5 trụ cột chiến lược phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Cửu Long

Chiều 17/12, tại thành phố Cần Thơ đã diễn ra Hội nghị công bố báo cáo mang tên “Ở lại hay di cư: Cuộc sống vùng Đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam”. Hội nghị được tổ chức bởi Ngân hàng Thế giới (WB) tại Việt Nam, phối hợp cùng Viện Kinh tế - Xã hội thành phố Cần Thơ, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) Chi nhánh ĐBSCL, và Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương.

Báo cáo cung cấp phân tích dựa trên dữ liệu hộ gia đình trong giai đoạn bước ngoặt quan trọng của ĐBSCL.

Trong nhiều thập kỷ, ĐBSCL đóng vai trò là trung tâm thành công của Việt Nam trong việc giảm nghèo và củng cố an ninh lương thực. Tuy nhiên, theo thông điệp từ WB, vùng hiện đang ở một ngã rẽ quan trọng. Báo cáo làm nổi bật những thách thức cấp bách về nghèo đói, rủi ro khí hậu, biến đổi nhân khẩu học và sự thay đổi cơ hội kinh tế.

Các phát hiện chỉ ra rằng cơ cấu kinh tế của vùng đang dịch chuyển, trong đó nông nghiệp dù vẫn thiết yếu nhưng không còn là động lực tăng trưởng chủ đạo. Tỷ trọng GDP quốc gia của ĐBSCL đã bị giảm. Đầu tư, đặc biệt là đầu tư tư nhân, vẫn tụt hậu so với các vùng khác trên cả nước.

Cùng với đó, khu vực này đối mặt với các vấn đề xã hội phức tạp: Lao động trẻ dịch chuyển sang làm việc trong khu vực dịch vụ và xây dựng, nhưng lại có nhiều việc làm phi chính thức và thu nhập thấp. Tình trạng không có đất canh tác gia tăng, trình độ học vấn thấp hơn mức trung bình quốc gia, và khoảng cách bất bình đẳng ngày càng nới rộng.

Rủi ro khí hậu và môi trường đang làm tình hình trở nên phức tạp hơn nhiều. Gần một nửa dân số của vùng ĐBSCL sinh sống tại các khu vực dễ bị ảnh hưởng bởi hạn hán, lũ lụt, xâm nhập mặn hoặc nắng nóng cực đoan. Nước mặn xâm nhập sâu hơn vào đất liền, tình trạng sụt lún đất khiến mặt đất hạ thấp nhanh hơn mực nước biển dâng, và xói lở bờ biển gia tăng. Những biến đổi này tác động trực tiếp đến sinh kế, nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản và hạ tầng.

Báo cáo cảnh báo rằng nếu ĐBSCL không có biện pháp thích ứng, các cú sốc khí hậu có thể làm tỷ lệ nghèo tăng đáng kể vào năm 2050, ngay cả khi tốc độ tăng trưởng kinh tế vẫn mạnh mẽ.

Trong bối cảnh các mô hình tăng trưởng truyền thống không còn phù hợp để phát triển ĐBSCL, báo cáo đề xuất một lộ trình phát triển mới dựa trên nền tảng bền vững, bao trùm và có khả năng chống chịu trước biến đổi khí hậu.

Chiến lược được đề xuất là lấy con người làm trung tâm, ưu tiên kỹ năng nghề, khả năng dịch chuyển, khả năng chống chịu và tăng cường cơ hội. Bà Mariam Sherman, Giám đốc Ngân hàng Thế giới tại Việt Nam, Campuchia và Lào, nhấn mạnh rằng con người chỉ có thể nắm bắt cơ hội nếu hạ tầng xung quanh tạo điều kiện cho họ.

Báo cáo đã đề xuất 5 trụ cột chiến lược đồng bộ nhằm hình thành một lộ trình toàn diện để ĐBSCL vượt qua thách thức khí hậu, duy trì tăng trưởng kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các trụ cột bao gồm: hiện đại hóa nông nghiệp; đầu tư mạnh vào giáo dục và kỹ năng; cải thiện hạ tầng then chốt/thiết yếu; tạo điều kiện cho di cư an toàn, có quản lý; xây dựng hệ thống an sinh xã hội thích ứng.

Việc triển khai nhất quán các trụ cột này được kỳ vọng sẽ giúp khu vực đạt được sự phát triển bền vững, bao trùm và có khả năng chống chịu.

Từ góc độ hoạch định chính sách chiến lược, TS. Nguyễn Anh Tuấn, Phó Trưởng Ban Chính sách, Chiến lược Trung ương, cho rằng các vấn đề được báo cáo phân tích: từ sinh kế, giảm nghèo, di cư cho tới các rủi ro khí hậu và môi trường cần được nhìn nhận trong một bức tranh tổng thể và dài hạn. Đây là những thách thức mang tính cấu trúc trong quá trình phát triển của vùng, không phải là các vấn đề tách rời.

Nghị quyết số 13-NQ/TW của Bộ Chính trị về phương hướng phát triển ĐBSCL đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045, đã đặt ra yêu cầu đổi mới tư duy phát triển: Chuyển từ cách tiếp cận theo từng ngành, từng địa phương sang cách tiếp cận tích hợp, liên vùng. Chuyển từ tư duy “ứng phó” sang chủ động thích ứng. Nhất quán coi con người là trung tâm của phát triển.

Việc công bố báo cáo “Cuộc sống vùng ĐBSCL ở Việt Nam” được kỳ vọng sẽ thúc đẩy thêm các cuộc đối thoại và hành động trên con đường đưa Việt Nam trở thành quốc gia có thu nhập trung bình cao và xa hơn là quốc gia có thu nhập cao.

TS. Nguyễn Anh Tuấn nhận định, ĐBSCL đang bước vào một giai đoạn chuyển đổi sâu sắc, với nhiều cơ hội và thách thức đan xen,. Điều then chốt hiện nay là phải có đủ tầm nhìn, thể chế và sự phối hợp hiệu quả để dẫn dắt và quản trị tốt quá trình chuyển đổi này theo hướng bền vững và bao trùm.

Minh Anh