Việt Nam có thêm 2 di sản tư liệu Châu Á - Thái Bình Dương được UNESCO ghi danh

Ngày 5/11/2026, tại Kỳ họp lần thứ 11 của Ủy ban Chương trình Ký ức thế giới khu vực châu Á - Thái Bình Dương của UNESCO (MOWCAP) diễn ra tại Thành phố Jakarta (Indonesia), 2 hồ sơ di sản tư liệu của Việt Nam bao gồm "Văn bia Phố Hiến" (tỉnh Hưng Yên) và "Ma nhai trên núi Non Nước" (tỉnh Ninh Bình) đã chính thức được thông qua và ghi danh vào Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Kỳ họp MOWCAP 11 quy tụ hơn 150 đại biểu đến từ 24 quốc gia thành viên. Đoàn đại biểu Việt Nam tham dự hội nghị có sự góp mặt của đại diện Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (Cục Di sản văn hóa, Ủy ban quốc gia Chương trình Ký ức thế giới của Việt Nam), Ủy ban UNESCO Việt Nam, Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia, cùng lãnh đạo và đại diện cộng đồng địa phương sở hữu di sản của hai tỉnh Hưng Yên và Ninh Bình.

Sau 3 ngày làm việc liên tục, MOWCAP đã xem xét 24 hồ sơ đề cử và bỏ phiếu thông qua 21 hồ sơ, trong đó có 2 hồ sơ đề cử chung và 22 hồ sơ của 11 quốc gia. Cả 02 hồ sơ của Việt Nam đều nhận được sự đánh giá rất cao từ Hội đồng chuyên môn MOWCAP.

Theo đánh giá chính thức từ MOWCAP, hai hồ sơ của Việt Nam đã đáp ứng đầy đủ các tiêu chí khắt khe về tính xác thực, tính toàn vẹn, tính độc bản, tầm quan trọng và ý nghĩa khu vực; đồng thời có kế hoạch bảo quản, quản lý và tiếp cận mang tính khả thi cao.

Văn bia Phố Hiến bao gồm 41 văn bia bằng chữ Hán và chữ Nôm có niên đại kéo dài từ thế kỷ XVII đến thế kỷ XX, hiện được lưu giữ tại các di tích thuộc Quần thể di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến, tỉnh Hưng Yên.

Phố Hiến hình thành và phát triển từ thế kỷ XVI, đạt đến thời kỳ cực thịnh trong thế kỷ XVII, trở thành một trong những trung tâm văn hóa - thương mại lớn ở Việt Nam và là trung tâm giao thương của khu vực Đông Nam Á và Đông Á, gắn với xuất hiện của các phường thị qua các giai đoạn lịch sử, thu hút nhiều thương nhân nước ngoài như: người Hoa, người Nhật và từ nửa cuối thế kỷ XVII, có sự hiện diện của người Hà Lan, người Bồ Đào Nha, người Anh.

Ngoài việc phản ánh quá trình phát triển đô thị và hoạt động thương mại, Văn bia Phố Hiến còn phản ánh quá trình giao lưu và tiếp biến văn hoá, sự phát triển hòa hợp và sự giao thoa tôn giáo, tín ngưỡng trong đời sống văn hóa, xã hội của các cộng đồng cư dân người Việt và người nước ngoài tại một đô thị cảng quốc tế từ thế kỷ XVII - XX, biểu thị cho tinh thần và truyền thống hiếu học của người Hưng Yên được thể hiện qua 09 tấm bia tại Văn Miếu Xích Đằng, đồng thời, ghi chép sự chủ động đóng góp của nữ giới trong đời sống tinh thần, tín ngưỡng Phố Hiến.

Đây là nguồn cứ liệu quan trọng cho các nhà nghiên cứu trong nước và quốc tế khi đề cập đến vấn đề ngoại giao văn hóa kinh tế và giao lưu hàng hải khu vực châu Á - Thái Bình Dương nói chung và thương cảng Phố Hiến nói riêng.

Ma nhai trên núi Non Nước (Ninh Bình) gồm 43 bản văn khắc trực tiếp trên vách đá tại Di tích lịch sử và danh thắng quốc gia đặc biệt núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình. Các bản khắc sử dụng chữ Hán, chữ Nôm và chữ Quốc ngữ, có niên đại từ thế kỷ XIV đến thế kỷ XX.

Hệ thống ma nhai có nhiều thể loại như ngự bút, bia ký, thơ văn, đề từ..., do các vị vua, quan lại, danh nhân, nhà văn hóa và nhà thơ lưu lại. Những văn bản này được nghệ nhân khắc trên đá bằng kỹ thuật điêu khắc truyền thống, tạo nên hệ thống tư liệu độc đáo, có tính độc bản và không thể thay thế.

Nội dung các bản khắc cung cấp thông tin về lịch sử dựng nước, giữ nước của Việt Nam; quá trình giao lưu, tiếp biến văn hóa ở Đông Á, đặc biệt là sự giao thoa giữa Phật giáo, Đạo giáo, Nho giáo và tín ngưỡng bản địa. Di sản cũng góp phần làm rõ lịch sử văn học Việt Nam thời trung đại trong dòng chảy văn học chữ Hán ở Đông Á.

Một số bản ma nhai cho thấy sự tham gia sâu rộng của phụ nữ trong các hoạt động xã hội, tôn giáo qua nhiều giai đoạn lịch sử, phản ánh những dấu ấn về bình đẳng giới ở Việt Nam từ thời trung đại, khoảng thế kỷ XIV.

Hai di sản tư liệu được UNESCO ghi danh, nâng tổng số di sản tư liệu của Việt Nam lên 13, gồm 4 di sản thuộc Danh mục Di sản tư liệu thế giới và 9 di sản thuộc Danh mục Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Minh Anh