Cảnh báo dịch vụ cho vay ngang hàng của nước ngoài tại Việt Nam

Cụ thể, Bộ KH&ĐT vừa công bố dự thảo “Báo cáo đánh giá tác động của một số loại hình kinh tế chia sẻ chính tới nền kinh tế” để lấy ý kiến rộng rãi trước khi trình Chính phủ. Trong đó, đáng chú ý là cảnh báo về tình trạng các công ty cho vay ngang hàng (P2P) nước ngoài đang tìm cách chuyển hướng hoạt động sang thị trường Việt Nam.

Theo nhận định của Bộ KH&ĐT, các công ty công nghệ tài chính (fintech) cho vay ngang hàng góp phần hỗ trợ phổ cập tài chính, mở rộng khả năng và tạo thêm kênh tiếp cận nguồn lực tài chính cũng như phương thức vay vốn đối với nền kinh tế, nhất là đối với các đối tượng yếu thế trong xã hội.

Sản phẩm vay vốn trên nền tảng công nghệ của các công ty cho vay ngang hàng khá đa dạng, chủ yếu dưới hình thức vay vốn không có tài sản đảm bảo, thời hạn vay ngắn, khách hàng phải trả phí và lãi suất đối với các khoản vay. Các đối tượng vay chủ yếu là người lao động trẻ, thu nhập thấp, không tiếp cận được tín dụng chính thức, có sử dụng điện thoại thông minh và mạng xã hội.

Quy mô khoản vay thường chỉ 1-30 triệu đồng, các món vay lớn trên 50 triệu đồng chiếm tỉ lệ thấp. Đối với doanh nghiệp, khoản vay có thể lên tới vài trăm triệu đồng. Về thời gian vay vốn thường ngắn, dưới một năm, trong đó tập trung vào kỳ hạn 7, 10, 20, 30 ngày.

Tuy nhiên, các công ty công nghệ tài chính cũng như cho vay ngang hàng chưa có thể chế để quản lý hoặc còn rất sơ khai. Chính vì vậy, các công ty P2P hiện đăng ký ngành nghề kinh doanh là kinh doanh dịch vụ cầm đồ, tư vấn tài chính, môi giới tài chính. Họ cũng tự nhận là công ty cho vay ngang hàng cung cấp dịch vụ kết nối nhà đầu tư và người đi vay, vận hành trên nền tảng giao dịch trực tuyến.

Báo Dân trí cho hay, dẫn chứng số liệu của Ngân hàng Nhà nước, Bộ KH&ĐT cho biết, từ năm 2016, hoạt động cho vay ngang hàng (P2P lending) bắt đầu xuất hiện ở Việt Nam, số lượng hiện nay vào khoảng 100 công ty (đã hoạt động và một số thử nghiệm) một số công ty P2P lending có nguồn gốc từ Trung Quốc, Nga, Singapore, Indonesia ...

Bộ KH&ĐT cho rằng, dù mới xuất hiện nhưng các công ty trên có sự tăng trưởng mạnh về số lượng, khách hàng.

"Trong bối cảnh một số quốc gia trong khu vực đang tăng cường quản lý hoạt động P2P lending (Trung Quốc, Singapore, Indonesia...) thì các công ty nước ngoài, đặc biệt là các công ty P2P Lending của Trung Quốc đang tìm cách chuyển hướng hoạt động sang thị trường Việt Nam", Bộ KH&ĐT cảnh báo.

Các tác nhân tham gia trong mô hình P2P lending gồm có: Công ty P2P Lending; người đi vay; người cho vay; ngân hàng; công ty cung ứng dịch vụ trung gian thanh toán (ví điện tử), công ty bảo hiểm, thu hồi nợ...

Trường hợp bên cho vay đồng ý cho vay tiền thì bên vay và bên cho vay sẽ giao kết thỏa thuận tài chính, trong đó thống nhất với nhau về lãi suất, nghĩa vụ giải ngân của bên cho vay, nghĩa vụ thanh toán khoản vay, tiền lãi và phí (nếu có) của bên vay ... Trong mô hình kết nối này, mặc dù các chủ thể tham gia là độc lập, mỗi chủ thể đều có vai trò, quyền lợi và trách nhiệm riêng.

Trong thời gian qua, tại một số địa phương như TP.HCM đã xuất hiện một số đối tượng sử dụng các hình thức cho vay qua ứng dụng điện tử, công nghệ (qua các app trực tuyến). Đáng nói, với điều kiện vay dễ dãi, người vay tiền qua các ứng dụng cho vay ngang hàng rất nhận được tiền nhanh chóng nhưng trái lại họ sẽ phải mất chi phí vay khá cao và chịu lãi lớn. Trong quá trình thực hiện hợp đồng vay và trả lãi suất, nếu người vay không trả được lãi, mức phạt lãi rất lớn, gây rủi ro lớn cho người đi vay.

Tạp chí Thương trường đưa tin, liên quan đến hình thức trên, một số đối tượng có thể lợi dụng sự biến dạng của P2P lending nhằm thực hiện hành vi tội phạm, bất hợp pháp (như rửa tiền, hoạt động tín dụng đen, cho vay nặng lãi, cho vay cầm đồ biến tướng, hoạt động tài chính theo kiểu kinh doanh đa cấp…); đưa ra quảng cáo sai sự thật, hứa hẹn lợi nhuận cao, lãi suất cạnh tranh để lừa đảo, chiếm dụng vốn của người dân.

Ngoài ra, sự xuất hiện và phát triển nhanh của cho vay P2P đã và đang khiến các cơ quan Nhà nước đối mặt với khó khăn trong công tác quản lý, giám sát để phòng chống nguy cơ rửa tiền, tài trợ khủng bố. Bên cạnh đó, lĩnh vực này cũng có rủi ro về thuế và ngoại hối cho cơ quan quản lý đối với lĩnh vực cho vay ngang hàng trong trường hợp người tham gia giao dịch là người không cư trú tại Việt Nam.

Ngoài cho vay ngang hàng, Bộ KH&ĐT cảnh báo xu hướng các tập đoàn lớn của nước ngoài với ưu thế về vốn và công nghệ đẩy mạnh mua lại cổ phần chi phối tại các công ty thuộc loại hình kinh tế chia sẻ của Việt Nam.

Thậm chí, "họ chấp nhận lỗ trong ngắn hạn để chiếm lĩnh thị phần tại Việt Nam. Nếu Nhà nước ta không sớm ban hành và triển khai chiến lược, chính sách hỗ trợ các doanh nghiệp trong nước thì có thể dẫn đến bị các doanh nghiệp lớn của nước ngoài chi phối hoàn toàn thị trường kinh tế chia sẻ trong nước, lũng đoạn thị trường một số ngành sản phẩm hàng hóa, dịch vụ trong nước", Bộ KH&ĐT khẳng định.

Tuấn Anh (tổng hợp)