Ngành nông nghiệp chuyển từ “tiền kiểm” sang “hậu kiểm” để giải phóng nguồn lực

Tại phiên họp, đại biểu Trịnh Xuân An, Đoàn ĐBQH thành phố Đồng Nai nhận định, dự thảo Luật đã cắt giảm mạnh thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh, tăng phân cấp và từng bước chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm, từ quản lý bằng thủ tục sang quản lý dựa trên tiêu chuẩn và trách nhiệm của doanh nghiệp.

Trong khi đó, đại biểu Lê Minh Nam, Đoàn ĐBQH thành phố Cần Thơ đề nghị tiếp tục rà soát để có thể cắt giảm thêm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh ngay tại dự thảo Luật, bởi “vẫn còn dư địa để tiếp tục cắt giảm một số thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh”. 

“Đối với những thủ tục mà cơ quan nhà nước đã có dữ liệu hoặc có thể khai thác dữ liệu liên thông để xác thực, kiểm tra thì cần mạnh dạn chuyển từ yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp giấy tờ sang cơ chế cơ quan nhà nước chủ động khai thác dữ liệu để giải quyết. Nếu xác định được thủ tục, điều kiện có thể cắt giảm và kiểm soát được rủi ro thì cắt bỏ sớm ngày nào sẽ giúp giảm chi phí tuân thủ ngày đó”, đại biểu Nam nhấn mạnh. 

Đại biểu đặt vấn đề: Liệu có cần thủ tục cấp giấy phép xuất khẩu phân bón tại khoản 2 Điều 44 Luật Trồng trọt đối với hàng mẫu phục vụ nghiên cứu khoa học, hàng nhập khẩu với khối lượng ít hay không, trong khi có thể kiểm soát bằng dữ liệu hải quan hoặc khai báo điện tử.

Bên cạnh đó, đại biểu đề xuất có thể cân nhắc cấp chứng nhận điện tử một lần, tích hợp cơ sở dữ liệu đối với giấy chứng nhận đủ điều kiện sản xuất thức ăn chăn nuôi tại Điều 39 Luật Chăn nuôi; hoặc cấp lại giấy chứng nhận hành nghề xử lý vật thể thuộc diện kiểm dịch thực vật điện tử khi hết hạn theo Điều 39, 40 của Luật Bảo vệ và kiểm dịch thực vật.

Đại biểu Nam cũng đề nghị rà soát để tiếp tục cắt giảm thủ tục hành chính và điều kiện kinh doanh đang quy định tại các văn bản dưới luật như Nghị định và Thông tư.

Tham gia thảo luận, đại biểu Nguyễn Thị Yến Nhi, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long đánh giá cao 3 định hướng xuyên suốt của dự thảo luật: Một là, đẩy mạnh phân cấp thẩm quyền giải quyết thủ tục hành chính cho Chủ tịch Ủy ban nhân dân cấp tỉnh trên hầu hết các lĩnh vực.

Hai là, chuyển mạnh từ tiền kiểm sang hậu kiểm, thay cơ chế cấp phép bằng cơ chế tự công bố. Ba là, kéo dài thời gian hiệu lực, đơn giản hóa việc gia hạn nhiều loại giấy phép, giấy chứng nhận, qua đó cắt giảm chi phí tuân thủ cho người dân và doanh nghiệp.

Đại biểu nhận định, đây là những cải cách thực chất, được cử tri và cộng đồng doanh nghiệp rất mong đợi. “Ở góc độ một tỉnh nông nghiệp trọng điểm, tôi nhận thấy những cải cách này có ý nghĩa rất thiết thực. Cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh và chi phí tuân thủ không chỉ giải phóng nguồn lực cho doanh nghiệp, hợp tác xã, hộ nông dân mà còn góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nông sản, thúc đẩy đầu tư vào chế biến, bảo quản và chuỗi giá trị. Đây là hướng đi phù hợp với mục tiêu cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư kinh doanh mà Chính phủ đang quyết liệt chỉ đạo”, đại biểu Yến Nhi nhấn mạnh.

Tuy nhiên, đại biểu nêu rõ, điều quan trọng là quá trình cải cách phải song hành với việc củng cố năng lực quản lý và phải kiểm soát được rủi ro.

Cho ý kiến về việc chuyển từ tiền kiểm sang tự công bố và hậu kiểm tại Luật Trồng trọt và Luật Chăn nuôi, đại biểu Nhi nêu quan điểm, vật tư nông nghiệp như giống cây trồng, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi tác động trực tiếp đến năng suất, chất lượng nông sản, sức khỏe cộng đồng và thu nhập của hàng triệu nông dân.

Thực tiễn cho thấy khi buông lỏng hậu kiểm, người nông dân dễ bị thiệt hại bởi giống giả, phân bón, vật tư kém chất lượng. Vì vậy, khi giảm tiền kiểm, đề nghị đồng thời tăng cường hậu kiểm thực chất.

Theo đó, cần quy định rõ trách nhiệm và chế tài đủ sức răn đe; bố trí nguồn lực, công cụ cho công tác hậu kiểm; thiết lập cơ chế truy xuất nguồn gốc và công khai đầy đủ thông tin tự công bố trên Cổng thông tin điện tử để người dân, hiệp hội cùng giám sát.

Cũng quan tâm tới vấn đề này, đại biểu Nguyễn Đặng Ân, Đoàn ĐBQH tỉnh Lạng Sơn khẳng định, cắt giảm thủ tục hành chính, điều kiện kinh doanh phải gắn với quản lý theo mức độ rủi ro và năng lực hậu kiểm.

Theo đại biểu, vấn đề quan tâm không phải là cắt được bao nhiêu thủ tục, mà sau khi cắt thì Nhà nước quản lý bằng công cụ nào. Đối với những lĩnh vực có nguy cơ tác động trực tiếp đến sản xuất, sức khỏe cộng đồng và môi trường, việc giảm tiền kiểm thì phải thiết lập được cơ chế hậu kiểm tương ứng.

Do đó, đại biểu đề nghị tiếp tục rà soát theo hướng rủi ro thấp thì mạnh dạn cắt giảm, rủi ro cao thì thủ tục có thể giảm nhưng công cụ quản lý không được buông lỏng. Mỗi điều kiện kinh doanh, thủ tục bãi bỏ cần được xác định phương thức quản lý thay thế, cơ quan chịu trách nhiệm và dữ liệu phục vụ hậu kiểm, không tạo ra giấy phép con hoặc các điều kiện khác.

Đại biểu đề nghị các hệ thống kỹ thuật, cơ sở dữ liệu và quyền khai thác dữ liệu của địa phương phải được chuẩn bị đồng bộ để thực hiện đúng nguyên tắc: “không yêu cầu người dân, doanh nghiệp cung cấp lại thông tin Nhà nước đã có”, tránh tình trạng pháp luật đã đơn giản hóa nhưng người dân, doanh nghiệp vẫn phải kê khai, nộp lại thông tin.

Cùng tham gia góp ý, đại biểu Thạch Phước Bình, Đoàn ĐBQH tỉnh Vĩnh Long lại quan tâm tới quy định về tự công bố và bãi bỏ điều kiện kinh doanh, đề nghị hậu kiểm theo mức độ rủi ro, đồng thời bảo đảm quyền kinh doanh khi hệ thống số gặp sự cố.

Khoản 2 Điều 1 sửa Điều 17 Luật Trồng trọt cho phép tự công bố lưu hành giống cây trồng. Khoản 4 Điều 3 sửa Điều 33 Luật Chăn nuôi cho phép tự công bố thông tin sản phẩm thức ăn chăn nuôi. Trong khi đó, khoản 6 Điều 1 bãi bỏ khoản 2 Điều 22 và Điều 42 về điều kiện buôn bán giống cây trồng, phân bón.

Đại biểu Bình đồng tình với việc giảm tiền kiểm nhưng đề nghị hướng dẫn rõ tiêu chí rủi ro; kiểm tra định kỳ, đột xuất, đình chỉ, thu hồi và công khai vi phạm, đồng thời bảo đảm nghĩa vụ truy xuất nguồn gốc theo khoản 2 Điều 35 và khoản 2 Điều 51 Luật Trồng trọt. Với giống và vật tư nông nghiệp, hàng kém chất lượng có thể làm mất cả mùa vụ. Bỏ điều kiện hành chính nhưng không được bỏ hàng rào kỹ thuật cần thiết, đại biểu Bình nêu rõ.

Đại biểu cũng nêu vấn đề, hai cơ chế tự động công bố đều gắn với cổng thông tin điện tử. Báo cáo tiếp thu đã dự kiến khi hệ thống gặp sự cố, tổ chức, cá nhân được sản xuất, kinh doanh từ thời điểm ký bản công bố và công khai bổ sung khi hệ thống được khắc phục.

Đại biểu đề nghị quy định thống nhất nguyên tắc này kèm căn cứ xác định thời điểm công bố, trách nhiệm lưu giữ hồ sơ và thời hạn công khai bổ sung. “Sự cố kỹ thuật của cơ quan nhà nước không được làm gián đoạn quyền kinh doanh hợp pháp”, đại biểu nhấn mạnh.

Giải trình trước Quốc hội, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Trịnh Việt Hùng khẳng định sẽ tiếp thu ý kiến đại biểu, hoàn thiện quy định về lưu giữ hồ sơ và kết nối dữ liệu số. Về năng lực địa phương, Bộ cam kết sẽ hỗ trợ đào tạo đội ngũ và hướng dẫn quy trình, đồng thời phối hợp với Chính phủ để đảm bảo kinh phí đầu tư cơ sở vật chất theo Luật Đầu tư công.

Tú Anh