Vietnam Report công bố "Bản đồ phát triển doanh nghiệp Việt Nam thời khắc chuyển giao"

Từ ngày 01/7/2025, Việt Nam chính thức bước vào một giai đoạn cải cách hành chính lớn chưa từng có: hợp nhất các đơn vị hành chính cấp tỉnh/ thành, sáp nhập hàng loạt quận, huyện, phường; xóa bỏ cấp quận – huyện để hình thành các tỉnh/ thành trọng điểm về kinh tế quốc gia với quy mô mới.

Theo Vietnam Report, đây không chỉ là bước thay đổi kỹ thuật quản lý nhà nước, mà là sự chuyển dịch căn bản về tư duy phát triển không gian kinh tế. Một khi địa giới được vẽ lại, chúng ta cũng cần vẽ lại bản đồ doanh nghiệp – không chỉ để thống kê, mà để tư duy lại vị thế và vai trò từng vùng trong tổng thể phát triển quốc gia.

Trong bối cảnh Việt Nam có 34 tỉnh/thành sau sáp nhập, một bản đồ địa kinh tế phiên bản mới dần hình thành. Những địa phương trước đây bị phân tán, nay trở thành nơi trọng điểm về kinh tế quốc gia về quy mô và cả nội lực doanh nghiệp, đa dạng ngành nghề. 

Và theo dữ liệu của Vietnam Report vừa công bố, trong bảng xếp hạng 500 doanh nghiệp lớn bậc nhất (VNR500), TP. Hồ Chí Minh và Hà Nội vẫn giữ vững vị thế là hai “đầu não kinh tế” khi lần lượt sở hữu 273 và 217 doanh nghiệp thuộc VNR500 – gần một nửa số doanh nghiệp quy mô lớn nhất cả nước.

Bám sát phía sau là Đồng Nai (23), Hải Phòng (23), Hưng Yên (18), Tây Ninh (17) – cho thấy làn sóng tích tụ công nghiệp đang mở rộng ra khỏi đô thị trung tâm, hình thành các hành lang sản xuất mới từ Bắc vào Nam.

Ở các tỉnh Tây Nam Bộ như Đồng Tháp (12), Vĩnh Long (8), Cần Thơ (10) hay khu vực Tây Nguyên như Gia Lai (7) cũng đã xuất hiện lực lượng doanh nghiệp lớn – cho thấy sức bật từ các ngành nông nghiệp chế biến, thủy sản và năng lượng tái tạo.

Trong bảng xếp hạng PROFIT500, TP. Hồ Chí Minh (286) và Hà Nội (205) tiếp tục giữ vai trò là trung tâm lợi nhuận. Tuy nhiên, nổi bật hơn cả là sự xuất hiện của Đồng Nai (30), Hải Phòng (29), Tây Ninh (22), Đà Nẵng (11) – những địa phương có quy mô vừa nhưng hiệu suất sinh lời đáng nể, nhờ khả năng kiểm soát chi phí tốt, định vị thị trường hiệu quả và thu hút doanh nghiệp công nghiệp chế biến có năng lực tài chính mạnh.

Các tỉnh/ thành không quá nổi bật về quy mô nhưng lại có doanh nghiệp sinh lời cao như Quảng Ninh (10), Phú Thọ (10), Bắc Ninh (9), Lâm Đồng (7) – khẳng định rằng trong mô hình phát triển mới, hiệu quả quản trị và tối ưu hóa vận hành sẽ trở thành yếu tố quyết định không kém gì thị phần hay quy mô tài sản.

Tiếp đến, bảng FAST500 ghi nhận 167 doanh nghiệp TP. Hồ Chí Minh, 162 doanh nghiệp Hà Nội, 24 doanh nghiệp Hải Phòng và 21 doanh nghiệp Tây Ninh – khẳng định đà tăng trưởng vẫn tập trung tại các trung tâm truyền thống.

Tuy nhiên, điều gây chú ý là sự hiện diện nổi bật của các tỉnh/ thành như Phú Thọ (10), Bắc Ninh (7), Gia Lai (7), Khánh Hòa (7), Cần Thơ (9) – nơi tốc độ tăng trưởng CAGR vượt trội, nhiều doanh nghiệp có tuổi đời trẻ nhưng quy mô đang mở rộng nhanh chóng.

Nhóm các tỉnh/ thành như Đồng Tháp, Quảng Ngãi, Đắk Lắk, An Giang, Lâm Đồng cũng góp mặt với 4–8 doanh nghiệp tăng trưởng mạnh, thể hiện khả năng chuyển hóa từ vùng sản xuất truyền thống sang vùng tăng trưởng đổi mới. Đây chính là những “vùng sáng” trong hành trình xây dựng các tỉnh/ thành trọng điểm về kinh tế quốc gia của Việt Nam giai đoạn mới.

Trong một Việt Nam đang “sắp xếp lại giang sơn”, khái niệm “tỉnh/ thành mạnh” cần được định nghĩa lại – không chỉ là trung tâm hành chính hay có quy mô dân số lớn, mà là nơi hội tụ hài hòa các doanh nghiệp có quy mô vượt trội, năng lực sinh lời, và khả năng bứt tốc trong tăng trưởng.

Việc phân loại các tỉnh/ thành theo ba trụ cột dữ liệu VNR500 – PROFIT500 – FAST500 không chỉ mang ý nghĩa thống kê, mà còn mở ra gợi ý chiến lược cho hoạch định chính sách vùng một cách phù hợp.

Vẫn theo Vietnam Report, các tỉnh/ thành sau sắp xếp được phân theo ba nhóm Toàn diện – Hiệu suất cao – Tăng trưởng nhanh.

Tỉnh/ thành toàn diện: Đầu tàu của nền kinh tế mới

Bao gồm: TP. Hồ Chí Minh, Hà Nội, Đồng Nai, Hải Phòng, Tây Ninh, Hưng Yên. Các tỉnh/ thành này hội tụ đồng thời số lượng lớn doanh nghiệp quy mô (VNR500), khả năng sinh lời vượt trội (PROFIT500) và tốc độ tăng trưởng ấn tượng (FAST500).

Đây là những “tâm điểm hấp dẫn đầu tư”, nơi đã hình thành hệ sinh thái doanh nghiệp toàn diện, có năng lực điều phối chuỗi giá trị vùng và hội nhập sâu vào thị trường toàn cầu.

Với nhóm này cần được thể chế hóa vai trò là trung tâm vùng cấp cao – với quyền điều phối liên kết vùng, cơ chế tài khóa đặc thù, khả năng thí điểm chính sách về đô thị thông minh, logistic chiến lược, và chuỗi cung ứng giá trị cao.

Tỉnh/ thành hiệu suất cao: Đất lành cho doanh nghiệp sinh lời

Bao gồm: Đà Nẵng, Quảng Ninh, Bắc Ninh, Phú Thọ, Lâm Đồng, Vĩnh Long. Nhóm này đặc trưng bởi số lượng doanh nghiệp PROFIT500 vượt trội. Theo đó, nhóm tỉnh/ thành này sở hữu môi trường kinh doanh ổn định, doanh nghiệp vận hành tinh gọn, khả năng tối ưu chi phí và tạo biên lợi nhuận cao. Một số địa phương có số lượng doanh nghiệp không lớn, nhưng lại đứng đầu về tỷ suất sinh lời, cho thấy tiềm năng phát triển theo chiều sâu.

Với nhóm này, chính sách nên tập trung nâng cao năng lực cạnh tranh ngành lõi, khuyến khích phát triển theo chiều sâu, hỗ trợ doanh nghiệp đổi mới công nghệ, áp dụng quản trị ESG, và mở rộng không gian tài chính xanh.

Tỉnh/ thành tăng trưởng nhanh: Những cánh tay mới của công nghiệp hóa

Bao gồm: Phú Thọ, Bắc Ninh, Gia Lai, Khánh Hòa, Cần Thơ, Đồng Tháp, Khánh Hòa, An Giang, Quảng Ngãi. Nhóm này đang nổi lên như “vùng sáng” của tăng trưởng với số lượng doanh nghiệp FAST500 tăng nhanh, năng động về thị trường và có sức hút lớn với nhà đầu tư mới. Nhiều doanh nghiệp trong nhóm này còn trẻ, nhưng đang mở rộng quy mô mạnh mẽ nhờ khai thác hiệu quả các dư địa thị trường địa phương và kết nối vùng.

Với nhóm này, cần có gói hỗ trợ tổng hợp, bao gồm phát triển hạ tầng kết nối – ưu đãi đầu tư khởi nghiệp – đào tạo nhân lực trẻ – đơn giản hóa thủ tục hành chính. Đồng thời, nên thiết kế các chương trình “ươm tạo vùng công nghiệp mới” tại đây, tạo nền móng cho các cụm công nghiệp phụ trợ, logistics, công nghệ chế biến – từ đó hình thành các cực tăng trưởng mới, bổ sung cho các trung tâm truyền thống đang bắt đầu có dấu hiệu bão hòa.

Việc phân loại các tỉnh/ thành theo ba nhóm Toàn diện – Hiệu suất cao – Tăng trưởng nhanh không chỉ nhằm mục đích nghiên cứu, mà còn cung cấp một gợi ý thực tiễn quan trọng cho chính sách phát triển vùng giai đoạn hậu cải cách hành chính. Mỗi nhóm tỉnh/ thành trọng điểm về kinh tế quốc gia cần một “bộ công cụ chính sách” khác nhau – dựa trên năng lực nội sinh, vai trò trong hệ thống kinh tế và mức độ sẵn sàng bứt phá.

Lịch sử phát triển của mỗi quốc gia luôn có những thời điểm bước ngoặt – khi cải cách hành chính không đơn thuần là tổ chức lại bộ máy, mà là khởi đầu cho một tầm nhìn phát triển mới. Với Việt Nam, ngày 01/7/2025 đánh dấu một sự chuyển mình như thế: bản đồ hành chính thay đổi, nhưng bản đồ phát triển còn thay đổi sâu sắc hơn – từ cách xác định vai trò địa phương đến cách phân bổ kỳ vọng trong chuỗi giá trị quốc gia.

Minh Phương