Sửa đổi Luật Thủ đô: Phân quyền để “Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”

Chiều ngày 8/4, sau khi làm việc tại Hội trường, Quốc hội thảo luận tại Tổ, cho ý kiến về: Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi); Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thi đua, khen thưởng; Dự án Luật Tín ngưỡng, tôn giáo (sửa đổi).

Cho ý kiến về Dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), Chủ tịch Quốc hội Trần Thanh Mẫn cho biết, việc tiếp tục sửa đổi luật là cần thiết bởi trong năm 2025, Quốc hội đã ban hành tới 89 luật, riêng Kỳ họp thứ 9 thông qua 34 luật, Kỳ họp thứ 10 thông qua 51 luật. Nhiều quy định mới đã có bước phát triển vượt trội so với Luật Thủ đô hiện hành, khiến luật này dần trở nên lạc hậu, không còn theo kịp yêu cầu phát triển, đặc biệt trong các lĩnh vực kinh tế - xã hội.

Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh, trước đây Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 15-NQ/TW ngày 05/5/2022 về xác định phương hướng, nhiệm vụ phát triển Thủ đô Hà Nội đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045. Vừa qua, Bộ Chính trị tiếp tục điều chỉnh, bổ sung nghị quyết này. Theo đó ngày 17/3, Tổng Bí thư Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về "Xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới".

Trong bối cảnh Hà Nội “rất sốt ruột” trước yêu cầu phát triển, thành phố đã xin ý kiến Quốc hội tại Kỳ họp thứ 10 để thông qua Nghị quyết 258/2025/QH15 về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô. Đáng chú ý, theo Chủ tịch Quốc hội, Nghị quyết này được hoàn thành chỉ trong khoảng 20 ngày, trong khi Luật Thủ đô phải chuẩn bị suốt 2 năm.

Chủ tịch Quốc hội nêu rõ, từ thực tiễn triển khai, nhiều công trình quan trọng tại Hà Nội hiện nay được thúc đẩy nhờ cơ chế từ Nghị quyết 258. Tương tự như TP. Hồ Chí Minh từng có các nghị quyết 54, 58 và sau này là 260 nhưng thành phố vẫn nhận thấy chưa đủ dư địa phát triển. “Việc sửa đổi Luật Thủ đô lần này cũng được xem là tiền đề để tiến tới xây dựng Luật Đô thị đặc biệt”, Chủ tịch Quốc hội nêu rõ.

Chủ tịch Quốc hội cho biết, Tổng Bí thư cũng đã cho ý kiến về việc TP. Hồ Chí Minh phối hợp với các bộ, ngành, Chính phủ và các cơ quan của Quốc hội để triển khai các thủ tục cần thiết xây dựng luật này. “Tinh thần xuyên suốt của lần sửa đổi Luật Thủ đô lần này là phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô thành phố Hà Nội theo nguyên tắc: Hà Nội quyết, Hà Nội làm, Hà Nội chịu trách nhiệm”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Về nội dung cụ thể, Chủ tịch Quốc hội khái quát lại 7 điểm nổi bật trong dự thảo luật bao gồm: mở rộng nguyên tắc áp dụng pháp luật tại Điều 5; bổ sung quy định miễn trách nhiệm pháp lý tại khoản 2 Điều 34; quy định về thành lập đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt tại Điều 6; tăng thẩm quyền về tổ chức bộ máy cho Hội đồng nhân dân thành phố tại Điều 7; tăng mức xử phạt vi phạm hành chính tại khoản 4 Điều 14; cụ thể hóa biện pháp ngừng cung cấp điện, nước để xử lý vi phạm tại khoản 5 Điều 14; tăng trách nhiệm giải trình và công khai tại khoản 6 Điều 33.

Đối với công cụ quản lý đô thị, Chủ tịch Quốc hội cho rằng cần phải đủ mạnh, nhất là trong xử lý các công trình vi phạm quy hoạch, trật tự xây dựng, phòng cháy chữa cháy, môi trường, qua đó tạo điều kiện triển khai quy hoạch một cách hiệu quả.

Nhấn mạnh tầm quan trọng của công tác quy hoạch, Chủ tịch Quốc hội cho biết, trong buổi làm việc với Hà Nội cách đây khoảng 3 tháng, Tổng Bí thư đã đặt yêu cầu thành phố phải có tầm nhìn quy hoạch 100 năm, thậm chí xa hơn nữa, bảo đảm phát triển bền vững. Theo đó, quy hoạch phải đi đôi với công khai minh bạch để người dân biết, đồng thời gắn chặt với triển khai xây dựng, công tác bồi thường, tái định cư, thu hồi đất cho các công trình phát triển kinh tế - xã hội.

Về tổng thể, Chủ tịch Quốc hội cho rằng dự thảo Luật Thủ đô sửa đổi cần nhấn mạnh 4 nhóm vấn đề lớn.

Tinh thần Luật Thủ đô lần này là phải phân quyền triệt để, bộ, ngành không ôm việc mà phải giao mạnh cho Hà Nội. Hai là, bảo vệ cán bộ, khuyến khích đổi mới sáng tạo. Ba là, tăng cường công cụ quản lý đô thị mạnh mẽ, hiệu quả. Bốn là, hướng tới mô hình phát triển bền vững dựa trên kinh tế tri thức, đô thị đa trung tâm, liên kết vùng sông Hồng, bảo tồn văn hóa, phù hợp định hướng xây dựng Hà Nội “văn hiến - văn minh - hiện đại - hạnh phúc”.

Chủ tịch Quốc hội bày tỏ mong muốn Luật Thủ đô sửa đổi sẽ được Quốc hội xem xét thông qua ngay tại Kỳ họp thứ Nhất theo quy trình rút gọn một kỳ họp và có hiệu lực từ ngày 1/7 tới. “ Đây là hết sức quan trọng, có tầm nhìn chiến lược, thể hiện quyết tâm chính trị cao của Đảng, Nhà nước trong việc xây dựng thủ đô vươn tầm khu vực và quốc tế. Nếu được hoàn thiện theo hướng cân bằng giữa trao quyền mạnh với cơ chế kiểm soát chặt chẽ, minh bạch cao, luật sẽ trở thành bệ phóng chiến lược giúp Hà Nội giải quyết những điểm nghẽn lớn như ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu nhà ở xã hội, đồng thời tạo đột phá về tăng trưởng kinh tế trong thời gian tới…”, Chủ tịch Quốc hội nhấn mạnh.

Liên quan đến Luật Thi đua, khen thưởng, Chủ tịch Quốc hội cơ bản thống nhất với nhiều ý kiến đại biểu, cho rằng không nên quá cứng nhắc về quy trình hay thời gian công tác mà cần coi trọng hiệu quả thực tế và xử lý linh hoạt trong những trường hợp đặc biệt.

Cùng với đó, thi đua, khen thưởng cần gắn chặt với các mục tiêu chiến lược quốc gia như đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số quốc gia, nhất là tinh thần của các Nghị quyết lớn của Đảng về khoa học, công nghệ và phát triển đất nước.

Một yêu cầu quan trọng khác là bảo đảm công bằng, minh bạch trong khen thưởng. Bên cạnh đó, cần có cơ chế rõ ràng, công bằng giữa doanh nghiệp tư nhân và doanh nghiệp FDI trong xét khen thưởng, tạo động lực phát triển đồng đều cho mọi thành phần kinh tế.

Minh Phương