Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, xây dựng "lá chắn" thép trước "ma trận" hàng online

"Ma trận" hàng giả bủa vây thị trường số

Sự phát triển của công nghệ số đã thay đổi hoàn toàn thói quen mua sắm, nhưng cũng biến không gian mạng thành "mảnh đất màu mỡ" cho các hành vi kinh doanh bất chính.

Theo số liệu, TMĐT trong 5 năm qua tăng trưởng trên 25%, kéo theo đó là sự gia tăng các vi phạm về hàng giả, hàng nhái các thương hiệu lớn được rao bán công khai trên Facebook, TikTok và các sàn TMĐT.

Các mặt hàng bị làm giả phổ biến nhất hiện nay tập trung vào ba nhóm: đồ công nghệ, thời trang/mỹ phẩm và đồ gia dụng. Nhiều thủ đoạn tinh vi đã được phát hiện như: Quảng cáo sai sự thật bằng việc "tô hồng" công dụng sản phẩm vượt quá thực tế. Nhái lại tên miền, giao diện của các sàn uy tín như Lazada.vn để lừa đảo. Hàng hóa kém chất lượng, điển hình như vụ án sản xuất dầu ăn giả GoldWin Cooking Oil bị triệt phá vào cuối năm 2025.

Việc quét sạch hàng giả trên mạng là một bài toán nan giải. Các đối tượng hiện nay triệt để sử dụng chiến thuật "hàng ảo, kho phân tán" – chia nhỏ hàng hóa và chỉ giao dịch trực tuyến, khiến việc truy vết tang vật vật lý của lực lượng chức năng trở nên vô cùng khó khăn.

Hoàn thiện thể chế, điểm tựa vững chắc cho người tiêu dùng

Để đối phó với những biến tướng mới, hệ thống pháp luật đang được hoàn thiện mạnh mẽ. Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 (có hiệu lực từ 01/7/2024) đã mở rộng phạm vi sang các giao dịch trên nền tảng số.

Đặc biệt, Luật Thương mại điện tử vừa được thông qua vào tháng 12/2025 (dự kiến hiệu lực từ tháng 7/2026) được kỳ vọng sẽ là bước tiến quan trọng trong việc quản lý không gian mạng.

Hiện nay, Bộ Công Thương đang tiếp tục xây dựng các nghị định hướng dẫn chi tiết và tăng cường rà soát các nền tảng số trung gian, kể cả những cá nhân có sức ảnh hưởng như KOL, KOC để đảm bảo trách nhiệm quảng cáo.

Người tiêu dùng là "vũ khí" quan trọng nhất

Bên cạnh sự vào cuộc của cơ quan quản lý, ý thức của người tiêu dùng chính là "vũ khí" quan trọng nhất. Ông Vũ Văn Trung – Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam khuyến nghị người dân cần:

Thận trọng với các nội dung quảng cáo "tô hồng", không vội tin vào các thông tin thiếu cơ sở kiểm chứng. Trong môi trường kinh doanh trực tuyến, nhiều thông tin được đưa ra với mục đích thu hút sự chú ý, thậm chí có thể mang tính dụ dỗ. Nếu không có sự tỉnh táo cần thiết, người tiêu dùng rất dễ bị cuốn theo những lời giới thiệu hấp dẫn nhưng thiếu cơ sở kiểm chứng.

Vẫn theo ông Vũ Văn Trung, khi quyền lợi bị xâm phạm, người tiêu dùng cần lên tiếng. Nếu người tiêu dùng im lặng, cả Hội và các cơ quan chức năng đều rất khó nắm bắt thông tin để xử lý. Khi có phản ánh cụ thể, Hội sẽ có cơ sở để hỗ trợ, hướng dẫn người tiêu dùng và kiến nghị cơ quan quản lý vào cuộc khi cần thiết.

Người tiêu dùng cũng cần biết kiểm tra thông tin sản phẩm, tìm hiểu nguồn gốc xuất xứ, so sánh thông tin từ nhiều nguồn và không vội tin vào các quảng cáo quá mức. Khi người tiêu dùng có đủ kiến thức và kỹ năng, họ sẽ trở thành “lá chắn” đầu tiên giúp hạn chế hàng giả, hàng kém chất lượng trên thị trường.

Cuộc chiến chống hàng giả trên môi trường trực tuyến là một hành trình dài hạn. Chỉ khi có sự đồng lòng giữa "lá chắn" pháp luật của Nhà nước, trách nhiệm của doanh nghiệp và sự thông thái của người tiêu dùng, thị trường kinh doanh số mới có thể phát triển bền vững và minh bạch.

Minh Phương