Từ 1/1/2026: Hộ kinh doanh chấm dứt cơ chế thuế khoán

Đây được coi là bước chuyển quan trọng trong cách thức quản lý thuế đối với khu vực kinh tế cá thể, hướng tới mục tiêu minh bạch hóa, bảo đảm công bằng và tiệm cận sát hơn với thực tế hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Theo ông Mai Sơn, Phó Cục trưởng Cục Thuế (Bộ Tài chính), việc chấm dứt cơ chế thuế khoán mang ý nghĩa then chốt trong tiến trình cải cách quản lý thuế, đồng thời tạo động lực thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân phát triển lành mạnh. Khi hộ kinh doanh chuyển sang phương thức tự kê khai, tự nộp thuế theo doanh thu thực tế, cơ quan thuế sẽ có cơ sở đánh giá chính xác hơn quy mô, hiệu quả kinh doanh của từng hộ, qua đó bảo đảm nguyên tắc “tự khai – tự nộp – tự chịu trách nhiệm”.

Cũng theo Cục Thuế, trước thời điểm 1/1/2026 đã có hơn 18.300 hộ kinh doanh đang nộp thuế khoán chủ động chuyển sang phương pháp kê khai, cùng với hơn 3.200 hộ lựa chọn chuyển đổi mô hình sang doanh nghiệp.

Về mặt pháp lý, ngày 10/12, Quốc hội đã thông qua Luật Thuế thu nhập cá nhân năm 2025. Theo quy định mới, hộ kinh doanh không còn phải nộp thuế môn bài mà chỉ thực hiện nghĩa vụ thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân. Đáng chú ý, ngưỡng doanh thu chịu thuế được nâng lên 500 triệu đồng mỗi năm, cao gấp 5 lần so với mức 100 triệu đồng trước đây.

Bộ Tài chính cho biết, với quy định này, ước tính khoảng 2,3 triệu hộ kinh doanh – tương đương gần 90% tổng số hộ trên cả nước – sẽ không phải nộp thuế. Việc nâng ngưỡng chịu thuế được kỳ vọng giúp giảm đáng kể gánh nặng tài chính cho nhóm hộ kinh doanh nhỏ và siêu nhỏ, qua đó tạo dư địa để khu vực kinh tế cá thể phát triển bền vững hơn.

Theo định hướng quản lý mới, hộ kinh doanh sẽ được phân thành 4 nhóm dựa trên quy mô doanh thu. Nhóm có doanh thu dưới 500 triệu đồng/năm không phải nộp thuế giá trị gia tăng và thuế thu nhập cá nhân, song vẫn phải thực hiện kê khai doanh thu định kỳ mỗi năm một lần. Nhóm có doanh thu từ 500 triệu đến dưới 3 tỷ đồng/năm được lựa chọn tính thuế thu nhập cá nhân theo doanh thu hoặc theo lợi nhuận. Các hộ có doanh thu từ 3 đến dưới 50 tỷ đồng thuộc nhóm 3, còn nhóm 4 là trên 50 tỷ đồng; hai nhóm này dự kiến áp dụng phương pháp tính thuế thu nhập cá nhân trên phần lãi (doanh thu trừ chi phí).

Song song với đó, quy định về hóa đơn điện tử cũng được siết chặt và làm rõ hơn. Cụ thể, hộ kinh doanh có doanh thu từ 1 tỷ đồng/năm trở lên bắt buộc phải sử dụng hóa đơn điện tử; các hộ còn lại được khuyến khích áp dụng nhằm thuận tiện cho công tác quản lý, kê khai và đối chiếu dữ liệu.

Trong những ngày đầu chuyển sang cơ chế mới, nhiều hộ kinh doanh bày tỏ tâm trạng vừa kỳ vọng vừa lo lắng. Bà Trần Thị Dung, chủ một cửa hàng tạp hóa tại phường Hoa Lư (tỉnh Ninh Bình), cho biết trước đây việc nộp thuế khoán khá đơn giản, mỗi tháng đều biết trước số tiền phải đóng. Khi chuyển sang kê khai, bà phải ghi chép doanh thu, chi phí và làm quen với hóa đơn điện tử, bước đầu không tránh khỏi áp lực, nhưng bù lại là cảm giác rõ ràng và công bằng hơn.

Trong khi đó, anh Nguyễn Bảo Sơn, chủ một quán ăn tại Hà Nội, đánh giá điểm tích cực lớn nhất của chính sách mới là việc nâng ngưỡng chịu thuế. Với doanh thu chưa đến 500 triệu đồng/năm, theo quy định hiện hành anh không phải nộp thuế, qua đó giảm đáng kể chi phí và có thêm nguồn lực duy trì hoạt động kinh doanh.

Tuy nhiên, không ít hộ kinh doanh có doanh thu trung bình vẫn băn khoăn trước yêu cầu về sổ sách kế toán, chứng từ và việc tách bạch dòng tiền cá nhân với dòng tiền kinh doanh. Thực tế thời gian qua, cơ quan thuế đã triển khai các đợt cao điểm hỗ trợ hộ và cá nhân kinh doanh trong quá trình chuyển đổi sang phương thức quản lý, kê khai mới, nhằm giúp người nộp thuế nắm rõ quy định, giảm tâm lý lo lắng và hạn chế sai sót.

Theo các chuyên gia thuế, để thích ứng hiệu quả với cơ chế mới, hộ kinh doanh cần chủ động rà soát doanh thu để xác định đúng nhóm áp dụng, kiểm kê hàng tồn kho tại thời điểm chuyển đổi, đăng ký và làm quen với hóa đơn điện tử, chuẩn bị sổ sách kế toán, cập nhật thông tin đăng ký kinh doanh và thuế, mở tài khoản ngân hàng riêng cho hoạt động kinh doanh, đồng thời thực hiện kê khai đúng hạn trên ứng dụng eTax Mobile. Kỳ kê khai đầu tiên đối với đa số hộ kinh doanh là quý I/2026, với hạn chót nộp hồ sơ vào ngày 30/4/2026, song việc chuẩn bị sổ sách và hóa đơn cần được triển khai ngay từ đầu năm để tránh bị động.

Trần Minh