Tự chủ năng lượng, tạo nền tảng cho tăng trưởng kinh tế

Tại diễn đàn An ninh năng lượng quốc gia năm 2026 diễn ra sáng 10/11, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Việt Sơn nhấn mạnh, Đại hội XIV của Đảng đặt mục tiêu tăng trưởng GDP bình quân từ 10%/năm trở lên trong giai đoạn 2026–2030. Đặt ra yêu cầu, đòi hỏi ngành năng lượng phải đi trước một bước, bởi tự chủ năng lượng chính là nền tảng cốt lõi để bảo đảm tự chủ kinh tế.

Theo định hướng tại Nghị quyết số 70-NQ/TW của Bộ Chính trị và các chiến lược phát triển ngành, hệ thống an ninh năng lượng quốc gia đến năm 2030. Cụ thể được xác định thông qua các chỉ tiêu: Tổng cung năng lượng sơ cấp khoảng 150 - 170 triệu tấn dầu quy đổi; tổng công suất các nguồn điện khoảng 183 - 236 GW hoặc có thể cao hơn tùy nhu cầu hệ thống; tổng sản lượng điện khoảng 560 - 624 tỷ kWh; các cơ sở lọc dầu đáp ứng tối thiểu 70% nhu cầu xăng dầu trong nước; dự trữ xăng dầu đạt khoảng 90 ngày nhập ròng.

Các mục tiêu chiến lược này được đặt ra trong bối cảnh hạ tầng năng lượng toàn cầu phải đối mặt với nhiều biến số bất định, đòi hỏi năng lực dự báo và quản trị rủi ro ở mức cao nhất.

Thứ trưởng Bộ Công Thương nhấn mạnh, báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam khẳng định năm 2026 là năm hệ thống năng lượng nước ta chịu cú sốc lớn nhất trong nhiều thập kỷ. Eo biển Hormuz bị phong tỏa khoảng sáu tháng, giá dầu Brent có thời điểm lên 118,35 USD/thùng. Nắng nóng lịch sử cùng hiện tượng El Niño đẩy phụ tải điện lên mức kỷ lục, trong khi sản lượng thủy điện cả năm thấp hơn năm 2025 khoảng 18,5 tỷ kWh.

Đáng chú ý, trong 177 nước được Báo cáo khảo sát, tính đến ngày 9/11/2026, có 102 nước, tương đương 57,6%, gặp khó về năng lượng; chỉ 13 nước giữ được trạng thái ổn định, trong đó có Việt Nam.

Cùng với đó, nguồn cung xăng dầu được giữ vững khi tuyến vận tải chiến lược bị phong tỏa. Hai cơ sở lọc dầu trong nước chạy vượt công suất thiết kế; nguồn dầu thô được đa dạng hóa từ một lên hơn mười loại; Việt Nam chưa để xảy ra thiếu hụt, chưa phải sử dụng xăng dầu dự trữ quốc gia.

“Chúng ta giữ giá năng lượng trong tầm kiểm soát. Nhà nước đã dành trên 64.000 tỷ đồng cho các chính sách giảm thuế, phí xăng dầu, tạm ứng Quỹ bình ổn giá; giá xăng bán lẻ trong nước ngày 26/10/2026 chỉ bằng khoảng 63% bình quân thế giới”, Thứ trưởng Sơn cho biết.

Mặc dù đã giữ vững an ninh năng lượng năm 2026, Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam chỉ rõ những rủi ro nội tại: Tỷ lệ nhập khẩu ròng năng lượng năm 2025 đã lên tới 43,9% tổng cung năng lượng sơ cấp; dự trữ xăng dầu mới đạt khoảng 60 ngày nhập ròng (thấp hơn mục tiêu 90 ngày) và dầu thô chưa có dự trữ quốc gia.

Bước sang giai đoạn 2027–2028, nhu cầu điện dự báo tiếp tục tăng trưởng khoảng 10%/năm. Riêng tại miền Bắc, công suất cực đại năm 2027 dự báo sẽ đạt mức 32.693 – 34.865 MW, tăng thêm từ 2.445 đến 4.617 MW so với đỉnh năm 2026. Trong khi đó, hiện tượng El Niño có thể kéo dài đến tháng 6/2027, đe dọa nguồn nước các hồ thủy điện.

Trước đó tại Hội nghị về phương thức vận hành hệ thống điện quốc gia ngày 7/11, Bộ trưởng Bộ Công Thương Lê Mạnh Hùng yêu cầu trong mọi trường hợp phải bảo đảm cung ứng đủ năng lượng, đặc biệt là điện, cho phát triển.

Bộ trưởng nhấn mạnh, các công trình nguồn, lưới bắt buộc vào vận hành năm 2027 phải được thực hiện bằng được. Việc xây dựng phương án vận hành phải gắn với trách nhiệm cụ thể và nhận diện đầy đủ rủi ro, nhằm chủ động đáp ứng mục tiêu tăng trưởng, thay vì tính đến phương án lùi.

Trong tám nhiệm vụ được Bộ trưởng giao, đáng chú ý là yêu cầu hoàn thiện phương thức vận hành hệ thống điện năm 2027, đưa công nghệ bản sao số vào vận hành chậm nhất trong quý I/2027; tích nước tối đa các hồ thủy điện đến ngày 31/12/2026 và giữ nước đến hết ngày 31/3/2027.

Cùng với duy trì công suất khả dụng của các nhà máy điện, bảo đảm đủ than, khí, dầu cho phát điện, Bộ Công Thương yêu cầu đẩy nhanh tiến độ các công trình nguồn, lưới trọng điểm, đặc biệt là các trạm biến áp 500 kV cấp điện cho miền Bắc.

Một giải pháp đáng chú ý khác là bổ sung công suất đỉnh thông qua hệ thống pin lưu trữ năng lượng và điện mặt trời mái nhà, đồng thời tăng cường quản lý nhu cầu sử dụng điện.

Mục tiêu được đặt ra là giảm tối thiểu khoảng 3.000 MW công suất đỉnh tại miền Bắc trong năm 2027. Con số này tương đương khoảng 8,6 - 9,2% mức công suất cực đại dự báo của miền Bắc năm 2027, cho thấy vai trò ngày càng quan trọng của quản lý phụ tải trong bảo đảm an ninh cung ứng điện.

Để bảo đảm mạch máu năng lượng thông suốt phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số, Báo cáo An ninh năng lượng quốc gia Việt Nam 2026 đề xuất 6 nhóm giải pháp chiến lược trung và dài hạn:

Đẩy mạnh khai thác hiệu quả các nguồn năng lượng nội địa, phát triển năng lượng tái tạo và năng lượng mới. Nâng cao năng lực truyền tải điện, hạ tầng kho cảng LNG và hệ thống kho dự trữ xăng dầu quốc gia đạt chuẩn 90 ngày nhập ròng.

Xây dựng cơ chế phòng ngừa gián đoạn chuỗi cung ứng, biến động giá hàng hóa và sự cố thiên tai, bão lũ. Tháo gỡ điểm nghẽn pháp lý trong thu hút vốn đầu tư, hoàn thiện thị trường điện cạnh tranh và cơ chế mua bán điện trực tiếp.

Chuyển giao công nghệ hiện đại, chuyển đổi số toàn diện và đào tạo chuyên gia chất lượng cao trong lĩnh vực năng lượng xanh. Mở rộng hợp tác song phương và đa phương, đặc biệt là khuôn khổ đối tác JETP và hợp tác năng lượng trong khu vực ASEAN và các nước láng giềng.

Sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý, đơn vị điều độ, doanh nghiệp phát điện và đơn vị cung cấp nhiên liệu như TKV, Petrovietnam chính là chìa khóa vàng giữ vững an ninh năng lượng quốc gia, tạo đà cho nền kinh tế Việt Nam bứt phá mạnh mẽ trong kỷ nguyên mới.

Minh Phương