Sửa Luật Thủ đô, mở đường cho công nghiệp văn hóa bứt phá

Nhiều cơ chế đột phá

Sau hơn một năm triển khai Luật Thủ đô 2024, dù đã đạt được những kết quả tích cực về ngân sách, thu hút vốn FDI và kiện toàn bộ máy chính quyền đô thị, thực tiễn phát triển vẫn đặt ra những yêu cầu cao hơn. Đặc biệt, Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới đã xác định những mục tiêu mang tính thế kỷ.

Dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) hiện nay gồm 9 chương, 36 điều, tập trung vào việc phân quyền mạnh mẽ, toàn diện cho chính quyền thành phố, chuyển từ quản lý hành chính sang quản trị đô thị hiện đại dựa trên công nghệ và dữ liệu, trong đó yếu tố văn hoá cũng được nhấn mạnh.

Tại một toạ đàm mới đây, bà Nguyễn Phương Thủy, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội nhấn mạnh rằng việc trao quyền mạnh mẽ là yêu cầu tất yếu để Hà Nội chủ động giải quyết các vấn đề phát sinh của một đô thị đặc biệt mà không cần chờ đợi cơ chế "xin - cho". Cùng với việc trao quyền, dự thảo luật xác định khuôn khổ kiểm soát quyền lực, bảo đảm mọi quyết định đều công khai, minh bạch và chịu trách nhiệm trước nhân dân.

Còn ông Nguyễn Công Anh, Phó Giám đốc Sở Tư pháp Hà Nội cho rằng, luật cần tập trung vào các giải pháp thực thi và nguồn lực phát triển. Theo ông, luật cần tiếp thu và thể chế hóa các nội dung tốt đẹp từ Nghị quyết 258/2025/QH15 về thí điểm các dự án lớn như đại lộ cảnh quan sông Hồng để triển khai lâu dài.

Điểm mới bứt phá là Hà Nội có thể ban hành những văn bản quy phạm pháp luật khác với quy định chung của Trung ương hoặc thí điểm các chính sách chưa có trong luật để đáp ứng yêu cầu thực tiễn. Thành phố được quyền huy động vốn từ quỹ đầu tư, ngân hàng và được hưởng tỷ lệ điều tiết phù hợp khi nguồn thu vượt chỉ tiêu.

Cơ hội để công nghiệp văn hoá phát triển

Theo PGS.TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khẳng định sửa đổi Luật Thủ đô là cơ hội để khơi thông thể chế phát triển văn hóa.

Theo ông Sơn, dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi có nhiều chính sách lớn liên quan đến phát triển văn hóa. Ví dụ, dự thảo Luật giao HĐND thành phố quy định các chính sách hỗ trợ phát triển các khu thương mại - văn hóa, các khu công nghiệp văn hóa, cũng như các thiết chế văn hóa; ưu đãi, hỗ trợ đối với những người hoạt động trong lĩnh vực văn hóa, như nghệ nhân, di sản văn hóa phi vật thể, văn nghệ sĩ…

Bên cạnh đó, dự thảo luật cũng có các cơ chế nhằm huy động nguồn lực xã hội hóa để phát triển văn hóa; phân quyền cho UBND thành phố trong một số lĩnh vực, ví dụ như công tác lập danh mục, kiểm kê di sản tại các khu vực di dời nhà máy, khu đô thị hoặc các khu vực giải tỏa. Những quy định này có ý nghĩa rất lớn trong việc bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của Thủ đô trong thời gian tới.

Ông Sơn cũng đánh giá rất cao các chính sách liên quan đến công nghiệp văn hóa trong dự thảo luật, đồng thời cho rằng, Hà Nội cần thể hiện rõ vai trò thông qua các chính sách ưu đãi, vượt trội.

"Khi các chính sách được thiết kế trúng và đúng, Hà Nội sẽ có thêm điều kiện để tạo ra những giá trị mới", PGS.TS Bùi Hoài Sơn nêu quan điểm.

Còn theo ông Trần Quang Tuyên, Phó Giám đốc Sở Quy hoạch - Kiến trúc Hà Nội, Luật Thủ đô sửa đổi là nền tảng pháp lý để triển khai quy hoạch tầm nhìn 100 năm. Hà Nội sẽ khai thác không gian ngầm (phấn đấu đạt tỷ lệ 40% nội đô), mặt đất và trên cao để giải quyết bài toán giao thông thông minh và chống ngập úng. Xác lập sông Hồng là trục cảnh quan sinh thái, văn hóa trung tâm với "con đường di sản" chạy dọc hai bên sông.

Một trong những điểm mới quan trọng là việc xây dựng "hạ tầng mềm" thông qua chuyển đổi số và trí tuệ nhân tạo (AI). Việc quản trị dựa trên dữ liệu sẽ giúp Hà Nội chuyển từ xử lý tình huống sang nhận diện và ngăn ngừa rủi ro từ sớm trong các lĩnh vực như giao thông và môi trường.

Bên cạnh đó, luật cũng dành sự ưu tiên đặc biệt cho nhân tài với quyền tự quyết về điều kiện làm việc và mức thu nhập vượt trội cho các chuyên gia, nhà khoa học. Các doanh nghiệp tham gia dự án khoa học công nghệ cao sẽ được miễn giảm thuế và tiền thuê đất, tạo động lực cho đổi mới sáng tạo.

Dự kiến, dự thảo Luật Thủ đô (sửa đổi) sẽ được trình Quốc hội xem xét và biểu quyết thông qua tại Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI vào tháng 4/2026. Nếu được thông qua, Luật sẽ chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, riêng các quy định về xây dựng văn bản quy phạm pháp luật sẽ có hiệu lực sớm hơn từ ngày 1/6/2026 để tạo đà triển khai.

Hiện nay, Hà Nội đã chủ động chuẩn bị khoảng 135 nhiệm vụ cụ thể hóa thẩm quyền được trao để sẵn sàng đưa Luật vào cuộc sống ngay sau khi ban hành.

Tuấn Kiệt