AI với công nghệ mở và mã nguồn mở là chiến lược để Việt Nam bứt phá

Thông tin trên được Bộ trưởng Khoa học và Công nghệ Nguyễn Mạnh Hùng chia sẻ tại Diễn đàn công nghệ mở 2025, do Bộ Khoa học và Công nghệ tổ chức chiều 3/11.

Tại diễn đàn, Bộ trưởng Nguyễn Mạnh Hùng nhấn mạnh, công nghệ số đang thâm nhập vào mọi ngõ ngách của đời sống, trở thành “không khí thở” của thời đại mới và vì thế “nó phải rẻ như không khí”. Con đường để đạt được điều đó chính là công nghệ mở, bao gồm mã nguồn mở, kiến trúc mở và chuẩn mở, đi cùng với một văn hóa mở – nơi mọi người cùng đóng góp, chia sẻ và sử dụng công nghệ để giá trị được phổ cập toàn dân.

"Công nghệ mở là để các quốc gia có thể làm chủ công nghệ mà mình sử dụng. Không còn như trước đây, chúng ta mua một 'Black Box' từ một quốc gia khác và phó mặc số phận. Hiện nay, nhiều quốc gia đã tuyên bố chỉ mua công nghệ khi công nghệ là mở, nhất là khi các công nghệ đó dùng để xây dựng các hạ tầng nền tảng trọng yếu quốc gia", Bộ trưởng Hùng nêu rõ.

Ông cũng cho rằng “sự sáng tạo vĩ đại nhất là sự sáng tạo của toàn dân”. Không một công ty hay tập đoàn nào, dù lớn đến đâu, có thể giải quyết mọi bài toán của xã hội. Chỉ khi công nghệ là mở, mỗi cá nhân mới có thể đứng trên vai người khác, phát triển những giá trị mới, tạo nên một mặt bằng sáng tạo ngày càng cao hơn.

Với một nước đi sau như Việt Nam chúng ta, muốn đi trước thì phải đứng trên vai những người khác. Việc phát triển phần mềm nguồn mở, mở dữ liệu và khuyến khích cộng đồng cùng tham gia sáng tạo là hướng đi đúng đắn để Việt Nam vừa thừa hưởng tri thức nhân loại, vừa đóng góp cho tri thức nhân loại.

Bộ trưởng Hùng nhấn mạnh, chủ đề của Open Summit năm nay "AI với công nghệ mở và mã nguồn mở" chính là chiến lược để Việt Nam bứt phá, không còn đi sau. Đây là cách để biến người dùng thành người sáng tạo, để AI được phát triển một cách an toàn và tự chủ.

“Nhà nước sẽ dẫn dắt thông qua sử dụng mã nguồn mở trong chính phủ số, xây dựng trung tâm siêu tính toán AI quốc gia, trung tâm dữ liệu mở và đặt hàng các bài toán AI mở. Doanh nghiệp sẽ phát triển nền tảng mở, các viện-trường nuôi dưỡng cộng đồng mở. Mỗi người hãy nhận lấy một phần việc và cam kết hành động”, ông Hùng nói.

Tại Diễn đàn, tinh thần "mở" được nhìn nhận là con đường tất yếu của Việt Nam. Viện trưởng Công nghệ số và Chuyển đổi số quốc gia Hồ Đức Thắng cho rằng "triết lý mở tương thích hoàn hảo với khát vọng Make in Viet Nam".

Việc áp dụng công nghệ mở được xem là chiến lược thông minh, giúp Việt Nam "đứng trên vai người khổng lồ" để tận dụng tri thức toàn cầu, từ đó giải quyết các bài toán mang tính đặc thù trong nước. Ông nhận định đây là "con đường đi khôn ngoan nhất", giúp quốc gia tiết kiệm nguồn lực để tập trung tạo ra những giá trị khác biệt, như phát triển dữ liệu bản địa và ứng dụng gắn với bản sắc văn hóa.

Mặc dù hệ sinh thái nguồn mở đã phát triển rộng rãi trên thế giới, nhưng tại Việt Nam, theo PGS.TS Nguyễn Hồng Sơn, Chủ tịch Câu lạc bộ Phần mềm tự do nguồn mở Việt Nam (VFOSSA), cộng đồng đã thành lập 13 năm nhưng "hệ sinh thái còn rời rạc, chưa thực sự phát triển". Ông kiến nghị cần có chính sách hỗ trợ để sớm xây dựng hệ sinh thái nguồn mở lớn mạnh hơn.

Còn từ góc nhìn doanh nghiệp, bà Đào Hoàng Giang, Giám đốc Red Hat Việt Nam cho rằng, các rào cản với Việt Nam về công nghệ mở có thể tóm gọn với "3P", gồm nền tảng (Platform), con người (People) và quy trình (Process).

Với nền tảng, chi phí đầu tư cho hạ tầng và việc làm sạch dữ liệu khiến nhiều doanh nghiệp còn e dè. Việt Nam cũng đang thiếu hụt nhân lực về AI, đặc biệt là AI mã nguồn mở, cả về số lượng và chất lượng, cùng với đó là những điểm yếu cố hữu về khả năng giao tiếp ngoại ngữ và việc tiếp cận với công nghệ.

Về quy trình, bà cho rằng đây cũng là rào cản bởi quốc tế đặt ra những yêu cầu nghiêm ngặt trong việc chia sẻ, đóng góp mã nguồn. Về vấn đề pháp lý, nhiều kỹ sư không biết dữ liệu nào có thể chia sẻ, dữ liệu nào không nên, để an toàn họ thường chọn không chia sẻ. "Chúng ta quen sử dụng hơn là đóng góp, trong khi muốn đi xa hơn phải học cách chia sẻ và cộng tác", bà Giang nói.

Theo TS Đặng Minh Tuấn, Viện trưởng Nghiên cứu và Ứng dụng công nghệ CMC cho rằng, khi theo đuổi công nghệ mở, doanh nghiệp cần nghĩ đến năm trụ cột - tiêu chuẩn mở, kiến trúc mở, giao thức mở, mã nguồn mở và dữ liệu mở.

Tiêu chuẩn mở để triển khai hệ thống khác nhau. Kiến trúc mở cho phép tích hợp các thành phần khác vào hệ thống. Giao thức mở để kết nối với các hệ thống khác. Mã nguồn mở cho phép "đứng trên vai người khổng lồ", tùy biến, làm chủ, và từ đó sáng tạo công nghệ. Dữ liệu mở chính là tri thức, khi được "chưng cất" tạo thành các model AI. "Thêm nữa, yếu tố cộng đồng cũng đóng vai trò rất quan trọng", ông Tuấn nói.

Ngoài năm trụ cột kỹ thuật, yếu tố cộng đồng cũng đóng vai trò rất quan trọng. Ông Nguyễn Trường Thắng, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, nhận định sức mạnh lớn nhất của công nghệ mở nằm ở cộng đồng. Ông lưu ý rằng, mã nguồn mở không miễn phí, những người tận dụng nó cần phải có trách nhiệm chia sẻ lại cho cộng đồng.

Để thúc đẩy công nghệ mở, điều quan trọng nhất là thay đổi tư duy, chuyển từ đóng sang mở. Công nghệ mở đòi hỏi tinh thần chia sẻ. Theo ông Thắng, chỉ khi hình thành văn hóa chia sẻ, văn hóa mở, hệ sinh thái mở mới có thể liên kết được với nhau và không còn rời rạc. Việc thay đổi này là cần thiết để Việt Nam khai thác tối đa lợi thế của triết lý mở, hướng tới mục tiêu Make in Vietnam mạnh mẽ và bền vững.

Minh Phương