Xuất khẩu sầu riêng Việt đón cơ hội từ thị trường Ấn Độ

Xuất khẩu sầu riêng của Việt Nam trong quý I/2026 đã đạt con số ấn tượng 221,7 triệu USD, tăng tới 230% so với cùng kỳ. Thế nhưng, trái ngược với những con số tăng trưởng "nhảy vọt", thực tế tại các vùng trồng và cửa khẩu lại đang diễn ra một cuộc đua nghẹt thở.

Áp lực kiểm nghiệm cadimi và các chỉ tiêu kỹ thuật đang khiến chuỗi cung ứng bị tắc nghẽn, đẩy nhiều doanh nghiệp vào tình trạng "ngộp thở" vì chi phí đội lên từng ngày. Đáng lưu ý, quy trình kiểm soát chất lượng chưa đồng bộ và hạ tầng kiểm nghiệm chưa theo kịp tốc độ xuất khẩu.

Bà Trần Thị Yến Thư, Giám đốc Công ty TNHH Trái cây Hồng Sang cho biết, trước đây một lô hàng từ kho ở tỉnh Tiền Giang cũ sang tới chợ Trung Quốc chỉ mất khoảng 7 ngày. Nay do phải chờ đăng ký mẫu, lấy mẫu, xét nghiệm và trả kết quả, thời gian có thể kéo dài lên 10-15 ngày.

Theo bà, mỗi ngày chờ đợi là thêm một ngày doanh nghiệp đối mặt nguy cơ hàng chín quá độ, nứt vỏ, giảm chất lượng. Với mặt hàng tươi sống như sầu riêng, tốc độ chính là yếu tố quyết định giá trị. Nếu một container bị trả về, doanh nghiệp có thể lỗ tới 1 tỷ đồng. Thậm chí, có doanh nghiệp đã mất trắng hơn 5 tỷ đồng chỉ sau vài container lỗi. 

Nhiều doanh nghiệp cũng phản ánh tình trạng "kết quả lab địa phương thì đẹp nhưng lab quốc tế lại không đạt", khiến họ hoàn toàn bị động trong khâu thu mua.

Tính đến tháng 5/2026, cả nước chỉ có 12 phòng kiểm nghiệm đủ năng lực kiểm đồng thời cả cadimi và vàng O. Con số này được đánh giá là quá ít so với sản lượng xuất khẩu đang tăng mạnh, dẫn đến tình trạng xe container phải nằm chờ lấy mẫu suốt nhiều ngày tại các khu vực trọng điểm như Dầu Giây.

Để tháo gỡ nút thắt, ông Nguyễn Đình Tùng, Phó Chủ tịch Vinafruit khẳng định vấn đề không chỉ là cadimi mà là năng lực toàn hệ thống. Ông nhấn mạnh cần mở rộng mạng lưới kiểm nghiệm và khuyến khích khu vực tư nhân tham gia để giảm áp lực quá tải.

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Võ Văn Hưng, các yêu cầu kỹ thuật hiện nay không còn là hình thức mà đi sâu vào chất lượng thực tế. Đây là "phép thử" bắt buộc để sầu riêng Việt giữ vững vị thế tại thị trường quốc tế.

Trước thực trạng này, các giải pháp cấp bách và lâu dài đang được triển khai đồng bộ. Trong đó, tin vui lớn cho ngành sầu riêng là Ấn Độ đang dự thảo sửa đổi quy định, theo đó sầu riêng tươi Việt Nam sẽ không phải khai báo bổ sung trên Giấy chứng nhận kiểm dịch thực vật và không áp dụng điều kiện nhập khẩu đặc biệt. Đây là cơ hội vàng để giảm bớt thủ tục và giảm sự phụ thuộc vào duy nhất một thị trường.

Để hạn chế rủi ro từ hàng tươi, nhiều doanh nghiệp đã chuyển hướng sang sầu riêng cấp đông và tách múi để xuất sang Mỹ, Australia và Hàn Quốc. Kim ngạch xuất khẩu sầu riêng đông lạnh đã tăng bứt phá gần 20 lần chỉ trong thời gian ngắn.

Về phía cơ quan quản lý, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã yêu cầu các địa phương hỗ trợ doanh nghiệp kết nối thị trường và tháo gỡ vướng mắc trong thu hoạch, đóng gói. Chỉ đạo các cơ sở kiểm nghiệm bổ sung nhân lực, thiết bị và làm việc linh hoạt để rút ngắn thời gian trả kết quả. Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật hướng dẫn nông dân áp dụng đúng quy trình canh tác (phân bón, nước...) để giảm thiểu nguy cơ nhiễm cadimi ngay từ vườn.

Cuộc đua xuất khẩu sầu riêng năm 2026 không còn nằm ở sản lượng hay giá rẻ, mà là cuộc chiến về năng lực kiểm soát chất lượng. Chỉ những doanh nghiệp đủ sức thích nghi, minh bạch trong chuỗi sản xuất và đáp ứng chuẩn kỹ thuật mới có thể "đi đường dài" trên bản đồ nông sản toàn cầu.

Minh Phương