Vẻ đẹp kỳ ảo và truyền thuyết đặc sắc về động Từ Thức

Tham quan động Từ Thức, du khách cực kỳ thích thú khi được nghe kể về nguồn gốc của hang động gắn liền với câu chuyện tình yêu bi thương mà sâu nặng giữa chàng Từ Thức và nàng tiên Giáng Hương thuở xưa.

Theo truyền thuyết về động Từ Thức, ở làng Cẩm La xưa, thuộc Tống Sơn có chàng thanh niên tên là Từ Thức. Khoảng cuối đời Trần, niên hiệu Quang Thái, Từ Thức được bổ làm quan tri huyện Tiên Du. Ông nổi tiếng thanh liêm, chính trực và yêu thích ngao du sơn thủy. Mùa xuân năm Bính Tý  Từ Thức đi chơi hội “mẫu đơn” ở một ngôi chùa đẹp nổi tiếng, đã gặp một thiếu nữ xinh đẹp bị nhà chùa giữ lại vì vô tình làm gãy một cành hoa mẫu đơn. Động lòng thương, Từ Thức liền cởi áo gấm chuộc lỗi cho cô gái.

Vốn là người yêu thích nghệ thuật, chán ghét lợi danh nên nhân việc chịu tang mẹ, Từ Thức treo ấn từ quan. Về quê, chàng ngày ngày ngao du sơn thủy. Một ngày kia, tới cửa biển Thần Phù, chàng bỗng thấy phía khơi xa có một ngọn núi tuyệt đẹp. Chàng liền chèo thuyền ra xem và làm một bài thơ khắc trên vách núi đá. Bỗng từ vách núi nứt ra một cửa động, chàng bước vào, thì đây là một chốn bồng lai tráng lệ. Chàng đang mải mê thì có hai thiếu nữ áo xanh mời chàng và cửa hang liền khép lại. Chàng được đưa tới gặp một vị tiên áo trắng, vị tiên đón tiếp ân cần và cho chàng biết đây là động Phù Lai, động thứ 6 trong 36 động cõi tiên, và cho biết chàng sẽ kết duyên với con của gái bà là Giáng Hương - cô gái được chàng cứu trong dịp hội “mẫu đơn” năm nào.

Từ Thức cùng Giáng Hương đã sống những ngày hạnh phúc ở cõi tiên. Nhưng ở chốn cực lạc, chàng vẫn không nguôi nhớ quê hương, nhớ những cuộc ngao du. Chàng đã ngỏ lời được về thăm quê, khuyên chồng không được, Giáng Hương phải bằng lòng cho chàng cưỡi mây về trần. Về tới quê, chàng bàng hoàng vì cảnh quê vẫn như xưa nhưng không còn gặp lại ai chốn quê cũ nữa.

Chàng hỏi một cụ già râu tóc bạc phơ ở trong làng và được kể rằng, thưở nhỏ, cụ được nghe nói có ông tam đại tên là Từ Thức treo ấn từ quan, đi ngao du rồi mất tích.
Chàng buồn bã chán ngán, một năm tiên giới bằng trăm năm trần gian. Chàng hối hận muốn quay lại cõi tiên, nhưng xe mây đã biến mất, mở phong thư mà Giáng Hương trao cho lúc tiễn biệt, thì đây chính là lời biệt ly. Chàng buồn, thất vọng đi về phía núi Ngũ Hành Sơn, rồi sau đó biệt tích.

Từ đầu đến cuối động du khách sẽ được chiêm ngưỡng tầng tầng, lớp lớp thạch nhũ lóng lánh sắc màu gợi lên những hình ảnh gắn liền với tình yêu của nàng tiên Giáng Hương và Từ Thức.

Bên trong hang động chia thành 2 ngăn động, với vô số các hình thù nhũ đá đẹp mắt. Theo cách gọi của người dân thì đây là núi tiền, kia là kho bạc, kho vàng, núi muối, nàng Giáng Hương, chàng Từ Thức, rồng ấp trứng... đi sâu vào trong, du khách bắt gặp hình ảnh bằng thạch nhũ với đủ hình trâu, dê, lợn, mâm cỗ, mâm ngũ quả... tất cả đều gắn liền với sự tích Từ Thức.

Cuối động cũng có đường lên trời, lại có đường xuống âm phủ. Theo những bậc đá đều nhau thì đấy là đường lên trời, tương truyền, đây là đường mà Từ Thức cùng các nàng tiên đi thưởng ngoạn, những nhũ đá nhô ra cũng mang dáng của những giá áo, giá mũ khi chàng dừng chân nơi đây.

Còn đường xuống âm phủ cũng chính là một cửa hang ăn sâu xuống lòng núi với những bậc đá gập ghềnh, tối tăm, ẩm ướt, hun hút, nhiều ngách, nhiều lối khiến cho ai bạo dạn cũng chỉ xuống được vài bước rồi phải đi ngược trở lại.

Truyền thuyết Từ Thức lên tiên và đặc biệt là cảnh tích kỳ thú của động Bích Đào đã từng là nơi hấp dẫn đối với nhiều tao nhân, mặc khách, nhiều danh sỹ hiền nhân. Ngay tại cửa động, vẫn còn lưu bài thơ chữ Hán của Lê Quý Đôn khắc trên một phiến đá - đã mấy trăm năm trôi qua nét chữ vẫn còn sắc như mới khắc.

Không chỉ được nhiều thi nhân xưa ca ngơi là “Nam thiên đệ nhất động” – “hang động đẹp thứ bảy dưới trời Nam” mà vào năm 1992 nơi này còn được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng là di tích cấp quốc gia, chính vì vậy, hang Từ Thức chính là một trong những điểm đến hút khách bậc nhất Thanh Hóa mà du khách không nên bỏ qua.

Lưu Kỳ