Bánh mỳ Việt Nam: Từ giá trị di sản ẩm thực đến định vị thương hiệu toàn cầu

Có mặt trong đời sống ẩm thực Việt từ lâu, bánh mì không chỉ quen thuộc như bữa cơm gia đình, mà còn loại thức ăn đường phố phổ biến trên phạm vi cả nước. Với hành trình Việt hóa thông qua các biến tấu đã thúc đẩy sự phát triển không ngừng. Đặc biệt, từ “Bánh mì” được đưa nguyên bản vào Từ diển Oxford và liên tục được vinh danh trên thế giới.

Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Huỳnh Quốc Thắng, Phó Chủ tịch Hiệp hội Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh, trong bối cảnh hội nhập toàn cầu hóa, với vị thế vốn có và nhu cầu thực tế, bánh mì Việt Nam nhất thiết cần tiến tới xác lập thật rõ một lộ trình khoa học và thực tiễn để nâng tầm trên thị trường ẩm thực trong nước cũng như quốc tế.

Đồng thời, sự chuyển dịch vị thế bánh mì Việt Nam từ một món ăn đường phố đơn thuần thành một thương hiệu di sản văn hóa ẩm thực cao cấp phát triển bền vững, đòi hỏi giải pháp chiến lược từ việc số hóa di sản, ứng dụng công nghệ 4.0 (như Blockchain, AI) trong quản lý chất lượng cho đến việc đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe.

Tiến sĩ Eric Jose Olmedo, Trưởng khoa Du lịch và Khách sạn, trường Đại học Kinh tế tài chính Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, bánh mì Việt Nam thể hiện mức độ linh hoạt cao trong tiêu dùng, phù hợp với nhiều đối tượng, không gian và thời điểm. Bước vào kỷ nguyên kinh tế số, tính linh hoạt này tiếp tục được mở rộng thông qua đa dạng nền tảng đặt món trực tuyến, giúp bánh mì trở thành lựa chọn phổ biến trong nhịp sống đô thị hiện đại.

Nhờ đó, bánh mì đã vượt qua phạm vi một sản phẩm ẩm thực để trở thành biểu tượng văn hóa của Việt Nam trên trường quốc tế. Ở góc độ rộng hơn, bánh mì không chỉ phản ánh đời sống ẩm thực mà còn góp phần xây dựng hình ảnh quốc gia, trở thành một công cụ “quyền lực mềm” trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Tuy nhiên, một số nhà nghiên cứu chỉ ra rằng, bánh mì Việt Nam đã đạt được mức độ nhận diện rộng rãi trên phạm vi quốc tế, nhưng quá trình phát triển thương hiệu hiện nay vẫn mang tính phân tán và thiếu định hướng chung. Hoạt động quảng bá chủ yếu dựa vào mạng lưới hộ kinh doanh cá thể và thương hiệu riêng lẻ, dẫn đến sự thiếu nhất quán trong thông điệp và hình ảnh thương hiệu. Thực trạng này cũng làm hạn chế khả năng hình thành một bản sắc thương hiệu quốc gia rõ ràng, ổn định và có tính bền vững.

Trong khi đó, nhận thức của khách hàng về thương hiệu ngày càng phụ thuộc vào các nền tảng trực tuyến như mạng xã hội và hệ thống đánh giá (reviews), trong khi khả năng quản trị nội dung và hình ảnh thương hiệu trên môi trường số của nhiều cơ sở kinh doanh bánh mì vẫn còn hạn chế. Mặt khác, sự phát triển của “văn hóa thị giác” (visual culture) thông qua các nền tảng như TikTok, YouTube đã làm thay đổi cách tiếp cận và tiêu dùng, đặc biệt đối với thế hệ trẻ, tuy nhiên đơn vị sản xuất kinh doanh bánh mì chưa khai thác hiệu quả những kênh truyền thông mới.

Để đưa Bánh mì Việt Nam từ một sản phẩm ẩm thực phổ biến trở thành thương hiệu quốc gia có năng lực cạnh tranh toàn cầu, nhiều nhà nghiên cứu nhấn mạnh sự cần thiết một chiến lược tổng thể dựa trên sự tích hợp giữa giá trị di sản, công nghệ hiện đại, tiêu chuẩn quốc tế và năng lực thực thi.

Trong bối cảnh kinh tế trải nghiệm, khi giá trị sản phẩm gắn với cảm nhận và trải nghiệm của khách hàng, thương hiệu không chỉ được nhận diện qua sản phẩm mà còn thông qua các câu chuyện văn hóa và ý nghĩa biểu trưng. Do đó, nghệ thuật kể chuyện thương hiệu (Storytelling) cần được xem là nền tảng cho định vị bánh mì Việt Nam.

Tiến sĩ Lê Thị Thanh Thủy, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh phân tích, thực trạng và thách thức trong định vị bánh mì Việt Nam là ngon, rẻ, phổ biến, được thế giới công nhận, nhưng thiếu đồng bộ, chuyên nghiệp và chuyển đổi số hạn chế. Điển nghẽn chiến lược hiện tại là có giá trị cốt lõi nhưng thiếu quyền lực thương hiệu.

Tiến sĩ Lê Thị Thanh Thủy đề xuất, chiến lược định vị thương hiệu bánh mì Việt Nam cần được triển khai theo hướng tích hợp, dựa trên sự kết nối của năm trụ cột: kể chuyện thương hiệu, chuyển đổi số, chuẩn hóa chất lượng và phát triển sản phẩm, ngoại giao ẩm thực và thể chế hóa di sản, cùng với nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển nguồn nhân lực.

Trong đó, việc phát triển các không gian trải nghiệm bánh mì, nơi du khách có thể trực tiếp tham gia vào quy trình sản xuất và thưởng thức là hướng đi quan trọng nhằm hiện thực hóa mô hình “kinh tế trải nghiệm” trong phát triển thương hiệu. Mô hình “Không gian trải nghiệm bánh mì Việt Nam” có thể được xem là điểm hội tụ của các trụ cột giải pháp, tích hợp các giá trị văn hóa, công nghệ, tiêu chuẩn và con người trong một hệ sinh thái trải nghiệm hoàn chỉnh.

Ở tầm chiến lược vĩ mô, các chuyên gia đã đề xuất nhiều giải pháp đáng chú ý, như xây dựng bộ tiêu chuẩn nhận diện cho bánh mì Việt Nam, thiết lập “Ngày Bánh mì Việt Nam” như một sự kiện thường niên có tầm ảnh hưởng quốc gia, và điều chỉnh “Lễ hội Bánh mì Việt Nam” để ngày càng chuyên nghiệp hơn, trở thành một thương hiệu sự kiện đặc thù gắn với du lịch không chỉ tại TP.HCM mà lan rộng ra cả nước.

Đặc biệt, ý tưởng xây dựng Bảo tàng Bánh mì đã thu hút sự quan tâm của nhiều đại biểu. Đây không còn là ý tưởng xa lạ với thế giới. Nhật Bản đã có bảo tàng mì ăn liền và rượu sake, Hàn Quốc có bảo tàng kim chi và bánh gạo, tất cả đều thu hút đông đảo du khách và tạo ra giá trị kinh tế du lịch đáng kể. Một bảo tàng bánh mì tại Việt Nam, nếu được xây dựng bài bản, hoàn toàn có thể trở thành điểm đến văn hóa độc đáo, vừa lưu giữ lịch sử, vừa quảng bá du lịch và nâng tầm giá trị di sản ẩm thực quốc gia.

Bên cạnh câu chuyện thị trường và thương hiệu, các chuyên gia đều nhất trí rằng đào tạo chính là chìa khóa then chốt.

Để bánh mì trở thành một sản phẩm du lịch có sức cạnh tranh quốc tế, cần ưu tiên trang bị kiến thức văn hóa cho đội ngũ hướng dẫn viên và những người làm du lịch. Chỉ khi hiểu sâu về giá trị văn hóa ẩn chứa trong từng ổ bánh, họ mới có thể truyền tải những câu chuyện ấy một cách sinh động và đủ sức chạm đến cảm xúc của du khách quốc tế.

Đồng thời, việc đào tạo nghề làm bánh mì cần được thực hiện bài bản, có hệ thống hơn. Hiện nay, nhiều cơ sở vẫn sản xuất theo lối gia truyền, thiếu sự chuẩn hóa về công thức và quy trình. Đây là trở ngại lớn khi muốn nhân rộng thương hiệu và mở chuỗi tại thị trường nước ngoài.

Vấn đề vệ sinh an toàn thực phẩm cũng được các chuyên gia đặt ra như một điều kiện không thể bỏ qua. Là thức ăn đường phố phổ biến, bánh mì cần được kiểm soát chặt chẽ về chất lượng và an toàn thực phẩm trong toàn bộ quá trình chế biến, nhất là khi hướng đến thị trường quốc tế với những tiêu chuẩn ngày càng khắt khe.

Trước đó, tối 23.4, Hiệp hội Du lịch TPHCM phối hợp với đơn vị liên quan tổ chức Lễ hội Bánh mì Việt Nam lần thứ 4 năm 2026 với chủ đề "Bánh mì Việt Nam: Giá trị ẩm thực thế giới - Lan toả năm châu".

Lễ hội lần này không chỉ giới thiệu những hương vị bánh mì đặc trưng của ẩm thực đường phố Việt Nam mà còn là nơi giao thoa văn hóa Việt - Pháp.

Bên cạnh đó, các không gian trải nghiệm phong phú như cổng lễ hội là các linh vật của năm ngựa và tiểu cảnh hoa sen, tháp Eiffel bằng bánh mì, thu hút đông đảo người dân và du khách đến tham quan, check-in.

Thu Thủy