Việt Nam đẩy mạnh số hóa, tăng cường kiểm soát đội tàu bằng dữ liệu số VMS và eCDT

Báo cáo tại cuộc họp Ban Chỉ đạo Quốc gia về chống khai thác IUU diễn ra sáng 13/10, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng cho biết, tại phiên họp thứ 35 của Ban Chỉ đạo ngày 28/7/2026, các bộ, ngành và địa phương được giao thực hiện 22 nhiệm vụ. Đến nay, 5 nhiệm vụ đã hoàn thành, 15 nhiệm vụ thường xuyên tiếp tục được duy trì, 2 nhiệm vụ theo tiến độ đang được triển khai.

Công tác quản lý đội tàu đang từng bước được số hóa. Dữ liệu về đội tàu, thiết bị giám sát hành trình (VMS), tàu rời và cập cảng, sản lượng bốc dỡ, hệ thống truy xuất nguồn gốc điện tử eCDT và kết quả xử lý vi phạm đang từng bước được kết nối, đối soát.

Việc liên thông dữ liệu giúp cơ quan quản lý theo dõi tình trạng từng tàu cá, phát hiện dấu hiệu bất thường và xác định những trường hợp cần kiểm tra, xử lý. Kết quả thực hiện tại 22 địa phương ven biển được lượng hóa theo từng nhóm chỉ tiêu, nhiệm vụ; các địa phương có trách nhiệm cập nhật, tự đánh giá và chịu trách nhiệm về số liệu báo cáo.

Trong quản lý đội tàu, những tàu không đủ điều kiện khai thác, đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng hoạt động, tàu ngừng hoạt động hoặc có nguy cơ cao vi phạm IUU được lập danh sách để xác minh, theo dõi. Thiết bị VMS từng bước được khai thác phục vụ cảnh báo và quản lý rủi ro, bên cạnh chức năng theo dõi vị trí tàu cá.

Hệ thống eCDT cũng được sử dụng để hỗ trợ kiểm soát điều kiện hoạt động, sản lượng và truy xuất nguồn gốc thủy sản. Theo báo cáo, dữ liệu các chuyến biển được cập nhật trên hệ thống tại 141 cảng cá, bến cá. Các giấy tờ liên quan đến sản lượng thủy sản bốc dỡ qua cảng, xác nhận nguyên liệu và chứng nhận nguồn gốc được số hóa.

Chuỗi dữ liệu truy xuất từng bước kết nối từ tàu cá, điều kiện hoạt động, hành trình trên biển đến sản lượng bốc dỡ, doanh nghiệp và lô hàng. Cơ sở dữ liệu quản lý thủy sản nhập khẩu cũng đang được vận hành; 90 doanh nghiệp đã báo cáo phân loại tại nhà máy.

Sau đợt thanh tra lần thứ 5, Ủy ban châu Âu (EC) đưa ra 38 khuyến nghị cần khắc phục. Đến ngày 30/9/2026, có 31 khuyến nghị được thực hiện đầy đủ, có kết quả kiểm chứng; 5 khuyến nghị tiếp tục hoàn thiện theo lộ trình cụ thể; 2 khuyến nghị đang được trao đổi, làm rõ với EC do có nội dung chưa phù hợp với điều kiện thực tiễn và hệ thống pháp luật Việt Nam.

Đối với kết quả thực hiện chủ yếu các nhóm khuyến nghị của EC, theo Bộ NN&MT, hệ thống pháp luật về thủy sản cơ bản đáp ứng yêu cầu chống khai thác IUU và phù hợp với pháp luật quốc tế. Bộ tiếp tục nghiên cứu, đánh giá các nội dung khuyến nghị còn vướng mắc để đề xuất biện pháp quản lý phù hợp.

Về quản lý đội tàu, đến ngày 30/9/2026, cả nước có trên 80.000 tàu cá từ 6 m trở lên đăng ký, cập nhật trên VNFishbase, gồm trên 38.800 tàu từ 6 m đến dưới 12 m; trên 13.650 tàu từ 12 m đến dưới 15 m và trên 27.500 tàu từ 15 m trở lên. Tỉ lệ tàu có giấy phép khai thác còn hạn đạt khoảng 96%.

Các địa phương tiếp tục rà soát, chuẩn hóa dữ liệu và lập danh sách các nhóm tàu hết hạn giấy phép, tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng hoạt động, tàu ngừng hoạt động, tàu không đủ điều kiện và tàu có nguy cơ cao. Hiện có 1.247 tàu đã xóa đăng ký nhưng còn khả năng tồn tại cần xác minh, kiểm soát; 5.586 tàu không đủ điều kiện tham gia hoạt động và 2.961 tàu thuộc nhóm nguy cơ cao vi phạm IUU.

Về giám sát hoạt động của tàu cá, trong tổng số 27.520 tàu cá từ 15 m trở lên, có 27.238 tàu đã lắp thiết bị VMS. Tình trạng mất kết nối đã giảm so với trước; 1.773 tàu tạm ngừng dịch vụ truyền dữ liệu VMS được lập danh sách, cập nhật để theo dõi, kiểm soát. Hệ thống tiếp tục hỗ trợ phát hiện các trường hợp mất kết nối, vượt ranh giới, gửi, nhận thiết bị và những dấu hiệu bất thường.

Bộ NN&MT cho biết, mặc dù đã đạt được những kết quả quan trọng, nhưng nền tảng pháp luật và dữ liệu mới là điều kiện cần thiết, kết quả cuối cùng phải được chứng minh bằng hiệu quả thực thi trên thực tế.

Cổng TTĐT Chính phủ đưa tin, tại cuộc họp, Bộ NN&MT cũng đề xuất các giải pháp để chuẩn bị điều kiện tốt nhất làm việc với EC trong đợt thanh tra lần thứ 6 sắp tới, quyết tâm gỡ cảnh báo "thẻ vàng" trong năm 2026, đồng thời xây dựng nghề cá Việt Nam minh bạch, có trách nhiệm, hiệu quả và phát triển bền vững. Bộ NN&MT đề nghị các bộ, ngành và địa phương chuyển quyết tâm chính trị thành kết quả thực thi cụ thể, thực chất, xử lý dứt điểm những điểm nghẽn còn lại.

Cũng tại cuộc họp, các tỉnh, thành phố ven biển như: TPHCM, An Giang, Quảng Ngãi, Lâm Đồng, Quảng Ninh… đều đưa ra cam kết tiếp tục thực hiện quyết liệt các chỉ đạo liên quan đến chống khai thác IUU; tăng cường kiểm tra, giám sát kịp thời, chấn chỉnh những tồn tại, hạn chế trong quá trình tổ chức thực hiện; quyết tâm cùng cả nước sớm gỡ thẻ vàng của EC, hướng tới xây dựng ngành thủy sản minh bạch, có trách nhiệm và phát triển bền vững.

Phó Chủ tịch UBND TPHCM Bùi Minh Thạnh cho biết, đến tháng 9/2026, Thành phố có 385 tàu không đủ điều kiện hoạt động, chủ yếu liên quan đến đăng kiểm, giấy phép khai thác hoặc trễ hạn các thủ tục. Với nhóm này, TPHCM thực hiện đồng bộ 3 biện pháp: Xác định rõ tình trạng của từng tàu; kiểm soát trực tiếp tại nơi neo đậu; giao trách nhiệm cụ thể cho chính quyền cơ sở và lực lượng chức năng vùng biển kiểm soát. Đến nay, 100% tàu không đủ điều kiện hoạt động đã được neo chốt, đặt tại các vị trí neo đậu, có tọa độ và hình ảnh.

Thời gian tới, TPHCM tiếp tục quản lý chặt 100% đội tàu, nhất là tàu không đủ điều kiện hoạt động; tăng cường giám sát hành trình, kết nối dữ liệu và phối hợp liên tỉnh; đẩy mạnh áp dụng công nghệ, tiếp tục hoàn thiện hệ thống quản trị nghề cá đồng bộ từ trên xuống dưới, kết nối thông tin đăng ký, đăng kiểm, giấy phép, giám sát hành trình, xuất nhập cảng…

Phó Chủ tịch UBND thành phố Quảng Ninh Nguyễn Văn Công cho biết địa phương đã hoàn thành việc quản lý thống nhất trên 4.160 tàu cá từ 6 m trở lên, cập nhật đầy đủ trên hệ thống VNFishbase. Bên cạnh những kết quả đạt được, thành phố Quảng Ninh nhận thức rõ vẫn còn những tồn tại cần tiếp tục khắc phục, vì vậy cần thường xuyên kiểm tra, đánh giá thực chất trách nhiệm tổ chức thực hiện tại cơ sở; nâng cao hiệu quả phát hiện, xác minh và xử lý vi phạm, đảm bảo xử lý đúng quy định của pháp luật, kịp thời, dứt điểm, không để phát sinh các điểm nóng, không để các trường hợp vi phạm kéo dài.

Tú Linh