Tháo gỡ điểm nghẽn, tạo hành lang pháp lý để phát triển đô thị bền vững

Cho ý kiến về tăng quyền chủ động cho đô thị đặc biệt, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) nêu, quy hoạch của một siêu đô thị tác động vượt địa giới hành chính, liên quan giao thông vùng, cảng biển, sân bay, nguồn nước, lưu vực sông và nhiều kết cấu hạ tầng quốc gia. Tờ trình của Chính phủ nêu Chủ tịch UBND thành phố báo cáo Thủ tướng trước khi phê duyệt, nhưng dự thảo chỉ quy định phê duyệt sau khi HĐND thông qua.

Theo đại biểu, dự thảo luật chỉ quy định nghĩa vụ báo cáo là chưa đủ, vì báo cáo không đồng nghĩa với cơ chế xử lý khi có ý kiến khác nhau; đề nghị luật quy định rõ việc lấy ý kiến và xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng đối với nội dung liên quan quy hoạch ngành quốc gia, kết cấu hạ tầng quốc gia và liên vùng trước khi thành phố phê duyệt. Đồng thời, đại biểu đề nghị luật xác định rõ phạm vi quy định mà UBND thành phố được quyết định tạm thời không áp dụng. Trường hợp khác với luật, nghị quyết của Quốc hội, phải thực hiện theo đúng cơ chế được Quốc hội cho phép, tránh tạo "vùng xám" giữa thử nghiệm công nghệ và thí điểm chính sách pháp luật.

“Tinh thần của dự án luật là trao quyền mạnh hơn để tạo động lực phát triển. Nhưng trao quyền càng mạnh thì càng phải luật hóa rõ 3 yêu cầu: Ranh giới quyền lực, trách nhiệm của người quyết định và cơ chế kiểm soát độc lập. Nếu làm rõ được 3 vấn đề này, Luật Phát triển đô thị không chỉ giúp cho các đô thị làm được nhiều hơn, mà quan trọng hơn là làm nhanh, hiệu quả hơn, vẫn đảm bảo an toàn pháp lý, bảo vệ nguồn lực công và lợi ích lâu dài của người dân”, đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn nhấn mạnh.

Tham gia đóng góp về quy hoạch vùng, đại biểu Tô Ái Vang (Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ) nhận định, dự thảo luật đang chưa đề cập đến quy hoạch vùng Đông Nam Bộ theo Luật Quy hoạch, dễ tạo ra khoảng trống pháp lý. Nhằm thể chế hóa Nghị quyết 24-NQ/TW của Bộ Chính trị, đại biểu kiến nghị dự thảo luật làm rõ mối quan hệ, thứ bậc quy hoạch và bổ sung quy định về quy hoạch phát triển đô thị vùng, vùng đô thị đặc biệt cùng tiêu chí xác định ranh giới cụ thể.

Về cơ chế thí điểm, chính sách mới, đại biểu Lê Thị Song An (Đoàn ĐBQH tỉnh Tây Ninh) đề xuất đổi mới tư duy làm luật. Theo đó, thay vì liệt kê danh mục các lĩnh vực được thí điểm (khiến danh mục dễ trở thành giới hạn cho sự chủ động của địa phương), luật nên quy định rõ các lĩnh vực "không được thí điểm". Những vấn đề còn lại sẽ giao cho thành phố chủ động đề xuất, quyết định theo quy trình, điều kiện kiểm soát. Đồng thời, đại biểu đề nghị mạnh dạn phân quyền cho HĐND thành phố quyết định chuyển các chính sách thí điểm thành công sang áp dụng chính thức trên địa bàn nếu đáp ứng các tiêu chí quy định, thay vì lại phải làm thủ tục kiến nghị cơ quan có thẩm quyền ban hành văn bản mới.

Thảo luận về dự thảo luật, đại biểu Nguyễn Đại Thắng (Hưng Yên) cho rằng, một trong những điểm mới nổi bật của dự thảo luật là đẩy mạnh phân quyền cho chính quyền đô thị.

“Phân quyền mạnh sẽ tạo điều kiện để địa phương chủ động linh hoạt và trách nhiệm hơn trong tổ chức thực hiện. Tuy nhiên, phân quyền càng mạnh thì kiểm soát quyền lực càng phải chặt chẽ”, đại biểu nhấn mạnh và đề nghị cơ quan chủ trì soạn thảo cân nhắc làm rõ trách nhiệm tài chính của người đứng đầu, cơ chế giám sát của Quốc hội, Chính phủ, HĐND; đồng thời quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện để các thành phố khác được áp dụng cơ chế của luật, bảo đảm đúng năng lực quản trị, tránh phát sinh cơ chế xin - cho và tình trạng áp dụng khi chưa đủ điều kiện.

Về cơ chế tự chủ trong quản lý biên chế và chính sách thu hút, đại biểu Nguyễn Đại Thắng thống nhất với chủ trương tăng tính chủ động cho chính quyền đô thị, đặc biệt trong quản trị nguồn nhân lực.

Từ góc độ bảo vệ an ninh quốc gia, đại biểu Trần Quang Tâm (Đoàn ĐBQH tỉnh Đắk Lắk) nhấn mạnh nguyên tắc phát triển kinh tế phải gắn chặt với củng cố quốc phòng, an ninh. Đại biểu đề xuất cần đặt các cơ chế đặc thù vượt trội trong khuôn khổ bảo vệ chủ quyền quốc gia; quy định bắt buộc phải có ý kiến đồng ý của Bộ Quốc phòng đối với các dự án tại vị trí chiến lược, biên giới, biển đảo, vùng trời, khu vực phòng thủ; kiểm soát chặt chẽ việc khai thác tài nguyên, không gian ngầm và không gian tầm thấp. Đồng thời bổ sung cơ chế ứng phó tình trạng khẩn cấp, phòng thủ dân sự cho chính quyền đô thị đặc biệt; rà soát đối chiếu đồng bộ với Luật Quốc phòng, Luật Biên phòng Việt Nam, Luật Hàng không dân dụng...

Quan tâm đến các đô thị động lực đang trên đà phát triển, đại biểu Phạm Văn Thịnh (Đoàn ĐBQH tỉnh Bắc Ninh) và đại biểu Nguyễn Thị Thu Hà (Đoàn ĐBQH tỉnh Quảng Ninh) chỉ ra rằng việc bắt buộc thành phố chưa là đô thị đặc biệt phải có "chủ trương của cấp có thẩm quyền" và chờ "quy định phạm vi của Chính phủ" mới được áp dụng một số cơ chế sẽ tạo ra rào cản hành chính.

Đại biểu Phạm Văn Thịnh đề xuất cho phép các thành phố này được thực hiện ngay một số chính sách trong Luật. Đồng thời, đại biểu đề nghị sửa khoản 3, 4 Điều 1 để cho phép các địa phương này được áp dụng điểm a khoản 2 Điều 7 (ban hành thủ tục hành chính thực hiện nhiệm vụ được phân cấp), tránh tình trạng được phân cấp nhưng không thể triển khai vì thiếu thủ tục.

Bích Diệp