Thay đổi cơ chế giá điện theo vùng miền, bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia

Tại Hội thảo “Chuyển dịch năng lượng - Động lực cho mục tiêu tăng trưởng hai con số” diễn ra ngày 9/6, ông Trịnh Quốc Vũ - Phó Cục trưởng Cục Điện lực, Bộ Công Thương cho biết, nhu cầu điện năm 2026 đang tăng trưởng rất cao. Bộ đã xây dựng 3 kịch bản vận hành dựa trên mức tăng trưởng phụ tải.

Kịch bản cơ sở: Phương án dự báo phụ tải là 8,5% tăng trưởng so với năm 2025.

Kịch bản điều hành: Mức tăng trưởng dự báo phụ tải lên đến 11,7%.

Kịch bản dự phòng: Dự báo phụ tải tăng đến 14,1% so với năm 2025.

Thực tế ghi nhận trong đợt nắng nóng cuối tháng 5/2026, phụ tải điện miền Bắc đã đạt mức xấp xỉ 30.000 MW, tăng mạnh so với đỉnh 26.400 MW của năm 2025. Dự báo trong các tháng cao điểm hè (tháng 6-8), phụ tải toàn quốc có thể chạm mốc 60.000 MW, riêng miền Bắc có thể lên tới 32.000 MW.

Để đảm bảo cung ứng, Bộ Công Thương mà đầu mối là Cục Điện lực đã chỉ đạo đơn vị vận hành hệ thống điện và thị trường điện (NSMO) chuẩn bị các kịch bản về vận hành hệ thống điện trong các điều kiện cực đoan như vậy. Đồng thời chỉ đạo Tập đoàn Điện lực Việt Nam, các đơn vị phát điện và Tổng công ty Truyền tải điện Quốc gia:

Thứ nhất: Thực hiện các dự án đầu tư nâng cấp lưới điện truyền tải để đảm bảo ứng phó với các điều kiện cực đoan, đảm bảo thông suốt lưới điện truyền tải quốc gia, đặc biệt là truyền tải từ miền Nam, miền Trung ra miền Bắc.

Thứ hai: Các đơn vị phát điện và Tập đoàn Điện lực Việt Nam phải chuẩn bị các nhiên liệu sơ cấp để đáp ứng nhu cầu phụ tải điện tăng cao, đặc biệt là các nhà máy điện ở khu vực miền Bắc.

Đối với Tập đoàn Điện lực Việt Nam, Bộ Công Thương đã chỉ đạo EVN và các Tổng công ty Điện lực khẩn trương xây dựng, đầu tư xây dựng các hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) tại các điểm nút của phụ tải để có thêm khả năng vận hành hệ thống điện linh hoạt và cung cấp đủ công suất trong các giờ cao điểm, đặc biệt là cao điểm buổi tối.

Dưới góc độ kỹ thuật, TS Nguyễn Xuân Quang, Viện Công nghệ Năng lượng nhắc lại khái niệm "đường cong con vịt California" để cảnh báo về tính biến động của năng lượng tái tạo.

Ông nhấn mạnh, khi điện mặt trời phát mạnh vào buổi trưa, hệ thống vẫn phải duy trì nguồn nền (điện than, điện khí) vì các nguồn truyền thống không thể tắt/mở tức thì. Do đó, việc phát triển các nguồn điện linh hoạt như LNG hay dầu diesel là yếu tố then chốt để bù đắp sự sụt giảm sản lượng đột ngột của năng lượng tái tạo.

Hiện nay, một trong những điểm mới được chú trọng là việc sửa đổi Thông tư 60/2025/TT-BCT nhằm định nghĩa lại khung giờ bán lẻ điện. Dự kiến chuyển đổi từ 2 khung giờ cao điểm ngày và tối thành một khung giờ cao điểm tối duy nhất (17h30 - 22h30). Điều này phù hợp với thực tế đồ thị phụ tải năm 2026 khi đỉnh tối đang cao hơn nhiều so với ban ngày.

Do miền Bắc có bức xạ thấp hơn, Bộ Công Thương dự kiến quy định khung giá điện mặt trời tại đây sẽ cao hơn so với miền Trung và miền Nam để khuyến khích đầu tư.

TS Nguyễn Quốc Việt, Đại học Kinh tế, ĐHQG Hà Nội nhận định, giá điện chỉ là một phần của bài toán chuyển dịch năng lượng. Theo ông, điểm nghẽn lớn nhất hiện nay là "thị trường điện một người mua" và sự thiếu ổn định trong dự báo chính sách.

Ông Việt phân tích: "Đối với doanh nghiệp, điều họ quan tâm hơn cả là khả năng dự báo chính sách và mức độ rủi ro thể chế". Việc thay đổi khung giờ cao điểm không chỉ giúp tối ưu hóa hệ thống mà còn là công cụ kinh tế quan trọng để chia sẻ rủi ro với doanh nghiệp sản xuất trong bối cảnh chưa triển khai đầy đủ giá điện hai thành phần.

Đồng quan điểm, GS.TS Hoàng Văn Cường, Phó Chủ tịch Hội Khoa học Kinh tế Việt Nam đánh giá các kịch bản của Bộ Công Thương rất chủ động, kết hợp hài hòa giữa giải pháp kỹ thuật và công cụ kinh tế để điều tiết hành vi tiêu dùng.

Để tháo gỡ triệt để các vướng mắc, Bộ Công Thương đang hoàn thiện hồ sơ sửa đổi Luật Điện lực, dự kiến trình Quốc hội thông qua vào tháng 10 năm nay. Đây được kỳ vọng là đòn bẩy pháp lý quan trọng để triển khai các dự án nguồn và lưới điện theo Quy hoạch điện VIII điều chỉnh, hướng tới thị trường điện cạnh tranh, minh bạch.

Minh Anh