Quyền sở hữu trí tuệ - Tấm hộ chiếu cho nông sản Việt trên trường quốc tế

Nói đến chỉ dẫn địa lý (CDĐL), không thể không nhắc tới trái thanh long Bình Thuận. Kể từ khi có CDĐL, thanh long Bình Thuận đã thâm nhập được nhiều thị trường khó tính như EU, Nhật Bản, Hoa Kỳ... Giai đoạn 2016-2019, các doanh nghiệp (DN) của Bình Thuận đã xuất khẩu (XK) chính ngạch hơn 28 triệu USD, tương đương 24.500 tấn thanh long tươi.

Tương tự trái thanh long, CDĐL đã tác động đến giá trị của các sản phẩm khác như: nước mắm Phú Quốc, bưởi Phúc Trạch, cam Cao Phong, cà phê Sơn La, hạt điều Bình Phước, rau an toàn Mộc Châu… Giá bán của các sản phẩm sau khi được bảo hộ đều có xu hướng tăng, cụ thể như: cam Cao Phong giá bán tăng gần gấp đôi, chuối ngự Đại Hoàng tăng 100-130%, bưởi Phúc Trạch tăng 10-15%, đặc biệt như bưởi Luận Văn giá bán tăng lên 3,5 lần so với trước khi được bảo hộ...

Theo số liệu thống kê của Cục Sở hữu trí tuệ, số lượng đăng ký chỉ dẫn địa lý của Việt Nam tăng nhanh trong những năm trở lại đây. Nhiều địa phương quan tâm, đầu tư nguồn lực đối với các sản phẩm đặc thù thông qua phát triển chỉ dẫn địa lý. Hệ thống các văn bản quản lý chỉ dẫn địa lý cũng được bổ sung và hoàn thiện. Đến nay, số lượng chỉ dẫn địa lý được bảo hộ là 137 trong đó của Việt Nam là 124 và nước ngoài là 13. Trong số này chủ yếu là sản phẩm hoa quả, chiếm khoảng 35% tổng số chỉ dẫn địa lý được bảo hộ, thủy sản 14%, dược liệu 10%, sản phẩm từ cây công nghiệp 10%, gạo 9%...

Năm 2023, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 683 tỷ USD, trong đó xuất khẩu ước đạt 354,5 tỷ USD. Con số cho thấy vấn đề bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ chắc chắn sẽ được các doanh nghiệp Việt Nam đầu tư và mở rộng kinh doanh ra nước ngoài quan tâm.

Tuy nhiên, việc đăng ký nhãn hiệu và chỉ dẫn địa lý ra nước ngoài là một việc phức tạp, tốn kém, mất nhiều thời gian. Như vải thiều Lục Ngạn hay thanh long Bình Thuận mất 3 năm để theo đuổi chứng minh đảm bảo các tiêu chí bảo hộ, hồ sơ đăng ký theo quy định của Nhật thì mới được cấp văn bằng bảo hộ...

Hiện Việt Nam đã ký Hiệp định Thương mại tự do với Liên minh châu Âu (EVFTA), trong đó có cam kết về công nhận bảo hộ lẫn nhau về chỉ dẫn địa lý, theo đó 39 chỉ dẫn địa lý của Việt Nam đã được bảo hộ tại châu Âu trong khuôn khổ Hiệp định EVFTA kể từ thời điểm Hiệp định có hiệu lực (01/8/2020). Các sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý đều là nông sản của Việt Nam. Đây cũng là cơ hội để các sản phẩm chủ lực của Việt Nam có thể gia nhập thị trường EU.

Ông Trần Lê Hồng - Phó Cục trưởng Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) chia sẻ, thành công của sản phẩm vải thiều Lục Ngạn và thanh long Bình Thuận được bảo hộ chỉ dẫn địa lý tại Nhật Bản đã đánh dấu bước tiến lớn trong hoạt động bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ cho các sản phẩm chủ lực quốc gia. Đồng thời, việc bảo hộ thành công chỉ dẫn địa lý tại Nhật Bản đã minh chứng cho nền nông nghiệp Việt Nam đã chuyển mình, khẳng định doanh nghiệp và người dân Việt Nam có đủ năng lực sản xuất các sản phẩm đạt tiêu chuẩn của những quốc gia khó tính nhất thế giới.

Theo ông Trần Lê Hồng, đăng ký chỉ dẫn địa lý ở nước ngoài đã khó, nhưng để duy trì và phát huy hiệu quả chỉ dẫn địa lý còn khó và quan trọng hơn. Đơn cử như phía Nhật Bản yêu cầu khá cụ thể và chi tiết từ việc tổ chức quản lý chỉ dẫn địa lý, ghi chép về sản lượng, chất lượng cũng như các vấn đề liên quan đến tiêu thụ quả vải, quy trình canh tác của cây vải…. Tuy nhiên, chúng ta chưa đáp ứng được đầy đủ yêu cầu cụ thể. Điều đó cho thấy vấn đề không chỉ nằm ở nhận thức mà còn ở chuyên môn và việc triển khai hoạt động để đảm bảo điều kiện bảo hộ chỉ dẫn địa lý, các địa phương cần có sự đầu tư nguồn lực cho công việc và quá trình này.

Nếu như trước đây, nói đến canh tác theo VietGap hay GlobalGap còn khá hạn chế, mọi người thấy khó khăn trong ghi chép quá trình canh tác, nhưng chỉ dẫn địa lý có thể đòi hỏi việc ghi chép còn cao hơn trong thực hiện quy trình sản xuất theo quy trình VietGap hay GlobaGap. Vì vậy, sản xuất sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý cần có sự hợp tác và vào cuộc chặt chẽ hơn từ phía chính quyền địa phương, doanh nghiệp, hiệp hội ngành nghề và người dân. Sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý cần được tiêu thụ đúng với nghĩa sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý để giá cao hơn, dễ tiêu thụ hơn, giúp người sản xuất có động lực và thêm thu nhập; nhất là có động lực trong triển khai quy trình canh tác theo quy trình sản xuất sản phẩm mang chỉ dẫn địa lý được mô tả trong đơn đăng ký chỉ dẫn địa lý.

Thanh Mai (T/h)