Rau quả Việt khởi sắc tại thị trường EU, hàng chế biến sâu lập kỷ lục mới

Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, tình hình xuất khẩu rau quả đã ghi nhận kết quả chưa từng có trong tiền lệ. Kim ngạch tháng 7/2026 lần đầu tiên vượt ngưỡng 1 tỷ USD/tháng, đạt mức 1,12 tỷ USD. Đây là con số cao nhất từ trước đến nay, đóng góp quan trọng vào sự ổn định kinh tế vĩ mô và thặng dư thương mại của cả nước.

Trong bức tranh tăng trưởng chung, thị trường Liên minh châu Âu (EU) nổi lên như một điểm sáng về chất lượng và giá trị. Số liệu từ Hiệp hội Rau quả Việt Nam cho thấy, trong 6 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang EU đạt khoảng 214,4 triệu USD, tăng 31,8% so với cùng kỳ. Đáng chú ý, riêng tháng 6/2026, kim ngạch sang thị trường này tăng tới 37,9%.

Điểm khác biệt lớn là tỷ trọng hàng chế biến tại EU cao vượt trội so với bình quân toàn ngành. Trong khi sản phẩm chế biến chiếm khoảng 30,85% tổng kim ngạch xuất khẩu rau quả chung, thì tại thị trường EU, con số này chiếm tới gần 2/3.

Việc đẩy mạnh chế biến sâu dưới các hình thức như đông lạnh, sấy, làm puree hay nước ép đã giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản địa lý và chi phí logistics đắt đỏ.

Phân tích về vấn đề này, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng Thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, chỉ ra rằng tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch của Việt Nam hiện vẫn ở mức rất cao, từ 30-40% (trong khi Thái Lan chỉ khoảng 10-15%). Chế biến sâu chính là giải pháp để khắc phục điểm yếu này, giúp kéo dài thời gian bảo quản và tận dụng được cả những nguyên liệu không đạt quy cách về hình thức nhưng vẫn đảm bảo chất lượng.

Dữ liệu thực tế cho thấy các sản phẩm chế biến đang có tốc độ tăng trưởng mạnh. Trong đó, chanh leo chế biến đạt 123,19 triệu USD (tăng 37,5%); khoai tây tăng 100,7%; thanh long chế biến tăng 50,1%. Tại thị trường Đức, giá trị nhập khẩu nhóm hàng rau quả chế biến từ Việt Nam tăng vọt 126% trong 5 tháng đầu năm 2026.

Dù đạt kết quả khả quan, ngành rau quả vẫn đối mặt với những thách thức. Ông Nguyễn Thanh Bình, Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam, nhận định các rào cản lớn nhất hiện nay bao gồm tiêu chuẩn kỹ thuật khắt khe, vấn đề mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và hạn chế về năng lực đầu tư cho công nghệ chế biến sâu.

Để duy trì đà tăng trưởng, Hiệp hội Rau quả Việt Nam đề xuất cần đổi mới quy trình, đơn giản hóa thủ tục cấp mã số vùng trồng và cơ sở đóng gói. Đồng thời, cần giải quyết tình trạng tích tụ kim loại nặng trong đất tại các vùng sản xuất để đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững ngày càng siết chặt từ quốc tế.

Về phía Chính phủ, Thủ tướng đã có những chỉ đạo quyết liệt yêu cầu tháo gỡ khó khăn về thủ tục hành chính và đất đai. Đặc biệt, cơ chế "tự khai, hậu kiểm" trong cấp mã số vùng trồng theo Nghị quyết 36/2026/NQ-CP được kỳ vọng sẽ giúp doanh nghiệp nhanh chóng nắm bắt cơ hội thị trường.

Sự bứt phá nhờ chế biến sâu là minh chứng cho hướng đi đúng đắn của ngành nông nghiệp Việt Nam. Việc kiểm soát chặt chẽ chất lượng từ gốc kết hợp với sự đồng hành của Chính phủ về chính sách vốn, thuế sẽ là tiền đề để rau quả Việt trở thành trụ cột xuất khẩu bền vững trên bản đồ nông sản toàn cầu.

Tuấn Kiệt