35 năm khiếu nại vụ trưng mua lò gạch ở Đồng Nai: Vì sao chưa tính tiền giá trị quyền sử dụng đất?

Giá trưng mua bị cho là "bất hợp lý"

Cơ sở sản xuất gạch ngói Hồng Tâm (17.079 m², phường Bửu Hòa, TP Biên Hòa) do bà Nguyễn Thị Nghị (sinh năm 1922, mất năm 2006) gây dựng và hoạt động từ năm 1966. Sau năm 1975, cơ sở nhiều lần bị tiếp quản, chuyển giao giữa các cơ quan quản lý nhà nước, còn chủ sở hữu liên tục gửi đơn xin được sản xuất trở lại nhưng không được chấp thuận.

Đến ngày 5/11/1990, UBND tỉnh Đồng Nai ban hành Quyết định 1536/QĐ-UBT, trưng mua toàn bộ cơ sở Hồng Tâm với mức 67,1 triệu đồng, thời hạn thanh toán trước ngày 31/12/1990. Thế nhưng bà Nghị đã kiên quyết không nhận, cho rằng mức giá này quá thấp, không phản ánh đúng giá trị tài sản đã đầu tư và duy trì hàng chục năm.

Phải mất tới 8 năm sau, ngày 1/3/1999, bà Nghị cùng con trai mới được mời họp với Cục Quản lý vốn – Tài sản Nhà nước tỉnh Đồng Nai để giải quyết. Tại đây, bà tái khẳng định chấp hành chủ trương trưng mua nhưng đưa ra hai kiến nghị: hoặc tính lại giá trị cơ sở theo đơn giá hiện hành trừ tỷ lệ hao mòn, hoặc quy đổi giá trưng mua năm 1990 theo giá gạo bình quân năm 1998 để đảm bảo tương quan thực tế.

Cả hai kiến nghị đều không được chấp thuận. Đáng chú ý, thay vì tìm giải pháp thỏa đáng, chính quyền lại chuyển số tiền 67,1 triệu đồng vào ngân hàng dưới dạng gửi tiết kiệm ngày 1/4/1999. Như vậy, từ khi có quyết định trưng mua đến lúc số tiền được xử lý qua ngân hàng đã kéo dài hơn 8 năm – một khoảng thời gian đủ để giá trị đồng tiền biến động mạnh, càng làm thiệt hại thêm cho người dân.

Trưng mua nhưng "quên" giá trị quyền sử dụng đất 

Một điểm gây tranh cãi lớn trong vụ việc lò gạch Hồng Tâm là việc UBND tỉnh Đồng Nai khi ra quyết định trưng mua (1990) đã không tính đến giá trị quyền sử dụng đất hơn 17.000 m² mà chỉ định giá toàn bộ cơ sở này ở mức 67,1 triệu đồng.

Trong báo cáo gửi UBND tỉnh năm 1998, Sở Xây dựng Đồng Nai lý giải: “theo chính sách lúc bấy giờ không tính giá trị đất”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy cùng diện tích này, chỉ ít năm sau đã được UBND tỉnh giao cho Công ty Kinh doanh nhà Đồng Nai để xây dựng khu nhà ở theo Quyết định 931/QĐ-CT-UBT (1999), sau đó Thủ tướng Chính phủ ra quyết định thu hồi và giao đất (2000) với yêu cầu “đền bù cho các đối tượng có đất bị thu hồi theo quy định”.

Ông Hồng Văn Minh – con trai bà Nghị – đặt câu hỏi: “Đất bị thu hồi sau này vẫn được đền bù, vậy tại sao khi trưng mua đất lò gạch của gia đình tôi lại không tính đến giá trị đất? Tại sao số tiền trưng mua 67 triệu đồng, trong khi mẹ tôi còn đang khiếu nại, cơ quan chức năng không gửi ngân hàng ngay mà để đến 8 năm sau mới gửi?”

Điều này càng trở nên bất hợp lý nếu đối chiếu với khoản 5, Điều 49 Luật Đất đai 1987 – văn bản pháp luật đã có hiệu lực trước thời điểm trưng mua – quy định rõ: “Khi đất đang sử dụng bị thu hồi vì nhu cầu của Nhà nước hoặc xã hội thì được đền bù thiệt hại thực tế và được giao đất khác.”

Dẫu vậy, trong văn bản trả lời khiếu nại năm 2001, UBND tỉnh Đồng Nai vẫn viện dẫn Chỉ thị 93/TTg năm 1978 của Thủ tướng Chính phủ với lý do: “Đối với đất dùng vào sản xuất kinh doanh thì không định giá vì là tài sản quốc gia”. Cách viện dẫn này khiến dư luận đặt câu hỏi: tại sao khi Luật Đất đai 1987 đã ra đời, chính quyền Đồng Nai không áp dụng đầy đủ, mà lại dựa vào một chỉ thị cũ để “né” trách nhiệm bồi thường giá trị đất cho người dân?

Lòng vòng, kéo dài giải quyết khiếu nại?

Ngày 27/09/2024, Văn phòng Chính phủ có Phiếu chuyển (số 2513/PC-VPCP) chuyển Đơn khiếu nại của ông Hồng Văn Minh đến UBND tỉnh Đồng Nai để xem xét, xử lý theo quy định của pháp luật.

Trong văn bản ngày 29/11/2024, thông tin kết quả xử lý vụ việc trưng mua lò gạch Hồng Tâm của UBND tỉnh Đồng Nai gửi Văn phòng Chính phủ thì số tiền trưng mua lò gạch nói trên đã được tỉnh nộp vào ngân sách Nhà nước vào tháng 10/2014. Tuyệt nhiên không thấy đề cập gì đến nội dung tại sao chính quyền tỉnh trưng mua lò gạch Hồng Tâm sau thời điểm Luật đất đai 1987 mà không tính đến giá trị đất để đền bù cho dân một cách thỏa đáng.

Mới đây, ông Minh tiếp tục khiếu nại ở địa phương thì UBND tỉnh Đồng Nai ngày 11/06/2025 ra công văn số 7406/UBND-KTNS “Đề nghị UBND thành phố Biên Hòa chủ trì, phối hợp với các đơn vị có liên quan xem xét đơn ông Hồng Văn Minh nêu trên, xử lý và trả lời đơn của công dân theo đúng quy định của pháp luật, báo cáo kết quả cho Chủ tịch UBND tỉnh trước ngày 15/06/2025”. 

Ông Minh bức xúc: “Không rõ UBND thành phố Biên Hòa lúc bấy giờ đã có báo cáo chưa vụ việc trưng mua lò gạch của gia đình tôi (chỉ trong vòng 4 ngày xác minh làm rõ) mà lẽ ra trách nhiệm này phải thuộc về UBND tỉnh Đồng Nai, theo như công văn yêu cầu của Văn phòng Chính phủ”. Ông Minh còn cho biết thêm, hơn một năm nay từ ngày ông gửi đơn khiếu nại, chưa có lần nào chính quyền tỉnh Đồng Nai tổ chức đối thoại với gia đình ông theo luật định.

Dư luận đặt câu hỏi, phải chăng vừa qua UBND tỉnh Đồng Nai đã có dấu hiệu né tránh, đùn đẩy trách nhiệm, kéo dài thời gian giải quyết vụ khiếu nại xung quanh trường hợp trưng mua lò gạch Hồng Tâm ở Biên Hòa trước đây?

Khiếu nại kéo dài: Né tránh hay đùn đẩy trách nhiệm 

Ngày 27/9/2024, Văn phòng Chính phủ đã có Phiếu chuyển số 2513/PC-VPCP, yêu cầu UBND tỉnh Đồng Nai xem xét, giải quyết đơn khiếu nại của ông Hồng Văn Minh liên quan đến vụ trưng mua lò gạch Hồng Tâm.

Tuy nhiên, trong báo cáo gửi Văn phòng Chính phủ ngày 29/11/2024, UBND tỉnh chỉ thông tin rằng số tiền trưng mua lò gạch đã được nộp vào ngân sách Nhà nước từ tháng 10/2014. Báo cáo này hoàn toàn không đề cập lý do vì sao khi trưng mua vào năm 1990, tỉnh lại “bỏ quên” giá trị đất để bồi thường – dù Luật Đất đai 1987 đã quy định rõ quyền lợi của người sử dụng đất.

Đến tháng 6/2025, UBND tỉnh Đồng Nai tiếp tục ra công văn số 7406/UBND-KTNS, giao cho UBND TP Biên Hòa chủ trì phối hợp xử lý đơn khiếu nại của ông Minh và báo cáo kết quả trong vòng… 4 ngày. Ông Minh bức xúc: “Trách nhiệm giải quyết khiếu nại phải thuộc UBND tỉnh, theo chỉ đạo của Văn phòng Chính phủ, cớ sao lại đẩy xuống thành phố Biên Hòa? Hơn một năm qua, gia đình tôi chưa một lần được đối thoại trực tiếp theo luật định.”

Sự chậm trễ, né tránh đối thoại và đùn đẩy trách nhiệm khiến dư luận đặt câu hỏi: phải chăng UBND tỉnh Đồng Nai đang cố tình kéo dài thời gian, thay vì giải quyết dứt điểm khiếu nại liên quan đến việc trưng mua lò gạch Hồng Tâm – một vụ việc đã tồn tại hơn ba thập kỷ?

Nhóm PV