Sửa Luật Xuất bản: Tăng trách nhiệm nhà xuất bản, siết quản lý trong môi trường số

Tăng cường quản lý nhà nước trong hoạt động xuất bản

Chiều 14/8, tại phiên họp thứ 5 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, dưới sự điều hành của Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Thanh, các đại biểu nghe báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản.

Dự thảo được hoàn thiện trên cơ sở tiếp thu ý kiến của các đại biểu Quốc hội tại phiên thảo luận ở tổ và hội trường trong khuôn khổ Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh cho biết, các đại biểu Quốc hội cơ bản thống nhất với sự cần thiết ban hành Luật. Những vấn đề lớn của dự thảo đã được cơ quan chủ trì soạn thảo phối hợp với cơ quan chủ trì thẩm tra và các cơ quan liên quan nghiên cứu, rà soát, tiếp thu, hoàn thiện.

Đáng chú ý, dự thảo luật tăng cường quản lý nhà nước, bảo đảm sự hài hòa giữa tiền kiểm và hậu kiểm, gắn với yêu cầu bảo đảm an ninh chính trị, tư tưởng và hạn chế sai sót trong hoạt động xuất bản.

Đối với các nhóm chủ đề, đề tài liên quan đến lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo đất nước, anh hùng dân tộc, dự thảo thiết kế cơ chế kiểm soát 3 lớp.

Theo đó, lớp thứ nhất là thẩm định của nhà xuất bản; lớp thứ hai là cơ quan chủ quản kiểm tra kết quả thẩm định; lớp thứ ba là cơ quan quản lý nhà nước đọc, kiểm tra, lưu chiểu và cho ý kiến trước khi phát hành.

Cơ chế này nhằm nâng cao trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý nhà nước trong toàn bộ quy trình xuất bản, nhất là đối với những nội dung có tính chất đặc thù, phức tạp và nhạy cảm.

Hoàn thiện quản lý xuất bản trong môi trường số

Về chính sách của Nhà nước đối với phát triển hoạt động xuất bản, dự thảo Luật quy định khung chính sách trong luật và áp dụng pháp luật có liên quan.

Trong đó, tập trung hỗ trợ phát triển xuất bản chuyển đổi số, xuất bản điện tử, văn hóa đọc; hỗ trợ tác giả là người dân tộc thiểu số, các địa bàn khó khăn; thúc đẩy hội nhập quốc tế trong hoạt động xuất bản.

Dự thảo cũng đề cập chính sách đào tạo, thu hút và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời phát huy vai trò của các hội, hiệp hội nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển của ngành xuất bản trong tình hình mới.

Một nội dung đáng chú ý khác là việc quản lý các hoạt động có tính chất xuất bản trên không gian mạng và xuyên biên giới, gắn với yêu cầu bảo vệ quyền tác giả.

Dự thảo Luật bổ sung các biện pháp ngăn chặn tổ chức, cá nhân đưa sản phẩm, tài liệu có nội dung vi phạm ra công chúng dưới hình thức xuất bản phẩm; đồng thời bổ sung quy định về quản lý nhà nước và các hành vi bị nghiêm cấm đối với việc phổ biến sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng.

Các quy định về quản lý hoạt động xuất bản trên môi trường số, xuyên biên giới, bảo vệ quyền tác giả và việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản cũng được hoàn thiện nhằm bảo đảm phù hợp với các điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên và các quy định pháp luật có liên quan.

Dự thảo luật đồng thời quy định về mô hình tập đoàn xuất bản truyền thông quốc gia và cơ quan chủ lực xuất bản truyền thông quốc gia, tạo cơ sở pháp lý cho việc hình thành, phát triển các mô hình tổ chức xuất bản phù hợp.

Các quy định này hướng tới phát huy vai trò của các cơ quan chủ lực trong lĩnh vực xuất bản, truyền thông, đồng thời xác định chức năng, nhiệm vụ, trách nhiệm và cơ chế quản lý phù hợp với yêu cầu phát triển của ngành.

Để khắc phục những bất cập phát sinh từ thực tiễn và hoàn thiện công cụ quản lý trong môi trường số, dự thảo Luật xác định rõ hơn trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động xuất bản; đơn giản hóa thủ tục hành chính; tăng cường tự chủ và thực hiện hậu kiểm.

Dự thảo cũng bỏ quy định về tạm dừng hoạt động xuất bản, đồng thời hoàn thiện các quy định về quản lý nhập khẩu xuất bản phẩm, phòng, chống in lậu, vi phạm bản quyền; quy định trách nhiệm của các nền tảng trung gian và nền tảng xuyên biên giới trong môi trường số.

Mở rộng phạm vi điều chỉnh, làm rõ các hành vi bị nghiêm cấm

Báo cáo ý kiến về việc Chính phủ tiếp thu, giải trình, chỉnh lý dự thảo luật do Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội Nguyễn Đắc Vinh trình bày cho thấy, Thường trực Ủy ban cơ bản thống nhất với các nội dung giải trình, tiếp thu, chỉnh lý của Chính phủ.

Theo đánh giá, dự thảo luật đáp ứng yêu cầu về tính hợp hiến, hợp pháp và tính đồng bộ của hệ thống pháp luật.

Sau khi tiếp thu, chỉnh lý, dự thảo luật gồm 3 điều, không thay đổi về số điều so với dự thảo đã trình Quốc hội. Trong đó, sửa đổi, bổ sung 30/54 điều, bãi bỏ 7 điều; đồng thời gộp Điều 28 và Điều 29 thành một điều quy định về nộp và quản lý xuất bản phẩm lưu chiểu, nộp xuất bản phẩm cho Thư viện Quốc gia Việt Nam.

Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội thống nhất với việc mở rộng phạm vi điều chỉnh của Luật hiện hành theo hướng bao quát các chủ thể tham gia và các chủ thể có liên quan đến hoạt động xuất bản, qua đó bảo đảm pháp luật có thể điều chỉnh những vấn đề phát sinh trong thực tiễn.

Đối với quy định về các hành vi bị nghiêm cấm trong hoạt động xuất bản, dự thảo đã làm rõ 3 hành vi bị cấm liên quan đến “sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng”.

Cụ thể, gồm phát hành bản in của sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng; đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng dưới dạng sách; đăng, phát sản phẩm thông tin có tính chất xuất bản trên không gian mạng có nội dung bị cấm theo quy định của Luật.

Dự thảo cũng bổ sung hành vi bị cấm liên quan đến việc sử dụng trí tuệ nhân tạo trong hoạt động xuất bản.

Liên quan đến cơ chế kiểm tra, giám sát, thẩm định đối với xuất bản phẩm có nội dung đặc thù, Thường trực Ủy ban Văn hóa và Xã hội tán thành việc chỉnh lý nhằm làm rõ hơn cơ chế kiểm soát 3 lớp.

Theo đó, trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản nhà xuất bản và cơ quan quản lý nhà nước được tăng cường trong quản lý hoạt động xuất bản.

Triệu Lộc