Tiêu chuẩn bền vững MSC, tấm vé để cá ngừ Việt giữ thị phần tại Canada

Theo số liệu từ Hải quan Việt Nam, kim ngạch xuất khẩu cá ngừ sang Canada trong 11 tháng đầu năm 2025 đạt gần 38 triệu USD, tăng 10% so với cùng kỳ năm trước. Dù con số tổng thể tăng trưởng tốt, nhưng nhịp độ thị trường lại cho thấy sự biến động rõ rệt theo từng tháng, phản ánh xu hướng tối ưu tồn kho theo mùa và sự thận trọng của các nhà nhập khẩu.

Hai dòng sản phẩm chủ lực của Việt Nam tại thị trường này bao gồm: thịt/loin cá ngừ đông lạnh, chiếm tỷ trọng lớn nhất với khoảng 70%; cá ngừ đóng hộp, chiếm khoảng 26% tổng kim ngạch. Cả hai nhóm hàng này đều ghi nhận mức tăng trưởng khoảng 15% so với cùng kỳ năm 2024, cho thấy sức cạnh tranh tốt về chủng loại và giá bán của sản phẩm Việt.

Canada là thị trường mở, đa dạng nguồn cung. Thái Lan, Italy và Việt Nam hiện là ba nhà cung cấp cá ngừ lớn nhất. Nhập khẩu cá ngừ của Canada có xu hướng tăng liên tục trong những năm gần đây, tạo ra “chiếc bánh lớn” về quy mô thị trường nhưng cũng đồng thời kéo theo mức độ cạnh tranh gay gắt hơn giữa các nhà cung ứng.

Các doanh nghiệp Việt Nam không chỉ cạnh tranh bằng giá mà còn bằng độ ổn định của chuỗi cung ứng, khả năng giao hàng đúng hạn, sản phẩm đa dạng và năng lực đáp ứng tiêu chuẩn kỹ thuật.

Theo số liệu của Trung tâm Thương mại Thế giới (ITC), Canada nhập khẩu cá ngừ từ hơn 43 quốc gia với tổng trị giá khoảng 214 triệu USD. Một thị trường có quy mô đủ lớn đi kèm nhiều lựa chọn thay thế khiến người mua có “quyền mặc cả” cao hơn. Do đó, việc xuất khẩu cá ngừ của Việt Nam sang Canada tăng trưởng về giá trị nhưng “gập ghềnh” theo tháng có thể xem là biểu hiện của chiến lược mua hàng: tối ưu tồn kho theo mùa, phân bổ đơn theo đợt, thay đổi nhà cung cấp khi có chênh lệch về giá – chất lượng – dịch vụ.

Một xu hướng quan trọng mà doanh nghiệp Việt Nam cần lưu ý là cá ngừ bền vững đã trở thành yêu cầu đại trà, không còn là thị trường ngách. Tại Canada, các sản phẩm mang nhãn MSC (Hội đồng Quản lý Biển) đang chiếm lĩnh hệ thống bán lẻ.

Cụ thể, 99,5% cá ngừ có nhãn MSC được tiêu thụ dưới dạng đóng hộp. Giai đoạn 2023-2024, Canada đã bán gần 94 triệu lon cá ngừ có chứng nhận MSC. Hiện có ít nhất 81 sản phẩm cá ngừ đóng hộp mang nhãn này đang lưu thông tại các hệ thống bán lẻ lớn.

Để mở rộng thị phần trong năm 2026, các doanh nghiệp Việt Nam phải coi việc tuân thủ các quy định của Cơ quan Kiểm định Thực phẩm Canada (CFIA) là điều kiện tiên quyết để hàng hóa "vào kệ" thay vì chỉ để thông quan tại cửa khẩu.

Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP) khuyến nghị doanh nghiệp cần tập trung vào ba trụ cột chiến lược: Thứ nhất, chuẩn hóa vùng nguyên liệu và chuỗi khai thác - chế biến theo hướng bền vững, tăng tỷ lệ sản phẩm có chứng nhận MSC hoặc tương đương.

Thứ hai, nâng cao năng lực truy xuất nguồn gốc, ứng dụng công nghệ số trong quản lý lô hàng, đáp ứng các yêu cầu về minh bạch thông tin trên nhãn và hồ sơ lô hàng. Thứ ba, đa dạng hóa sản phẩm giá trị gia tăng, đặc biệt là các sản phẩm cá ngừ đóng hộp, tiện lợi, nhóm hàng đang chiếm ưu thế tại Canada.

VASEP khuyến nghị, bước sang năm 2026, triển vọng xuất khẩu cá ngừ sang Canada được đánh giá tích cực nhưng đi kèm điều kiện tiên quyết: doanh nghiệp Việt Nam phải “bắt nhịp” đồng thời hai yêu cầu – ổn định chuỗi cung ứng và đáp ứng tiêu chuẩn thị trường.

Khi nhu cầu đối với sản phẩm bền vững tăng lên, doanh nghiệp nào đi trước trong đầu tư chứng nhận, quản trị rủi ro chuỗi cung ứng, đáp ứng yêu cầu kiểm soát chất lượng và ghi nhãn sẽ có lợi thế cạnh tranh dài hạn. Ngược lại, nếu chỉ dựa vào lợi thế giá ngắn hạn mà chậm nâng chuẩn, nguy cơ bị thu hẹp thị phần là hiện hữu.

Minh Phương