Tháo gỡ điểm nghẽn, thúc đẩy năng lực cung ứng hàng Halal Việt Nam

Thị trường Halal toàn cầu đang mở rộng bứt phá, không chỉ giới hạn trong mảng thực phẩm mà đã lan rộng sang mỹ phẩm, du lịch, tài chính và hạ tầng logistics. Nhờ nguồn nông thủy sản dồi dào cùng vị trí địa lý thuận lợi, Việt Nam nắm giữ dư địa rất lớn để khai thác thị trường tiềm năng này.

Tuy nhiên, năng lực cung ứng hàng Halal của doanh nghiệp Việt Nam hiện vẫn chưa tương xứng với nhu cầu thực tế. Thực trạng xuất khẩu Halal của Việt Nam hiện nay chủ yếu vẫn là các mặt hàng nông sản và thủy sản thô. Trong khi đó, nhóm sản phẩm chế biến sâu vốn mang lại giá trị gia tăng cao lại rất hạn chế.

Phân tích về nguyên nhân của sự lệch pha này, bà Bá Thị Nguyệt Thu – Giám đốc Trung tâm Xúc tiến và Trải nghiệm HalalViet cho biết, các sản phẩm chế biến sâu đòi hỏi sự kiểm soát khắt khe về nguyên liệu phụ, hương liệu và quy trình sản xuất hơn nhiều so với nông sản tự nhiên.

Mặc dù sự quan tâm của cộng đồng doanh nghiệp tới tiêu chuẩn Halal đã tăng lên trong hai năm qua, nhưng khả năng tập hợp nguồn cung đạt chuẩn vẫn còn phân tán do nhiều đơn vị chỉ gia công theo từng đơn hàng riêng lẻ.

Bên cạnh hạn chế về chế biến sâu, điểm nghẽn lớn nhất cản bước hàng Việt vào các quốc gia Hồi giáo chính là sự thiếu thống nhất của hệ thống tiêu chuẩn Halal trên toàn cầu.

Ông Lê Anh Ngọc – Trưởng phòng Chất lượng và đánh giá sự phù hợp (Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường, Bộ Nông nghiệp và Môi trường) nhấn mạnh rằng, Việt Nam dù đã xây dựng hệ thống an toàn thực phẩm đáp ứng tiêu chuẩn của nhiều thị trường lớn, nhưng điều đó chưa đủ để đảm bảo sản phẩm được chấp nhận ngay tại các thị trường Halal.

“Chúng ta có rất nhiều nước, mỗi nước lại có các chuẩn khác nhau. Chứng nhận của Indonesia chưa chắc khi xuất khẩu sang Malaysia đã được chấp nhận; được tiêu chuẩn Malaysia chưa chắc xuất khẩu sang GCC; được GCC rồi chưa chắc xuất khẩu được sang UAE”, ông Ngọc nói.

Sự phân tán về quy định buộc doanh nghiệp phải định hình thị trường mục tiêu ngay từ đầu để chọn hệ thống chứng nhận phù hợp. Nếu muốn mở rộng sang nhiều thị trường cùng lúc, chi phí tuân thủ và kiểm định sẽ gia tăng đáng kể. Bên cạnh đó, một số quốc gia còn yêu cầu các tổ chức chứng nhận tại Việt Nam phải thiết lập đại diện ở nước sở tại, gây thêm áp lực về chi phí duy trì.

Để gỡ bỏ các nút thắt hiện tại, cả đại diện doanh nghiệp lẫn cơ quan quản lý đều thống nhất rằng Việt Nam cần chuyển dịch trọng tâm từ "nhận diện cơ hội" sang "nâng cao năng lực cung ứng" một cách bài bản. Không dừng lại ở khâu chứng nhận sản phẩm cuối cùng, ngành sản xuất cần kiểm soát xuyên suốt từ vùng nguyên liệu, phụ gia, hương liệu cho đến quy trình chế biến sâu. Việc đảm bảo tính đồng bộ ở mọi mắt xích sẽ giúp sản phẩm đáp ứng ổn định các tiêu chuẩn quốc tế khắt khe.

Bà Bá Thị Nguyệt Thu gợi ý các doanh nghiệp vừa và nhỏ (SME) nên chủ động liên kết với những chuỗi sản xuất đạt chuẩn có sẵn để cùng tạo dựng một hệ sinh thái Halal hoàn chỉnh. Đồng thời, việc cung ứng hàng Halal cần kết hợp phục vụ ngay thị trường nội địa như các hệ thống khách sạn, nhà hàng, khu du lịch đón khách quốc tế Hồi giáo nhằm tạo bước đệm vững chắc trước khi vươn ra thế giới.

Về phía cơ quan chức năng, Bộ Công Thương, Cục Xúc tiến thương mại cùng Hệ thống Thương vụ Việt Nam tại nước ngoài sẽ tiếp tục đẩy mạnh công tác cung cấp thông tin thị trường, hướng dẫn quy định kỹ thuật và hỗ trợ doanh nghiệp đàm phán công nhận lẫn nhau về tiêu chuẩn chứng nhận.

Thúc đẩy năng lực cung ứng hàng Halal không đơn thuần là bài toán tìm kiếm thị trường xuất khẩu mới, mà là quá trình nâng cấp toàn diện năng lực sản xuất, hạ tầng logistics và quản trị chuỗi cung ứng của Việt Nam. Khi các khâu từ nguyên liệu, chứng nhận đến xúc tiến thương mại được kết nối đồng bộ, thương hiệu Halal Việt Nam mới có thể khẳng định vị thế vững chắc trên bản đồ thương mại toàn cầu.

Minh Anh