Khẩn trương giải phóng mặt bằng phục vụ dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam

Chiều ngày 16/6/2025, Phó Thủ tướng Chính phủ Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp trực tiếp kết hợp trực tuyến với các bộ, ngành, địa phương về công tác giải phóng mặt bằng phục vụ dự án đường sắt tốc độ cao Bắc - Nam.

Theo báo cáo của Bộ Xây dựng tại cuộc họp, dự án đường sắt tốc độ cao trên trục Bắc – Nam dài 1.541km, điểm đầu tại ga Ngọc Hồi (Hà Nội), điểm cuối tại ga Thủ Thiêm (TP.HCM). Quy mô dự án gồm 23 ga, trong đó có 5 ga hàng hóa. Nhu cầu sử dụng đất sơ bộ khoảng 10.827ha. Dự kiến, khoảng 120.836 hộ dân phải tái định cư.

Bộ Xây dựng rà soát, bàn giao hồ sơ thiết kế sơ bộ và ranh giới giải phóng mặt bằng để địa phương xây dựng kế hoạch, triển khai tái định cư và công tác bồi thường. Tính đến nay, Bộ đã bàn giao hồ sơ cho 20 địa phương có dự án đi qua.

Các địa phương nơi dự án đi qua phải khẩn trương lập kế hoạch chi tiết, chủ động ứng vốn ngân sách địa phương để thực hiện công tác giải phóng mặt bằng, lập Ban chỉ đạo giải phóng mặt bằng trước ngày 1/7/2025.

Theo kế hoạch, các địa phương được yêu cầu hoàn thành công tác bồi thường, hỗ trợ tái định cư cơ bản trước tháng 12/2026 để bàn giao mặt bằng cho nhà thầu thi công. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) chủ trì thực hiện tiểu dự án di dời các công trình điện từ 110kV trở lên, hoàn thành trước tháng 12/2026.

Cũng tại cuộc họp, các địa phương đã báo cáo tiến độ chuẩn bị và kiến nghị tháo gỡ hàng loạt vướng mắc nhằm đẩy nhanh quá trình giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Tỉnh Bình Định đề nghị Bộ Xây dựng và đơn vị tư vấn làm việc cụ thể để xác định hướng tuyến chính thức, tránh các khu dân cư mới tái định cư và di tích lịch sử; kiến nghị áp dụng cơ chế bồi thường theo quy định địa phương và được Trung ương hỗ trợ vốn.

Lãnh đạo tỉnh Thanh Hóa cho biết đã chuẩn bị 39 khu tái định cư, trong đó nhiều khu đã hoàn tất thiết kế hoặc quy hoạch chi tiết; đề xuất được phép ứng vốn giải phóng mặt bằng để làm hạ tầng tái định cư, sau đó hoàn trả bằng chi phí đền bù.

Phó Chủ tịch UBND TP.Hà Nội Nguyễn Mạnh Quyền cho biết thành phố sẵn sàng ứng ngân sách để triển khai sớm dự án giải phóng mặt bằng, bồi thường, tái định cư; đề xuất chọn các nhà ga lớn như Ngọc Hồi hoặc Thường Tín, nơi có điều kiện giải phóng mặt bằng thuận lợi, để khởi động dự án vào ngày 19/8/2025.

Trong khi đó, Phó Chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường cho biết Thành phố đã khảo sát khoảng 200 trường hợp cần tái định cư và bố trí tại các nền, căn hộ sẵn có; kiến nghị tích hợp mô hình phát triển đô thị theo định hướng giao thông (TOD) tại ga Thủ Thiêm và bãi đậu tàu 60,5 ha để khai thác hiệu quả hạ tầng đường sắt.

Sau khi nghe các báo cáo, ý kiến tại cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh: "Bộ Chính trị và Chính phủ yêu cầu khởi động công tác giải phóng mặt bằng, gồm cả tái định cư, ngay trong tháng 8/2025. Các địa phương là lực lượng nòng cốt, cần có kế hoạch cụ thể và báo cáo kịp thời các vướng mắc, đặc biệt liên quan đến chuyển đổi mục đích sử dụng đất, quy hoạch hạ tầng… để Trung ương hỗ trợ tháo gỡ".

Đồng thời, Phó Thủ tướng ghi nhận các tỉnh làm tốt như Thanh Hóa, Phú Yên, Bình Thuận, Ninh Bình, Hà Tĩnh; yêu cầu các địa phương chậm trễ phải giải trình rõ nguyên nhân và cam kết tiến độ cụ thể.

Phát biểu kết luận cuộc họp, Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà giao Bộ Xây dựng phối hợp với từng địa phương rà soát thực địa, đặc biệt lưu ý các khu vực nhạy cảm như rừng tự nhiên, di sản, quốc phòng và khu dân cư đông.

Dù mới xác định hướng tuyến, các địa phương phải chủ động tính toán diện tích đất, nhu cầu tái định cư để lập phương án cụ thể. Đồng thời, cần điều chỉnh quy hoạch tỉnh và quy hoạch quanh các nhà ga để tối ưu hóa kết nối, phát triển đô thị hiện đại.

Về nguồn lực tài chính, Phó Thủ tướng khẳng định, dự án giải phóng mặt bằng và tái định cư phục vụ Dự án đường sắt tốc độ cao Bắc – Nam là một dự án độc lập, sử dụng ngân sách Trung ương. Bộ Tài chính phải có hướng dẫn cụ thể, gửi 15 tỉnh, thành phố có liên quan để triển khai.

Trong bối cảnh chưa hoàn chỉnh hồ sơ chi tiết, các địa phương được phép tạm thời gửi đề xuất phần tái định cư trước để được cấp vốn, đồng thời chủ động ứng vốn triển khai. Bộ Tài chính và Bộ Xây dựng phối hợp chặt chẽ, tiếp nhận đề xuất từ các địa phương, không để xảy ra tình trạng "đùn đẩy trách nhiệm" giữa các bộ.

Đối với các địa phương, Phó Thủ tướng nêu rõ, toàn bộ trách nhiệm tổ chức thực hiện phải giao cho cấp tỉnh, với sự tham gia trực tiếp của các sở, ngành. Mỗi tỉnh phải thành lập Ban Chỉ đạo cấp tỉnh và tổ giúp việc, trực tiếp điều hành triển khai dự án. Trong quá trình thực hiện, tỉnh có thể phân cấp cho xã làm việc cụ thể, nhưng phải chịu trách nhiệm trước Trung ương.

Phó Thủ tướng yêu cầu các bộ, ngành, địa phương khẩn trương thực hiện đúng chức năng, nhiệm vụ được giao; đặc biệt là hoàn thiện hồ sơ, chuẩn bị đủ điều kiện để khởi động, khởi công, động thổ một số hạng mục, công trình thuộc dự án đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam.

Tuấn Kiệt