6 hệ lụy từ bất cập trong điều kiện kinh doanh tại Việt Nam

Nhận định này được nêu trong báo cáo của CIEM (Bộ Kế hoạch và Đầu tư) gửi Thủ tướng về thực trạng của hệ thống quy định về điều kiện đầu tư kinh doanh và đã được Chính phủ thảo luận trong phiên họp chuyên đề về xây dựng pháp luật, ngày 22/8.

Ông Nguyễn Đình Cung (Viện trưởng CIEM) cho biết, hiện nay tổng số các điều kiện đầu tư kinh doanh tương ứng với 243 ngành nghề là khoảng 4.284 yêu cầu, điều kiện. Nhưng, đây chưa phải là còn số cuối cùng vì số lượng văn bản quy phạm pháp luật có chứa điều kiện kinh doanh là rất lớn và chưa tính đến các quy chuẩn, tiêu chuẩn có nội dung điều kiện kinh doanh. 

Các điều kiện kinh doanh được quy định khá đa dạng, có đến hàng trăm loại điều yêu cầu, điều kiện khác nhau nhưng lại hay thay đổi, điều chỉnh và khó để có thể theo dõi, thống kê và cập nhật một cách chính xác, kịp thời.

Hệ thống các quy định về điều kiện kinh doanh còn nhiều khiếm khuyết, làm giảm sức cạnh tranh của doanh nghiệp nói riêng và của nền kinh tế nói chung. CIEM nêu 6 hệ luỵ từ những bất cập, khiếm khuyết trong quy định về điều kiện kinh doanh. Cụ thể như sau:

Thứ nhất, các điều kiện kinh doanh đang tạo ra rào cản bất hợp lý đối với đầu tư, gia nhập thị trường, làm hạn chế số lượng doanh nghiệp đăng ký mới, làm nản lòng các doanh nghiệp đang hoạt động. Có thể nói, sự bất hợp lý của điều kiện kinh doanh là một trong những lý do chính khiến nhiều doanh nghiệp phải đóng cửa, tạm ngừng kinh doanh sau một thời gian hoạt động.

Nhiều nhà đầu tư tiềm năng đã phải từ bỏ ý định kinh doanh sau khi tìm hiểu quy định pháp luật về điều kiện kinh doanh. Nguyên nhân được cho là do quy định về điều kiện kinh doanh thường yêu cầu phải có mặt bằng lớn, cở sở vật chất và trang thiết bị lớn, đòi hỏi nhiều bằng cấp và kinh nghiệm, đòi hỏi phải kinh doanh theo một phương thức nhất định...

Thứ hai, các điều kiện kinh doanh đang làm giảm cạnh tranh thị trường do các yêu cầu, điều kiện ngặt nghèo các nhà đầu tư tiềm năng không thể gia nhập thị trường, không tạo ra áp lực cạnh tranh. Bên cạnh đó, các điều kiện kinh doanh thường gắn với hàng hóa, dịch vụ của một đơn vị công lập hoặc được Nhà nước chỉ định, tạo ra lợi thế độc quyền, cản trở các nhà đầu tư tham gia cung cấp hàng hóa, dịch vụ. 

Thứ ba, nhiều điều kiện kinh doanh bắt buộc doanh nghiệp phải kinh doanh theo một phương thức nhất định, phải sử dụng một loại công nghệ nhất định, phải thành lập một loại doanh nghiệp nhất định. Các quy định của điều kiện kinh doanh thường mô tả chi tiết, cứng nhắc cách thức sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp. Do đó, các doanh nghiệp không có không gian để đổi mới, sáng tạo, tạo ra nhu cầu mới, đáp ứng nhu cầu của người tiêu dùng tốt hơn, góp phần nâng cao tiềm năng và chất lượng tăng trưởng.

Thứ tư, nhiều điều kiện kinh doanh làm tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp, làm giảm giá trị gia tăng doanh nghiệp có thể tạo ra, qua đó làm giảm năng suất và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. 

Thứ năm, nhiều giấy phép kinh doanh có thời hạn ngắn, khiến doanh nghiệp khó dự liệu cho tương lai, không muốn đầu tư lớn. Nhiều điều kiện kinh doanh yêu cầu phải phù hợp với quy hoạch trong khi Nhà nước chưa có quy hoạch và quy hoạch có nhiều thay đổi. Rủi ro chính sách nói chung và điều kiện kinh doanh nói riêng luôn là điểm quan ngại hàng đầu của doanh nghiệp trong các cuộc khảo sát ý kiến doanh nghiệp (PCI và một số khảo sát khác). 

Thứ sáu, nhiều điều kiện kinh doanh không rõ ràng, tạo ra cơ hội cho sự tùy tiện trong quản lý Nhà nước và sự nhũng nhiễu của một số cán bộ. Nhiều điều kiện đầu tư kinh doanh được quy định chung chung, không rõ ràng. Đây chính là cơ sở để một số cán bộ vòi vĩnh doanh nghiệp, gây ra chi phí phi chính thức lớn cho doanh nghiệp.

 Hạ Lan (t/h)

Hạ Lan (t/h)