Bàn về Quyết định đình chỉ Thi hành án dân sự liên quan đến Thi hành án cấp dưỡng

Luật Thi hành án dân sự (THADS) quy định rõ: bản án, quyết định của Tòa án khi đã có hiệu lực pháp luật phải được tôn trọng và chấp hành nghiêm chỉnh. Đối với nghĩa vụ cấp dưỡng – nghĩa vụ mang tính định kỳ, kéo dài theo thời gian và gắn trực tiếp với đời sống, sự phát triển của người được cấp dưỡng - yêu cầu tổ chức thi hành án (THA) liên tục, đầy đủ, đúng pháp luật càng trở nên cấp thiết.

Tuy nhiên, qua thực tiễn công tác THADS và kiểm sát THADS cho thấy, việc áp dụng quyết định đình chỉ THADS đối với nghĩa vụ cấp dưỡng hiện nay vẫn còn những cách hiểu và cách vận dụng khác nhau, dẫn đến lúng túng trong tổ chức thực hiện, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.

Về mặt ngữ nghĩa, “đình chỉ” được hiểu là chấm dứt, không tiếp tục thực hiện một công việc nhất định. Trong THADS đình chỉ THA là việc Thủ trưởng cơ quan THADS ban hành quyết định làm chấm dứt việc tổ chức thi hành đối với một quan hệ THA cụ thể khi có căn cứ do pháp luật quy định. Cần nhấn mạnh rằng, trong nhiều trường hợp, việc đình chỉ THA chỉ làm chấm dứt hoạt động tổ chức thi hành của cơ quan THA, không đồng nghĩa với việc làm mất đi hay chấm dứt quyền, nghĩa vụ đã được xác lập trong bản án, quyết định của Tòa án.

Điểm c khoản 1 Điều 50 Luật THADS quy định: Thủ trưởng cơ quan THADS phải ra quyết định đình chỉ THA trong trường hợp “đương sự có thỏa thuận bằng văn bản hoặc người được THA có văn bản yêu cầu cơ quan THADS không tiếp tục việc THA, trừ trường hợp việc đình chỉ THA ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba”. Quy định này thể hiện sự tôn trọng quyền tự định đoạt của đương sự, đồng thời đặt ra một giới hạn quan trọng nhằm bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người thứ ba.

Đối với THA cấp dưỡng, người thứ ba trong quan hệ THA thường chính là người con chưa thành niên - chủ thể trực tiếp thụ hưởng nghĩa vụ cấp dưỡng nhưng chưa có đầy đủ năng lực hành vi dân sự để tự mình tham gia quan hệ pháp luật THA. Việc xác định đình chỉ THA có hay không ảnh hưởng đến quyền, lợi ích hợp pháp của người con chính là điểm mấu chốt, cũng là nguyên nhân dẫn đến những quan điểm khác nhau trong thực tiễn áp dụng pháp luật.

Ví dụ từ thực tiễn thi hành án

Theo Quyết định số 118/2013/QĐST-HNGĐ ngày 13/12/2013 của Tòa án nhân dân huyện Vĩnh Tường, tỉnh Vĩnh Phúc (nay là TAND khu vực 10, tỉnh Phú Thọ), công nhận sự thuận tình ly hôn và sự thỏa thuận giữa anh Nguyễn Văn Chung và chị Vũ Thị Thanh Hoa, theo đó anh Chung trực tiếp nuôi cháu Nguyễn Tiến Minh (SN:16/10/2009), chị Hoa có nghĩa vụ đóng góp nuôi con với mức 1.000.000 đồng/tháng kể từ tháng 12/2013 cho đến khi cháu Minh thành niên.

Ngày 4/11/2025, anh Nguyễn Văn Chung có đơn yêu cầu THA, đề nghị cơ quan THA tổ chức thi hành khoản cấp dưỡng của chị Hoa từ tháng 11/2020 đến hết tháng 9/2026. Trên cơ sở đơn yêu cầu hợp lệ, ngày 10/11/2025, THADS tỉnh Phú Thọ ban hành Quyết định THA theo yêu cầu số 2484/QĐ-THADS và giao Chấp hành viên tổ chức thi hành theo quy định.

Trong quá trình tổ chức THA, do chưa xác minh được nơi cư trú của chị Hoa và các bên có sự trao đổi, thỏa thuận riêng, ngày 11/12/2025 anh Chung có đơn đề nghị rút đơn yêu cầu THA và đề nghị đình chỉ THA đối với toàn bộ khoản cấp dưỡng nêu trên. Trên cơ sở đó, cơ quan THA đã ban hành Quyết định đình chỉ THA đối với toàn bộ nghĩa vụ cấp dưỡng theo Quyết định THA đã ban hành.

Từ tình huống trên, trong thực tiễn đã xuất hiện những cách hiểu khác nhau. Có ý kiến cho rằng, căn cứ điểm c khoản 1 Điều 50 Luật THADS, khi người được THA có đơn yêu cầu đình chỉ thì cơ quan THA có thể đình chỉ toàn bộ việc THA và người được THA không còn quyền yêu cầu THA trở lại. Ý kiến khác cho rằng, việc đình chỉ toàn bộ nghĩa vụ cấp dưỡng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người con chưa thành niên, do đó không thể áp dụng đình chỉ mà chỉ có thể thu hồi quyết định THA.

Từ góc độ kiểm sát thi hành án dân sự, tác giả cho rằng cần nhìn nhận đúng bản chất pháp lý của nghĩa vụ cấp dưỡng. Đây là nghĩa vụ THA theo định kỳ, mỗi kỳ cấp dưỡng là một nghĩa vụ độc lập về thời điểm phát sinh và thời hiệu yêu cầu THA. Theo khoản 2 Điều 36 Luật THADS, nghĩa vụ cấp dưỡng thuộc trường hợp THA theo đơn yêu cầu; khi người được THA không có yêu cầu thì cơ quan THA không tổ chức thi hành.

Do đó, đối với các khoản cấp dưỡng đã đến hạn nhưng chưa thi hành tại thời điểm người được thi hành án có đơn yêu cầu đình chỉ, cơ quan THA có căn cứ áp dụng điểm c khoản 1 Điều 50 Luật THADS để ra quyết định đình chỉ THA theo yêu cầu của đương sự. Việc đình chỉ trong trường hợp này không làm ảnh hưởng trực tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp của người con, bởi người trực tiếp nuôi con vẫn đang thực hiện việc chăm sóc, nuôi dưỡng trên thực tế và tự nguyện không yêu cầu tiếp tục tổ chức THA.

Đối với các khoản cấp dưỡng chưa đến hạn tại thời điểm có đơn yêu cầu đình chỉ, cơ quan THA không nên áp dụng hình thức đình chỉ THA, mà cần căn cứ điểm c khoản 1 Điều 37 Luật THADS để thu hồi phần quyết định THA đã ban hành đối với các nghĩa vụ chưa đến hạn. Cách xử lý này vừa chấm dứt việc tổ chức THA tại thời điểm hiện tại, vừa không làm mất đi quyền yêu cầu THA trở lại của người được THA trong tương lai, nếu còn thời hiệu theo quy định tại Điều 30 Luật THADS.

Từ phân tích trên có thể thấy, việc áp dụng linh hoạt, đúng căn cứ pháp luật giữa đình chỉ THA và thu hồi quyết định THA trong các vụ việc cấp dưỡng là yêu cầu cần thiết nhằm bảo đảm hài hòa giữa quyền tự định đoạt của đương sự và nguyên tắc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người chưa thành niên.

Bài viết thể hiện quan điểm trao đổi nghiệp vụ của tác giả, mong nhận được ý kiến trao đổi, góp ý của các đồng chí, đồng nghiệp và bạn đọc quan tâm. 

Phan Anh - VKSND Khu vực 11, tỉnh Phú Thọ