ĐBQH đề nghị làm rõ trách nhiệm bảo vệ bản sắc văn hóa trong kiến trúc

Không để bản sắc kiến trúc chỉ là nguyên tắc chung

Chiều 10/8, tại Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc. Phiên thảo luận do Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Hồng Diên điều hành.

Góp ý về quy định bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc, đại biểu Đào Chí Nghĩa (Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ) cho rằng cần quy định rõ hơn các nguyên tắc và tiêu chí nhận diện ngay trong Luật.

Theo đại biểu, bản sắc văn hóa không chỉ thể hiện ở hình thức kiến trúc của từng công trình mà còn gắn với không gian sống, ký ức đô thị, làng nghề và những đặc trưng kiến trúc của từng vùng miền. Vì vậy, việc xác định bản sắc cần dựa trên cơ sở khoa học, khảo sát thực tế, đồng thời có sự tham gia của chuyên gia và cộng đồng.

Đại biểu Trần Văn Tuấn (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) cũng đề nghị giữ quy định về trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, cá nhân trong bảo vệ, giữ gìn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc trong kiến trúc như Luật Kiến trúc hiện hành.

Theo đại biểu, quy định này cần được cụ thể hóa để trách nhiệm bảo vệ bản sắc được thực hiện ngay từ khâu lập quy hoạch, lập dự án, thiết kế, thẩm định, phê duyệt đến quản lý công trình.

Đại biểu dẫn thực tế tại một số khu đô thị, khu dân cư mới xuất hiện tình trạng kiến trúc sao chép, pha tạp, thiếu đặc trưng. Trong khi đó, tại các khu phố cũ, khu dân cư truyền thống, nếu chỉ bảo vệ từng công trình riêng lẻ mà không quan tâm tổng thể không gian kiến trúc, cảnh quan văn hóa, nguy cơ mất dần bản sắc của cả khu vực vẫn có thể xảy ra.

Giải trình tại phiên họp, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết quy định tại khoản 1 Điều 5 của dự thảo đã phản ánh các yếu tố về không gian, kiến trúc, kỹ thuật, tri thức và văn hóa tại các vùng miền. Dự thảo cũng bổ sung các quy định nhằm làm rõ hơn những yếu tố đặc trưng của từng địa bàn, khu vực thông qua quy chế quản lý kiến trúc.

Đề xuất cơ chế bảo tồn thích ứng

Liên quan đến công trình kiến trúc có giá trị, đại biểu Hoàng Ngân Hoàn (Đoàn ĐBQH tỉnh Sơn La) đồng tình với việc giao Chính phủ quy định tiêu chí đánh giá, phân loại và cơ chế bảo tồn, phát huy giá trị công trình. Tuy nhiên, đại biểu đề nghị dự thảo luật thể hiện rõ hơn nguyên tắc “bảo tồn thích ứng”, theo hướng bảo tồn phải gắn với khai thác, sử dụng hợp lý.

Theo đó, có thể cho phép cải tạo, chuyển đổi công năng trong phạm vi không làm mất các giá trị kiến trúc cốt lõi, đồng thời nghiên cứu cơ chế hỗ trợ phù hợp về tài chính, đất đai đối với chủ sở hữu, người sử dụng khi thực hiện nghĩa vụ bảo tồn.

Về thi tuyển, tuyển chọn phương án kiến trúc, đại biểu Vũ Văn Tiến (Đoàn ĐBQH thành phố Hải Phòng) cho rằng việc dự thảo chuyển từ cơ chế bắt buộc thi tuyển sang áp dụng cả thi tuyển và tuyển chọn tạo thêm sự linh hoạt, nhưng cần kiểm soát nguy cơ ảnh hưởng đến chất lượng, bản sắc và an toàn công trình.

Theo đại biểu, nếu áp dụng phương thức tuyển chọn mà chủ đầu tư vừa tổ chức, vừa trực tiếp lựa chọn phương án mà không có cơ chế thẩm định chuyên môn độc lập, có thể phát sinh tình trạng thiếu khách quan. Vì vậy, nếu duy trì phương thức tuyển chọn, cần nghiên cứu cơ chế hội đồng tư vấn có chuyên môn tương tự hội đồng thi tuyển.

Đại biểu Đào Chí Nghĩa đề nghị làm rõ các tiêu chí đối với công trình quan trọng, điểm nhấn đô thị, công trình tiêu biểu và tuyến đường chính. Theo đại biểu, cần có các tiêu chí tối thiểu về quy mô, vị trí, mức độ tác động đến cảnh quan không gian công cộng, giá trị văn hóa, lịch sử và cộng đồng để tránh tình trạng cùng một loại công trình nhưng mỗi địa phương áp dụng một cách khác nhau.

Ở góc độ phân quyền, đại biểu Lê Thanh Hoàn (Đoàn ĐBQH tỉnh Thanh Hóa) đề nghị giao chính quyền địa phương cấp tỉnh quyết định công trình nào cần thi tuyển phương án kiến trúc trên cơ sở quy chế quản lý kiến trúc được phê duyệt.

Trong khi đó, đại biểu Phạm Thúy Chinh (Đoàn ĐBQH tỉnh Lào Cai) đề nghị cân nhắc việc quy định cứng các trường hợp phải thi tuyển trong luật, chỉ nên tập trung vào những công trình có tính biểu tượng quốc gia hoặc biểu tượng của địa phương.

Theo đại biểu, thay vì quản lý quá chặt đầu vào, cần chú trọng kiểm soát chất lượng sản phẩm kiến trúc, sự phù hợp với cảnh quan, hiệu quả sử dụng và giá trị lâu dài của công trình.

Các ý kiến tại phiên thảo luận cho thấy yêu cầu cân bằng giữa bảo tồn và phát triển, giữa kiểm soát chất lượng kiến trúc và đẩy mạnh phân quyền đang là những vấn đề được đại biểu Quốc hội quan tâm khi sửa đổi Luật Kiến trúc.

Bích Diệp