Nước mắm Việt Nam và Thái Lan: Cuộc “so kè” về hương vị và chỗ đứng trên thị trường xuất khẩu

Cuộc “so kè” hương vị

Có khi nào bạn chợt nghĩ, chuyện gì xảy ra nếu bỗng dưng nước mắm biến mất trong gian bếp của mình? Bạn sẽ dùng gia vị gì để nấu những mâm cơm hằng ngày, và liệu rằng chúng có còn được xuýt xoa khen ngon khi không còn sánh đôi cùng nước mắm? Câu trả lời quả thực rất khó, vì với mỗi người con đất Việt, vị mặn mòi của nước mắm đã thấm vào da thịt khi góp phần vào những bữa cơm nuôi lớn chúng ta từ tấm bé. Nước mắm chính là linh hồn của ẩm thực Việt Nam. Không có nước mắm, mâm cơm của người Việt đứng trước nguy cơ trở nên... xa lạ.

Không chỉ nước ta, nước mắm còn được coi là xương sống của ẩm thực Đông Nam Á. Việt Nam và Thái Lan là hai vùng sản xuất nước mắm nổi tiếng nhất khu vực. Câu hỏi Việt hay Thái - loại nước mắm nào ngon hơn đã khiến bao ẩm thực gia đau đầu.

Nhà báo Victoria Burrows - chuyên gia bình luận ẩm thực của Wall Street Journal, BBC Travel, Harper Bazaar, Tatler,...  đã có bài viết về tinh hoa nước mắm châu Á trên tờ South China Morning Post. Cô so sánh giữa hương vị nước mắm Việt Nam với nước mắm Thái Lan và rút ra được những nhận xét của riêng mình.Victoria viết: “Khi nhắc đến nước mắm châu Á, ta thường nghĩ tới "nam pla" của người Thái Lan. Tuy nhiên, một số đầu bếp tin rằng nước mắm - phiên bản tương đương của người Việt - mới xứng đáng được công nhận và hưởng vinh quang.”

"Nước mắm là một phần quan trọng của ẩm thực Việt Nam: nó có thể nâng tầm hoặc phá hủy một món ăn. Có một sự khác biệt lớn giữa nước mắm của người Việt và người Thái. Nước mắm của người Việt thực sự vượt trội hơn. Tôi chưa từng thử qua một loại nước mắm Thái nào ngon được như vậy" - Đầu bếp nổi tiếng ở Hongkong Que Vinh Dang cho hay.

Đầu bếp nổi tiếng thế giới và khó tính bậc nhất Gordon Ramsay đã phải thốt lên sau chuyến du ngoạn “ăn cả thế giới” tại Việt Nam rằng: “Tạ ơn Chúa là tôi không sinh ra ở Việt Nam, ở đây thì tôi chỉ là một đầu bếp tồi. Người Việt không nhận ra những món ăn với giá thành hết sức rẻ của họ có tiêu chuẩn ẩm thực cao đến thế nào”. Và ông cũng không quên nhắc đến tầm quan trọng của nước mắm, một bí quyết giúp các món ăn Việt Nam biến đổi uyển chuyển về hương vị, khiến bất cứ tín đồ ẩm thực nào cũng phải say mê.

Vậy, nước mắm Việt Nam hay nước mắm Thái Lan ngon hơn? Câu trả lời thật khó khẳng định khi ẩm thực là cảm xúc mang tính cá nhân. Nhưng qua những nhận xét đầy sức nặng phía trên, chúng ta có quyền khẳng định, về hương vị, nước mắm Việt gây ấn tượng mạnh hơn với thực khách gần xa.

Ngậm ngùi “về nhì” trên đường đua xuất khẩu

Câu chuyện nước mắm chinh phục khẩu vị của cộng đồng khắp năm châu đã mở ra cánh cửa mang niềm tự hào đất Việt ra thế giới. Không chỉ mang giá trị văn hóa, mà thị phần cực lớn tại Đông Nam Á với gần 700 triệu người (theo số liệu từ Liên Hợp Quốc) và xa hơn là tất cả các Châu lục còn là “miếng bánh ngon” cho các doanh nghiệp và nền kinh tế nước nhà.

Không chỉ chiếm ưu thế về hương vị, Việt Nam còn là nơi có điều kiện thiên nhiên thuận lợi, bề dày kinh nghiệm trong sản xuất nước mắm. Thế nhưng, trên đường đua xuất khẩu, nước mắm Việt Nam vẫn phải ngậm ngùi nhận danh hiệu “Á quân” so với Thái Lan. Kẻ “ngáng chân” nước mắm Việt trên đường đua xuất khẩu chính là tiêu chuẩn Codex và các tiêu chuẩn khắt khe khác của thị trường thế giới.

Tiêu chuẩn về nước mắm của Codex, với 11 điều, đã đưa ra các tiêu chí cụ thể về mức chất lượng và an toàn thực phẩm cho sản phẩm nước mắm. Đây là cơ sở để các quốc gia tham khảo trong đánh giá chất lượng và an toàn thực phẩm cho nước mắm và là trở thành căn cứ pháp lý để cho phép nước mắm của một quốc gia có được xuất hoặc nhập khẩu hay không? Đáng buồn là hầu hết các sản phẩm nước mắm của Việt Nam chưa đáp ứng được đầy đủ tiêu chuẩn này để thẳng tiến chinh phục thị trường thế giới.

Thái Lan trở thành nước xuất khẩu nước mắm số 1 thế giới do sở hữu dây chuyền sản xuất nước mắm hiện đại, đáp ứng được tiêu chuẩn Codex và các tiêu chuẩn riêng biệt của từng thị trường. Dây chuyền sản xuất hiện đại cũng sản xuất được đa dạng sản phẩm, đáp ứng nhiều thị hiếu và khẩu vị khác nhau. Đây chính là chiếc vé thông hành để đất nước này trở thành cường quốc nước mắm.

Chỉ có dây chuyền, công nghệ sản xuất hiện đại mới có thể giúp nước mắm Việt Nam vươn xa trên thị trường thế giới, rút ngắn khoảng cách với Thái Lan.

Hành trình đưa nước mắm Việt Nam vươn xa

Theo Cục Chế biến và Phát triển thị trường nông sản, xuất khẩu nước mắm bình quân cả nước mới đạt tỷ lệ khoảng 12,6% so với tổng sản lượng; Về thị trường xuất khẩu: Châu Á chiếm hơn 54%, Châu Úc hơn 18%, Châu Âu hơn 13% và Châu Mỹ hơn 13%. Tổng kim ngạch xuất khẩu nước mắm năm 2020 đạt trên 23,45 triệu USD và năm 2021 đạt 28,53 triệu USD (Châu Mỹ 7,1 triệu USD; Châu Phi 232 nghìn USD; Châu Âu 3,44 triệu USD; Châu Đại Dương 677 nghìn USD và nhiều nhất là Châu Á đạt 17 triệu USD, riêng các nước ASEAN đạt 6,3 triệu USD), tăng 21,7% so với 2020.

Câu chuyện xuất khẩu nước mắm là khó, nhưng không có nghĩa là chúng ta không làm được. Bằng chứng là khi những “ông lớn” của ngành hàng tiêu dùng vào cuộc, nước mắm Việt Nam đã xuất hiện trên kệ hàng ở rất nhiều nước trên thế giới.

Ngày 27/9/2016, sản phẩm nước mắm Chin-Su Yod Thong được Masan Consumer và đối tác Singha giới thiệu ra thị trường Thái Lan. Chọn cường quốc nước mắm Thái Lan để đặt bước chân đầu tiên của hành trình truyền bá văn hóa ẩm thực phương Đông với hương vị nước mắm là cốt lõi để đi ra thế giới có thể nói là một bước đi đầy táo bạo của Masan.

Sau 6 năm “mở đường” xuất khẩu, hiện các sản phẩm nước mắm của Masan Consumer đã có mặt tạu gần 20 quốc gia, trong đó, có nhiều thị trường khó tính như: Canada, Mỹ, Hàn Quốc, Đài Loan, Nhật Bản, Australia, Hà Lan, Ba  Lan, Nga... Tại Foodex Japan - triển lãm uy tín tại Nhật Bản, nhiều người tiêu dùng bản xứ đánh giá cao vị mặn mà của Nam Ngư - thương hiệu nước mắm chiếm thị phần số 1 tại Việt Nam. Một sản phẩm nước mắm được sản xuất tại Masan trải qua ít nhất 40 lần kiểm tra chất lượng, bảo đảm các tiêu chuẩn khắt khe của các thị trường xuất khẩu. Đây là minh chứng cho thấy, nước mắm Việt hoàn toàn có thể có được vị thế vững chắc trên thị trường thế giới nếu có sự vào cuộc của cộng đồng các doanh nghiệp mạnh và các chính sách khuyến khích, hỗ trợ kịp thời.

PV