Việt Nam là Đối tác Chiến lược Toàn diện đầu tiên của EU tại ASEAN

Nhận lời mời của Chủ tịch nước Cộng hòa xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Lương Cường, Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa sẽ thăm chính thức Việt Nam từ 28 - 29/1/2026.

Ngày 26/1/2026, Đại sứ EU tại Việt Nam Julien Guerrier đã chủ trì buổi gặp gỡ báo chí thông tin về chuyến thăm của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa. Đây là chuyến thăm đầu tiên của một lãnh đạo cấp cao quốc tế tới Việt Nam trong nhiệm kỳ mới, diễn ra ngay sau thành công của Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam và là lần thứ hai trong lịch sử lãnh đạo cao nhất của EU thăm chính thức Việt Nam, sau chuyến thăm của Chủ tịch Herman Van Rompuy năm 2011.

Theo Bộ Ngoại giao, Việt Nam và EU thiết lập quan hệ ngoại giao ngày 28/11/1990. Gần 36 năm qua, hai bên duy trì trao đổi đoàn cấp cao trên tất cả các kênh Đảng, Nhà nước, Chính phủ và Quốc hội, qua đó không ngừng mở rộng hợp tác toàn diện. Riêng năm 2025, số lượng đoàn trao đổi giữa hai bên tăng gần gấp đôi so với năm 2024, trong đó có 12 đoàn lãnh đạo cấp cao châu Âu thăm Việt Nam.

Đại sứ Việt Nam tại EU Nguyễn Văn Thảo khẳng định, chuyến thăm của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa thể hiện sự ghi nhận và đánh giá cao của EU đối với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa quan hệ quốc tế của Việt Nam; đồng thời khẳng định vị thế và uy tín ngày càng cao của Việt Nam trên trường quốc tế, đặc biệt với tư cách là đối tác quan trọng của EU tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương.

Ba trụ cột hợp tác chiến lược

Theo Đại sứ EU Julien Guerrier, trong bối cảnh địa chính trị thế giới có nhiều biến động, việc nâng cấp quan hệ mang thông điệp mạnh mẽ về một mối quan hệ thương mại mở, tự do và dựa trên luật lệ. Quan hệ Đối tác Chiến lược Toàn diện Việt Nam – EU sẽ tập trung vào ba trụ cột chính.

Thứ nhất là thương mại và đầu tư. Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đã giúp kim ngạch thương mại song phương tăng khoảng 40% trong 5 năm qua. Trong 11 tháng năm 2025, kim ngạch thương mại hai chiều đạt trên 66,8 tỷ USD, đưa EU trở thành đối tác thương mại lớn thứ tư, thị trường xuất khẩu lớn thứ ba và thị trường nhập khẩu lớn thứ năm của Việt Nam. Việt Nam hiện là đối tác thương mại lớn nhất của EU trong ASEAN.

Thứ hai là chuyển đổi xanh và phát triển bền vững. EU đang phối hợp với các bộ, ngành Việt Nam thúc đẩy năng lượng tái tạo, an ninh năng lượng, tài chính xanh, hạ tầng xanh và các dự án thích ứng với biến đổi khí hậu, góp phần hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050.

Thứ ba là hòa bình và an ninh. Hai bên sẽ tăng cường hợp tác trong an ninh hàng hải, gìn giữ hòa bình Liên Hợp Quốc và thúc đẩy trật tự quốc tế dựa trên luật pháp và chủ nghĩa đa phương.

Ngoài ba trụ cột trên, hai bên sẽ mở rộng hợp tác sang các lĩnh vực giàu tiềm năng như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, khoa học – công nghệ, nghiên cứu và phát triển (R&D), trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ bán dẫn, chuỗi giá trị số và ngoại giao nhân dân.

EU đồng hành cùng khát vọng phát triển của Việt Nam

Một điểm nhấn quan trọng trong giai đoạn hợp tác mới là EU cam kết đồng hành cùng Việt Nam trong mục tiêu trở thành trung tâm bán dẫn toàn cầu. Với mục tiêu đào tạo 50.000 kỹ sư bán dẫn, EU đã ký kết dự án giáo dục trị giá hơn 54 triệu euro với sự tham gia của Đức và Pháp nhằm hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực khoa học – công nghệ và chất bán dẫn cho Việt Nam.

EU cũng khuyến khích Việt Nam tham gia sâu hơn vào chương trình nghiên cứu Horizon Europe – một trong những chương trình R&D lớn nhất thế giới. Dự kiến, một biên bản ghi nhớ giữa EU và Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ được ký kết nhằm thúc đẩy hợp tác trong nghiên cứu AI và công nghệ bán dẫn.

Trong chuyến thăm lần này, Chủ tịch António Costa sẽ tới thăm tuyến Metro số 3 tại Hà Nội – một dự án tiêu biểu cho sự hợp tác cụ thể giữa EU và Việt Nam trong lĩnh vực hạ tầng. Thông qua sáng kiến Global Gateway, EU cùng các định chế tài chính như Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và các nước thành viên sẽ tiếp tục đầu tư vào các dự án giao thông xanh, năng lượng tái tạo, cảng biển và sân bay tại Việt Nam.

Tận dụng “cơ hội vàng” từ EVFTA

Theo Tham tán thương mại Trần Ngọc Quân (Thương vụ Việt Nam tại Bỉ và EU), EVFTA bước sang năm thứ sáu thực thi với hơn 90% dòng thuế được xóa bỏ, giúp hàng hóa Việt Nam đi trước nhiều đối thủ từ 3–5 năm. Đây là “cơ hội vàng” để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng thị phần tại EU.

Tuy nhiên, trong dài hạn, hợp tác Việt Nam – EU cũng đối diện nhiều thách thức khi EU gia tăng bảo hộ thị trường và đặt ra các tiêu chuẩn cao về chất lượng, môi trường và phát triển bền vững. Do đó, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cao chất lượng sản phẩm, kiểm soát tốt nguồn gốc xuất xứ, chống gian lận thương mại và tăng cường xúc tiến thương mại tại thị trường EU.

Các chuyên gia cho rằng, với dự báo kinh tế EU tiếp tục phục hồi và tăng trưởng trong giai đoạn 2026–2027, chuyến thăm của Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa được kỳ vọng sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới, tạo nền tảng để quan hệ Việt Nam – EU bước vào giai đoạn phát triển sâu rộng, thực chất và bền vững hơn.

Đỗ Khuyến