A Lưới men tình

Người A Lưới chậm rãi sống.

Dọc phố sẽ rất nhiều hàng ăn, và đều đông khách. Biển hàng sẽ treo món sáng, món chiều. Sáng là bún bò, là phở, thì chiều là cháo, là bánh canh, là bún thịt nướng, bánh ướt, nem lụi…

Thong thả ngồi ngay vỉa hè của con đường Hồ Chí Minh chạy xuyên thị trấn uống ly nước mía thơm thơm mùi quất, thấy một A Lưới vừa vội vã vừa chậm rãi. Chậm rãi với mấy cô gái thong thả ăn hàng. Vội vàng với những chiếc xe khách lao qua để lại vệt khói xăng cay xè mũi, và những chiếc xe gắn máy của những người nôn nóng về nhà trước khi mảnh nắng cuối cùng trên chóp núi kia tàn hẳn.

Bà mẹ bán mấy quả trứng lộn đêm sẽ hỏi bạn rằng: “Mụ Lịch à”, nếu bạn hỏi đường đến nhà anh hùng Kan Lịch, bởi trong trí nhớ bà, không có người nữ anh hùng, chỉ có bà già hồn hậu hay qua đây vào chợ những ngày còn khỏe (“Mụ” là từ kính trọng dành gọi phụ nữ lớn tuổi ở một số tỉnh miền Trung).

Một cậu chàng xe ôm trẻ măng, đen cháy rất thạo đường đến nhà anh hùng Vai – ông già nhỏ nhỏ, một chân bị thương, trái tim đã mệt nhoài sau 70 năm sống và chiến đấu, vẫn ngồi bán hàng thay vợ nơi ngôi quán nhỏ trước trường học. Nếu tìm ở cả hai nhà mà không thấy ông, cậu sẽ bảo bạn chắc ông bà lại đi xem văn nghệ hay thể thao gì rồi, ham lắm, say sưa lắm.

Và bởi thị trấn nhỏ xíu, dân tình háo hức với từng sự kiện hội hè nên cậu sẽ đưa bạn đến ngay nơi đôi vợ chồng già đang hào hứng xem các chàng trai, cô gái hát dân ca Tà Ôi, Pa Kô…

Nếu bạn muốn uống “rượu cây”, chỉ cần đi khỏi thị trấn vài cây số. Đừng hỏi “rượu cây” là gì? Tự bạn đi tìm sẽ thú vị hơn nhiều.

Rừng núi luôn hào phóng và lạ lẫm, mỗi ngày lại cho ta thêm một hiểu biết mới mà nếu ngồi nhà, bạn sẽ không bao giờ biết được. Bạn cũng có thể nhìn thấy dưới gầm nhà sàn những chiếc xe đạp thể thao 6 tháng rồi đứng đó, bánh chưa một lần được lấm bụi đường. Dân làng đang tập làm du lịch, và đang đợi bạn đến!

Và có ngủ ngay ở khách sạn sang nhất A Lưới, bạn cũng đừng giật mình khi nửa đêm nghe dế phồng cánh gáy run run trong phòng – tội nghiệp chú dế đi lạc, nhớ vạt cỏ ướt ngay dưới chân tường mà không tìm thấy lối về.

Đó là A Lưới!

Và ngạc nhiên không, sau khi tôi viết xong những dòng này, tính tiền một ly nước dừa to đại, cô chủ quán nhẹ nhàng kêu giá… 5 ngàn!

A Lưới, huyện miền núi của Thừa Thiên – Huế,  giáp biên giới Lào, đa phần cư dân là người Tà Ôi, Pa Kô, Vân Kiều… Bầu khí đêm dày dần lạnh.

Sáng sớm. Tiết lạnh nổi da gà. Đồi A Bia nguyên sơ nằm đó, ôm trọn trong thung lũng A Sầu. Đứng dưới chân núi nhìn lên với độ cao chênh vênh và nhìn xuống so với mặt biển thăm thẳm ngút ngàn mây khói cũng đủ cho ta sự rung cảm ngày và đêm qua những đường gân thớ thịt… Đồi A Bia xưa kia được người dân bản địa ví như con thú đang thu mình, là ngọn núi lớn nhất của miền Tây A Lưới, có độ cao 900m, gồ ghề những mặt lồi lõm, bao phủ bởi những tán cây xanh, khu rừng đóng rồi mở, những khóm tre và cỏ voi cao đến thắt lưng, Và thấp thoáng nơi đó, bóng dáng người trên nương rẫy và những chiếc gùi ẩn hiện trong mây…

Lấng khấng A Lưới. Như những thước phim lịch sử chậm dãi trôi. Những còn người dần hiện.

Thầy Trần Văn Xuy, người đi tìm lại con chữ để bảo tồn ngôn ngữ. Chị Lê Thị Sửu gìn giữ văn hóa tập tục cũng như ngôn ngữ chữ viết cho vùng miền. Bố Cu Xết, Mẹ Căn Ruôh, thiếu muối thiếu gạo, lặn lội bới tìm rau rừng trên nền đất chất chứa đầy hóa học độc hại… Chén rượu cây vương đọng. Say tình, say nghĩa, tỉnh táo đến tột cùng.

A Lưới, những con đường, vươn dài như những ngón tay đan vào thị trấn.

Chiều muộn cuối năm.

Đồng Dao