Nhiều chuyển biến tư duy xây dựng chính sách sau Nghị quyết 57-NQ/TW

Cùng với hoàn thiện thể chế, phát triển công nghệ chiến lược đang trở thành một trọng tâm trong triển khai Nghị quyết 57, nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và tạo ra những sản phẩm có sức cạnh tranh trong tương lai.

Theo Thứ trưởng Bộ KH-CN Hoàng Minh, Bộ đã thành lập tổ công tác về công nghệ chiến lược; hoàn thiện Nghị định hướng dẫn Luật Công nghệ cao; ban hành danh mục tiêu chuẩn, công bố 8 quy chuẩn Việt Nam và hoàn thành thẩm định 53 tiêu chuẩn Việt Nam dự kiến ban hành trước ngày 30/6/2026; rà soát 16 phòng thí nghiệm trọng điểm và ban hành Chương trình hỗ trợ nghiên cứu sinh xuất sắc giai đoạn 2026-2030, tạo nguồn nhân lực phục vụ các lĩnh vực công nghệ mới.

Ông Minh cho hay thời gian tới, Bộ KH-CN sẽ tập trung triển khai các nhiệm vụ trọng tâm, trong đó có việc tổ chức thẩm định 24 nhiệm vụ công nghệ chiến lược do 5/10 bộ, ngành hoàn thiện hồ sơ để trình Thủ tướng Chính phủ trước ngày 30/6/2026. Đồng thời, Bộ sẽ xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia về công nghệ chiến lược; ban hành Thông tư quy định trình tự thẩm định, tổ chức thực hiện nhiệm vụ công nghệ chiến lược; phối hợp với Bộ Tài chính triển khai thí điểm cơ chế đồng tài trợ nghiên cứu phát triển và hỗ trợ mua sắm lô sản phẩm đầu tiên.

Động lực thúc đẩy tăng trưởng 2 con số

Trong khi đó, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết, Bộ Tài chính đã tập trung hoàn thiện thể chế tài chính phục vụ triển khai Nghị quyết 57, với việc trình Quốc hội ban hành 9 Luật, 3 Nghị quyết; trình Chính phủ ban hành 23 Nghị định và ban hành theo thẩm quyền 20 Thông tư liên quan.

Cơ chế lập ngân sách được đổi mới theo hướng giao Bộ KH-CN thống nhất quản lý chính sách, chế độ, định mức chi trong lĩnh vực khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo. Các quy định về đầu tư công, đấu thầu, thuế cũng được sửa đổi theo hướng phân cấp, ưu đãi và tạo thuận lợi hơn. 

Tuy nhiên, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn chỉ rõ tiến độ phân bổ và giải ngân vẫn là điểm nghẽn cần tháo gỡ. Bên cạnh đó, cơ cấu phân bổ vốn cần tiếp tục được rà soát để phù hợp hơn với mục tiêu phát triển. Hiện vốn dành cho khoa học công nghệ chiếm khoảng 60%, nhưng nghiên cứu công nghệ chiến lược chỉ chiếm khoảng 1,5%; đổi mới sáng tạo khoảng 1,5%, trong khi chuyển đổi số chiếm 38,5%. 

Theo Bộ trưởng, cần linh hoạt trong điều hành, ưu tiên nguồn vốn cho những lĩnh vực cấp thiết, có khả năng giải ngân tốt và tạo ra hiệu quả rõ nét, đặc biệt là các nền tảng số, cơ sở dữ liệu và phát triển công nghệ chiến lược.

Một điểm nổi bật trong triển khai Nghị quyết 57 là nhiều địa phương bắt đầu tiếp cận khoa học công nghệ theo hướng xuất phát từ lợi thế và nhu cầu phát triển thực tế. Báo cáo của Bộ Công an cho thấy, trong nông nghiệp, công nghệ đang được đưa trực tiếp vào sản xuất. 

Đơn cử như: Cà Mau nhân rộng mô hình nuôi tôm thẻ chân trắng siêu thâm canh tuần hoàn ít thay nước (RAS-IMTA) lên quy mô 1.500 ha. Vĩnh Long ứng dụng 62 máy bay không người lái (UAV), phân bón nano và công nghệ nuôi cấy phôi sạch bệnh để nâng cao hiệu quả sản xuất. Đồng Tháp sử dụng nền tảng dữ liệu số giám sát sâu rầy thông minh, giúp giảm chi phí và tiết kiệm hơn 15,4 tỷ đồng mỗi năm trên diện tích lúa. 

Một số địa phương cũng tập trung khai thác giá trị bản địa bằng công nghệ. Nghệ An phát triển phân bón hữu cơ vi sinh từ phụ phẩm nông nghiệp, tạo hướng đi cho kinh tế tuần hoàn; Lào Cai ứng dụng công nghệ gen trong bảo tồn giống bản địa; Quảng Trị làm chủ nhiều quy trình công nghệ sinh học để phát triển các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao gắn với OCOP; Ninh Bình phát triển hệ thống dữ liệu số và AI phục vụ quản lý, bảo tồn di sản; Tuyên Quang phát triển bản đồ số và hướng dẫn viên AI; Điện Biên ứng dụng hệ thống thuyết minh tự động tại khu di tích lịch sử.

Theo Thủ tướng Lê Minh Hưng, cần xác định KH-CN, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số phải trực tiếp phục vụ phát triển KTXH, là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế 2 con số, nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, sức cạnh tranh và năng lực tự chủ quốc gia.

Cùng với đó, chuyển mạnh sang tư duy lấy sản phẩm đầu ra, hiệu quả ứng dụng, khả năng thương mại hóa và đóng góp cho tăng trưởng kinh tế, đóng góp cho công tác quản lý nhà nước của các bộ ngành, phát triển KTXH của địa phương, đóng góp cho phát triển đất nước, giải quyết các vấn đề làm thước đo hiệu quả.