Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm: Xây dựng Luật Thủ đô thành thiết chế pháp lý vượt trội

Thảo luận tổ tại Quốc hội chiều 8/4/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này là cơ hội làm rõ những tiêu chí khác biệt của Thủ đô Hà Nội. Tinh thần xuyên suốt là xây dựng Luật Thủ đô trở thành một thiết chế pháp lý đặc thù, vượt trội, có tính dẫn dắt và đủ mạnh để tháo gỡ những điểm nghẽn đang cản trở sự phát triển. Mục tiêu là tạo ra một mô hình phát triển, một phương thức quản trị Thủ đô tiêu biểu, vừa đảm bảo tính kỷ cương theo quy chuẩn chung, vừa có sự bứt phá mang tính hình mẫu cho cả nước.

Thực tiễn cho thấy một trong những điểm nghẽn lớn của Thủ đô là vấn đề quy hoạch. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm chỉ rõ, quy hoạch là vấn đề cốt yếu để giải quyết các thực trạng hiện nay như ùn tắc giao thông và ngập úng. Vì vậy tới đây tư duy quy hoạch cần đổi mới theo hướng tầm nhìn dài hạn và công khai, minh bạch.

Cụ thể, quy hoạch phải có tầm nhìn bền vững, quy hoạch không thể thay đổi theo từng nhiệm kỳ 5 năm mà phải có tầm nhìn hàng chục năm, thậm chí cả trăm năm. Bên cạnh đó cần định hình rõ ràng các hướng phát triển (đường vòng tròn hay bàn cờ), phân định cụ thể các khu vực bảo tồn văn hóa, khu công nghiệp, trường học và bệnh viện, hạ tầng giao thông….

Đặc biệt quy hoạch cần được công khai cho người dân biết, phải thực chất, sinh động để người dân và doanh nghiệp nhìn thấy được sự phát triển trong tương lai (ví dụ qua các mô hình không gian) để người dân tin tưởng và ủng hộ. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng lưu ý vấn đề phát triển đô thị vệ tinh, xây dựng các khu đô thị mới hiện đại, đầy đủ tiện ích (nhà ở xã hội, công viên, sân vận động, hệ thống giao thông ngầm/trên cao) để thu hút người dân, giãn mật độ dân cư từ nội đô ra đô thị ven đô, đô thị vệ tinh cho đến vùng ngoại thành.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng nhấn mạnh việc thay đổi cách tiếp cận trong xây dựng pháp luật. Để tạo không gian phát triển, cần chuyển từ tư duy "quản lý" (chỉ quy định cái gì cấm, cái gì không được làm) sang tư duy "kiến tạo" và "tiếp cận" (tạo điều kiện cho mọi người được làm, tạo không gian thể chế để Thủ đô chủ động thiết kế chính sách phù hợp với những điều kiện và yếu tố đặc thù ). Tránh cụ thể hóa quá mức, không nên đưa những nội dung quá chi tiết, dễ thay đổi vào luật vì sẽ gây xơ cứng, nhanh chóng lạc hậu. Thay vào đó, hãy trao quyền cho Chính phủ và chính quyền địa phương thực hiện các nhiệm vụ linh hoạt.

Một trong những nội dung trọng tâm của Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) là vấn đề phân cấp, phân quyền và kiểm soát quyền lực. Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, quyền lực phải đi đôi với nguồn lực; phân quyền nhiều hơn nhưng phải rõ ràng, thực chất, và quan trọng nhất là phải đi kèm với năng lực thực thi và nguồn lực tài chính. Tránh tình trạng giao quyền nhưng không có điều kiện thực hiện.

Bên cạnh đó cần chú trọng trách nhiệm giải trình. Phân cấp mạnh hơn thì trách nhiệm giải trình phải rõ ràng hơn, cương quyết hơn và có sự kiểm soát chặt chẽ của các cơ quan chức năng, không để xảy ra tình trạng buông lỏng hoặc rủi ro trong quản lý, làm rõ giới hạn cho phép ban hành những cơ chế, chính sách khác với quy định.

Ví dụ như cơ chế thí điểm cho phép Thủ đô thử nghiệm các chính sách mới, thể hiện rõ vị thế đầu tầu của Hà Nội - là nơi hội tụ nguồn nhân lực, vật lực và khoa học công nghệ cao nhất của cả nước để thử nghiệm và lan tỏa các chính sách tốt ra toàn quốc. Tuy nhiên, việc áp dụng các cơ chế thử nghiệm, đột phá này phải được xác định trong một thời hạn nhất định, có giám sát chặt chẽ và đánh giá từ các cơ quan chức năng. Đặc biệt, trong quá trình thực hiện cần có cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm vì lợi ích chung.

Về các cơ chế, chính sách để phát triển thủ đô, trong đó có các nội dung quan trọng như: khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, tài chính, đầu tư phát triển hạ tầng… Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cho rằng vẫn cần tiếp tục rà soát để bảo đảm các  chính sách này thực sự đột phá, không trùng lặp với cơ chế chung, đồng thời cũng tránh quy định quá chi tiết có thể bị lạc hậu trong quá trình phát triển kinh tế xã hội hoặc mâu thuẫn với các văn bản quy phạm pháp luật ban hành sau này. Các chính sách được xây dựng cũng  cần có mục tiêu rõ ràng, có công cụ để thực hiện, có tiêu chí để đánh giá hiệu quả.

Với quan điểm Hà Nội không thể phát triển đơn lẻ mà phải đặt trong mối quan hệ hữu cơ với các tỉnh lân cận, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm lưu ý trong xây dựng chính sách, cơ chế liên kết vùng cần thiết kế các chính sách sao cho cả Thủ đô Hà Nội và các tỉnh lân cận trong vùng đều có lợi và cùng phát triển.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phải lấy người dân làm trung tâm, mọi chính sách phát triển Thủ đô phải dựa trên cơ sở công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và Nhân dân. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống, đảm bảo quyền lợi và sự an toàn cho người dân Thủ đô.

Minh Phương