Doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận quy tắc xuất xứ ngay từ khâu tổ chức sản xuất

Theo Cục Xuất nhập khẩu, Việt Nam đã tham gia 19 hiệp định thương mại tự do và ban hành nhiều quy định để xác định xuất xứ hàng hóa trong hoạt động xuất nhập khẩu. Với doanh nghiệp xuất khẩu, việc đáp ứng quy tắc xuất xứ là căn cứ để hàng hóa được hưởng ưu đãi thuế nhập khẩu theo cam kết tại từng hiệp định.

Trong khi đó, với sản phẩm làm ra và tiêu thụ ngay tại thị trường trong nước, doanh nghiệp còn thiếu một bộ tiêu chí riêng để xác định khi nào hàng hóa của mình có xuất xứ Việt Nam.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027, là văn bản đầu tiên thiết lập khung pháp lý riêng, thống nhất cho việc xác định xuất xứ Việt Nam đối với hàng hóa sản xuất và lưu thông trong nước.

Tại Hội thảo lấy ý kiến và phổ biến văn bản quy phạm pháp luật về xuất xứ hàng hóa tổ chức ngày 13/11 tại TP. Huế, bà Trịnh Thị Thu Hiền, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu cho biết, Nghị định số 384/2026/NĐ-CP tạo ra cơ sở pháp lý minh bạch để thương nhân tự xác định, công bố xuất xứ sản phẩm, đồng thời tiếp cận các chính sách ưu đãi có liên quan của Nhà nước.

Về phía cơ quan quản lý, hệ tiêu chí dùng chung giúp nâng cao hiệu quả kiểm tra, giám sát việc tuân thủ pháp luật, đảm bảo công khai, khách quan và phù hợp với mức độ rủi ro của hàng hóa mà không tạo thêm rào cản kỹ thuật phi lý cho doanh nghiệp.

Theo bà Hiền: "Việc hoàn thiện quy định về xuất xứ cần gắn liền với quản lý chất lượng sản phẩm và xây dựng môi trường kinh doanh lành mạnh, giúp người tiêu dùng được tiếp cận thông tin minh bạch về nguồn gốc hàng hóa."

Theo Cục Xuất nhập khẩu, một trong những mục tiêu của nghị định là hạn chế tình trạng giả mạo xuất xứ Việt Nam, bảo vệ người tiêu dùng cũng như uy tín của doanh nghiệp sản xuất trong nước.

Giải đáp băn khoăn của nhiều doanh nghiệp về việc liệu nông sản trồng tại Việt Nam nhưng dùng giống nhập khẩu có được hưởng ưu đãi thuế quan EVFTA hay không, bà Trần Thanh Bình, Trưởng phòng Xuất xứ hàng hóa (Cục Xuất nhập khẩu - Bộ Công Thương) cho biết, đối với các sản phẩm nông nghiệp thuộc các Chương 6, 7, 8, 9, 10, 12 và nhóm 2401 của Hệ thống hài hòa mô tả và mã hóa hàng hóa (HS), nếu được trồng hoặc thu hoạch trên lãnh thổ Việt Nam thì vẫn đáp ứng tiêu chí xuất xứ thuần túy, kể cả trong trường hợp doanh nghiệp sử dụng vật liệu nhân giống nhập khẩu (như hạt giống, củ, thân rễ, cành giâm, cành ghép, chồi sống...) từ các quốc gia ngoài khối EVFTA. Như vậy, nguồn gốc của giống cây trồng không phải là yếu tố duy nhất quyết định xuất xứ của nông sản sau thu hoạch.

Tuy nhiên, Cục Xuất nhập khẩu lưu ý doanh nghiệp cần phân biệt rõ quy tắc xuất xứ thuần túy cây trồng trong EVFTA với các quy định cấp C/O mẫu B không ưu đãi cũng như quy định áp dụng cho nông sản đã qua chế biến.

Đối với nông sản chế biến xuất khẩu sang EU, quy tắc cụ thể mặt hàng (PSR) trong EVFTA đặt ra ranh giới khắt khe về tỷ lệ giới hạn trọng lượng nguyên liệu không có xuất xứ. Đại diện Cục Xuất nhập khẩu lưu ý 3 phương pháp kiểm soát mà doanh nghiệp bắt buộc phải nắm vững:

Thứ nhất, trường hợp quy tắc quy định giới hạn đối với nguyên liệu thuộc một chương hoặc nhóm HS nhất định, doanh nghiệp phải cộng trọng lượng các nguyên liệu không có xuất xứ thuộc phạm vi được chỉ định để đối chiếu với mức giới hạn cho phép.

Thứ hai, nếu quy tắc đặt ra giới hạn riêng cho từng loại nguyên liệu, doanh nghiệp phải kiểm tra độc lập trọng lượng của từng loại so với ngưỡng tương ứng. Khi đó, việc tổng trọng lượng nguyên liệu nằm trong một mức nhất định chưa đủ để kết luận hàng hóa đáp ứng quy tắc xuất xứ.

Thứ ba, một số quy tắc yêu cầu đồng thời đáp ứng giới hạn riêng và giới hạn tổng. Điển hình là trường hợp sử dụng đường và nguyên liệu thuộc Chương 4 của hệ thống HS. Doanh nghiệp phải kiểm tra từng nhóm nguyên liệu không có xuất xứ, đồng thời bảo đảm tổng trọng lượng kết hợp không vượt quá giới hạn được quy định.

Việc thực thi các quy định mới về xuất xứ hàng hóa mang ý nghĩa thiết thực đối với đà tăng trưởng kinh tế tại các địa phương trọng điểm. Theo số liệu từ Sở Công Thương TP. Huế, trong 10 tháng đầu năm 2026, kim ngạch xuất khẩu của thành phố ước đạt 1.458,44 triệu USD (tương đương hơn 1,45 tỷ USD), tăng 18,77% so với cùng kỳ năm 2025 và hoàn thành 91,15% kế hoạch cả năm. Sản phẩm của doanh nghiệp trên địa bàn đã xuất khẩu tới khoảng 56 quốc gia và vùng lãnh thổ.

Ông Phan Hùng Sơn, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Huế nhấn mạnh, các thị trường nhập khẩu đang gia tăng mạnh mẽ các biện pháp phòng vệ thương mại và kiểm soát chuỗi cung ứng. Việc Chính phủ ban hành Nghị định 384/2026/NĐ-CP giúp doanh nghiệp chuẩn bị tâm thế chủ động. Sở Công Thương TP. Huế khẳng định sẽ tiếp tục đẩy mạnh chuyển đổi số trong thủ tục hành chính, cải tiến quy trình cấp C/O, làm cầu nối giữa doanh nghiệp và Bộ Công Thương để tạo điều kiện thuận lợi nhất cho hoạt động kinh doanh.

Nghị định số 384/2026/NĐ-CP cùng các hướng dẫn chuyên sâu về EVFTA từ Cục Xuất nhập khẩu đã tạo ra hệ thống chuẩn mực toàn diện cho xuất xứ hàng hóa Việt Nam cả ở thị trường trong nước lẫn quốc tế. Doanh nghiệp cần chủ động tiếp cận quy tắc xuất xứ ngay từ khâu tổ chức sản xuất, quản lý nguyên liệu và lưu trữ chứng từ để tối ưu ưu đãi thuế quan, nâng cao uy tín thương hiệu và phát triển bền vững trong kỷ nguyên hội nhập.

Tuấn Kiệt