Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi): Siết quản lý thực phẩm bổ sung, bảo vệ người tiêu dùng

Dự thảo luật lần này tập trung giải quyết triệt để vấn đề "nhức nhối" đối với nhóm thực phẩm bổ sung, xóa bỏ tình trạng thổi phồng công dụng, tăng cường tính minh bạch và trao quyền giám sát trực tiếp cho người tiêu dùng.

Thực trạng quảng cáo lố và thổi phồng công dụng thực phẩm bổ sung

Theo thông tin từ Cục An toàn thực phẩm (Bộ Y tế), thời gian qua cơ quan chức năng đã liên tục phát hiện và xử lý nhiều vụ việc vi phạm liên quan đến thực phẩm giả, tự công bố và quảng cáo sai sự thật để lừa dối khách hàng, trong đó tâm điểm vi phạm tập trung chủ yếu ở nhóm thực phẩm bổ sung.

Sự phát triển mạnh mẽ của thương mại điện tử cùng các phiên livestream bán hàng của người nổi tiếng, người có ảnh hưởng trên mạng xã hội (KOLs) đã khiến tình trạng "quảng cáo lố" biến tướng phức tạp. Nhiều sự việc điển hình đã gây bức xúc nghiêm trọng trong dư luận. 

Diễn viên Vân Hugo từng bị cơ quan chức năng xử phạt 70 triệu đồng do hành vi quảng cáo quá mức công dụng của sản phẩm sữa. Hàng loạt cá nhân có sức ảnh hưởng lớn như Hoa hậu Nguyễn Thúc Thùy Tiên, Hằng Du Mục, Quang Linh Vlogs cùng nhiều TikToker sở hữu hàng triệu lượt theo dõi đã liên tục phải lên tiếng xin lỗi sau các phiên livestream quảng cáo thổi phồng công dụng sản phẩm (điển hình như vụ việc liên quan đến sản phẩm kẹo rau củ Kera).

Nhìn nhận về thực trạng này, ông Chu Quốc Thịnh, Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, nhấn mạnh rằng việc đưa nhóm thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe vào diện tiền kiểm sẽ khắc phục triệt để các bất cập thời gian qua, bảo đảm tính công bằng trong kinh doanh giữa các doanh nghiệp và bảo vệ lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

Cùng chung quan điểm, đại đa số các doanh nghiệp sản xuất uy tín, làm ăn chân chính cũng đề nghị cơ quan quản lý không đánh đồng giữa các sản phẩm bổ sung thực sự có công dụng được chứng minh khoa học với những sản phẩm chỉ bổ sung lượng vitamin, khoáng chất không đáng kể nhưng lại tự quảng cáo những lợi ích sức khỏe vượt xa giá trị thực tế.

Phân loại quản lý thực phẩm bổ sung theo 2 cơ chế minh bạch

Bà Đinh Thị Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục An toàn thực phẩm, cho biết dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) đề xuất quy định quản lý thực phẩm bổ sung theo 2 cơ chế để doanh nghiệp chủ động lựa chọn phù hợp với bản chất và hồ sơ kỹ thuật của sản phẩm.

Thứ nhất, thực phẩm bổ sung thông thường chưa được nghiên cứu bài bản về sản phẩm bao gồm công dụng, tiêu chuẩn thì không được công bố khuyến cáo sức khỏe và được áp dụng hình thúc công bố tiêu chuẩn sản phẩm.

Thứ hai, thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe phải áp dụng hình thức đăng ký công bố sản phẩm do cần có nghiên cứu bài bản về công dụng, hồ sơ kỹ thuật để chứng minh tiêu chuẩn sản phẩm, độ ổn định để đánh giá hạn sử dụng sản phẩm.

Ở góc độ quốc tế, nhóm thực phẩm bổ sung được đưa vào nhóm có khuyến cáo sức khỏe phù hợp theo Codex. Nguyên tắc của Codex là nếu công bố về hàm lượng vitamin, khoáng chất phải có căn cứ định lượng; công bố về sức khỏe phải dựa trên bằng chứng khoa học phù hợp, không gây hiểu nhầm và đáp ứng điều kiện áp dụng công bố.

Đặc biệt, Codex không tự động cho phép mọi thực phẩm có bổ sung vitamin, khoáng chất được công bố tác dụng sức khỏe và không chủ trương bổ sung vitamin, khoáng chất một cách tùy tiện. Việc bổ sung phải có mục đích dinh dưỡng phù hợp, có cơ sở khoa học, bảo đảm an toàn dựa trên tổng lượng hấp thụ và không gây hiểu nhầm cho người tiêu dùng.

"Từ quy định này, người dân sẽ được sử dụng sản phẩm đúng nhu cầu dinh dưỡng, đúng mục đích bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe và đúng giá trị thật của sản phẩm với số tiền bỏ ra", đại diện Cục An toàn thực phẩm cho biết.

Giấy công bố sản phẩm chỉ có hiệu lực 5 năm, xóa bỏ cơ chế "vĩnh viễn"

Một điểm quan trọng khác trong dự thảo Luật là chấm dứt quy định giấy đăng ký bản công bố sản phẩm có hiệu lực không xác định (vĩnh viễn). Thay vào đó, thời hạn hiệu lực của giấy đăng ký bản công bố sản phẩm được quy định là 5 năm.

Để không gây ách tắc lưu thông hàng hóa và hạn chế phát sinh chi phí cho doanh nghiệp, thủ tục gia hạn được thiết kế theo hướng đơn giản hóa tối đa. Doanh nghiệp chỉ cần khai báo, cập nhật trên hệ thống dữ liệu các thông tin lưu hành sản phẩm, tình trạng vi phạm, thu hồi hoặc sự cố an toàn thực phẩm (nếu có), cùng báo cáo duy trì điều kiện an toàn thực phẩm của cơ sở sản xuất.

Ngay sau khi hoàn thành điền thông tin trực tuyến hoặc nộp thông báo gia hạn, doanh nghiệp tiếp tục giữ số đăng ký bản công bố sản phẩm cũ và được duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh ngay mà không cần chờ xét duyệt.

Ở góc độ quản lý nhà nước, việc khống chế hiệu lực 5 năm kết hợp với cập nhật thông tin định kỳ giúp cơ quan chức năng "làm sạch" cơ sở dữ liệu, sàng lọc và loại bỏ các sản phẩm "ma" không còn tồn tại trên thực tế, phục vụ hiệu quả công tác hậu kiểm và nâng cao tính tuân thủ pháp luật của doanh nghiệp.

In bắt buộc "Số đăng ký" lên bao bì – Người tiêu dùng tham gia hậu kiểm

Tại dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) yêu cầu các tổ chức, cá nhân khi đưa sản phẩm ra thị trường phải in công khai thông tin trên nhãn bao bì: "Số giấy đăng ký bản công bố sản phẩm" (đối với thực phẩm bổ sung có công bố khuyến cáo sức khỏe). "Số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn sản phẩm" (đối với thực phẩm bổ sung thông thường).

Những thông tin này là căn cứ để cơ quan quản lý và lực lượng chức năng kiểm tra nhanh tình trạng pháp lý của sản phẩm trên thị trường, đồng thời giúp người tiêu dùng nhận diện sản phẩm đã hoàn thành các thủ tục theo quy định trước khi lưu thông.

Việc công khai số đăng ký, số tiếp nhận còn gắn trách nhiệm trực tiếp của tổ chức, cá nhân đứng tên hồ sơ công bố với sản phẩm được đưa ra thị trường. Người tiêu dùng có thể sử dụng những thông tin này để tra cứu dữ liệu công khai trên hệ thống thông tin về an toàn thực phẩm, qua đó chủ động hơn trong việc lựa chọn sản phẩm.

Về phía doanh nghiệp, quy định này cũng góp phần cải cách hành chính, bởi sản phẩm đã công khai số giấy đăng ký bản công bố hoặc số tiếp nhận công bố tiêu chuẩn trên nhãn hàng hóa sẽ không phải thực hiện thêm việc công bố tiêu chuẩn áp dụng và ghi trên nhãn theo quy định tại Điều 23 Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa.

Nhằm tạo điều kiện cho các doanh nghiệp tiếp tục sản xuất, kinh doanh không bị gián đoạn và hạn chế tối đa lãng phí, dự thảo Luật đã đưa ra quy định chuyển tiếp rất linh hoạt.

Theo đó, doanh nghiệp có từ 2 đến 3 năm để chuẩn bị triển khai các quy định mới như cập nhật số đăng ký mới lên hệ thống, điều chỉnh ma-két nhãn bao bì và sử dụng hết lượng bao bì cũ đã in ấn. Các sản phẩm đã sản xuất và đang lưu thông trên thị trường trước thời điểm Luật mới có hiệu lực vẫn được phép tiếp tục lưu hành cho đến hết hạn sử dụng của sản phẩm.

Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi) trình Quốc hội vào ngày 11/11/2026 thể hiện bước chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản lý: không buông lỏng tiền kiểm nhưng cũng không gây phiền hà hành chính, chuyển trọng tâm sang chất lượng, tính an toàn và trách nhiệm sản phẩm trong suốt quá trình lưu hành.

Việc siết chặt quản lý nhóm thực phẩm bổ sung không chỉ giúp thanh lọc thị trường mà còn bảo vệ tối đa sức khỏe nhân dân, trao quyền giám sát cho người tiêu dùng thông thái và tạo môi trường kinh doanh bình đẳng cho các doanh nghiệp chân chính.

Tuấn Kiệt