Ngành ngân hàng thiết lập "lá chắn" phòng vệ trước thách thức tội phạm AI và Deepfake

Sự phát triển mạnh mẽ của các công nghệ mới như Trí tuệ nhân tạo (AI), Dữ liệu lớn (Big Data) và Điện toán đám mây (Cloud Computing) đang mở ra những cơ hội chưa từng có cho ngành ngân hàng. Những công nghệ này không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh, tối ưu hóa vận hành mà còn giúp mở rộng hệ sinh thái dịch vụ, mang lại tiện ích tối đa cho người dùng.

Tại Hội nghị Quản lý rủi ro thanh toán với chủ đề "An ninh hoạt động thanh toán trong kỷ nguyên số: Cơ hội và thách thức" diễn ra ngày 12/6,  ông Phạm Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Thanh toán (NHNN) cho biết, thanh toán không dùng tiền mặt tại Việt Nam tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ấn tượng.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, số lượng giao dịch tăng 36,02% và giá trị giao dịch tăng 10,74% so với cùng kỳ năm trước. Các phương thức thanh toán qua Internet, Mobile Banking và mã QR ngày càng trở nên phổ biến và được mở rộng.

Tuy nhiên, cơ hội luôn song hành cùng thách thức. Kỷ nguyên số làm gia tăng các nguy cơ về mất an toàn thông tin khi tội phạm công nghệ cao liên tục thay đổi phương thức và thủ đoạn tinh vi. Đáng chú ý, tội phạm mạng hiện nay đã nhanh chóng ứng dụng AI để thực hiện các hình thức lừa đảo Deepfake, thao túng tâm lý khách hàng hoặc tấn công trực tiếp vào hệ thống core banking.

Theo ông Nguyễn Minh Phương, Trưởng Tiểu ban Quản lý rủi ro, Chi Hội thẻ cho biết, các loại hình rủi ro thanh toán mới đang ngày càng đa dạng và phức tạp. Trước hết là gian lận ứng dụng AI và deepfake, bao gồm giả mạo khuôn mặt, giọng nói, giả mạo hồ sơ định danh và mạo danh ngân hàng, tổ chức tài chính.

Bên cạnh đó là các hành vi lừa đảo và chiếm quyền tài khoản thông qua thao túng tâm lý khách hàng, chiếm quyền truy cập tài khoản, đánh cắp mã OTP hoặc thực hiện SIM Swap.... Trong môi trường thanh toán số cũng xuất hiện nhiều hình thức gian lận mới như giao dịch không dùng thẻ (CNP), gian lận thương mại điện tử (E-commerce Fraud) hay lộ lọt, khai thác dữ liệu thẻ.

Ngoài ra, gian lận xuyên biên giới và tội phạm có tổ chức cũng đang gia tăng với các hành vi mua bán dữ liệu thanh toán, gian lận xuyên quốc gia và hoạt động của các đường dây tội phạm công nghệ cao có tổ chức.

TS. Đào Minh Tú – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (VNBA) nhận định, những rủi ro này không chỉ gây thiệt hại trực tiếp về tài sản cho khách hàng mà còn đe dọa uy tín của ngành, làm suy giảm niềm tin của người dân đối với hệ thống tài chính. Ông nhấn mạnh: "An ninh mạng và an toàn thanh toán là cuộc đua không có vạch đích", đòi hỏi các giải pháp bảo mật phải luôn đi trước một bước so với các nguy cơ phát sinh.

Để chuyển từ tư thế ứng phó sang chủ động nhận diện sớm nguy cơ, ngành ngân hàng Việt Nam đã và đang triển khai quyết liệt các giải pháp bảo mật đa tầng.

Thời gian qua, Ngân hàng Nhà nước đã triển khai nhiều giải pháp nhằm tăng cường an toàn trong hoạt động thanh toán, trong đó có việc hoàn thiện cơ chế chính sách, nâng cao an ninh hoạt động thẻ và phối hợp với Bộ Công an triển khai Đề án 06. Đến ngày 22/5/2026, hơn 161,2 triệu hồ sơ khách hàng cá nhân và hơn 2,26 triệu hồ sơ khách hàng tổ chức đã được đối chiếu, xác thực sinh trắc học thông qua căn cước công dân gắn chip hoặc ứng dụng VNeID.

Cùng với đó, hệ thống SIMO phục vụ quản lý, giám sát và phòng ngừa rủi ro gian lận đã kết nối với 147 đơn vị, góp phần nhận diện và cảnh báo các tài khoản có dấu hiệu nghi vấn.

Nhằm tăng cường phối hợp xử lý các vụ việc gian lận, lừa đảo trong thanh toán, Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam đã ban hành Sổ tay hướng dẫn phối hợp hỗ trợ xử lý rủi ro đối với tài khoản, thẻ và đơn vị chấp nhận thanh toán liên quan đến các giao dịch nghi ngờ gian lận.

Theo bà Lê Hồng Nhung, đại diện Ban soạn thảo Sổ tay, đến nay đã có 54 tổ chức thành viên tham gia đào tạo và đăng ký triển khai. Tính đến ngày 25/5/2026, hệ thống đã xác minh và áp dụng biện pháp xử lý đối với 4.244 tài khoản có dấu hiệu gian lận, đồng thời truy vết 2.157 tài khoản liên quan trong các chuỗi giao dịch lừa đảo.

TS. Đào Minh Tú khẳng định an ninh thanh toán là điều kiện tiên quyết để bảo đảm sự phát triển bền vững. Ông kêu gọi sự phối hợp đồng bộ giữa các cơ quan quản lý, tổ chức tín dụng, doanh nghiệp công nghệ và người tiêu dùng để xây dựng một "lá chắn" bảo mật chung cho toàn thị trường.

Với sự chỉ đạo sát sao của NHNN và sự phối hợp chặt chẽ của Bộ Công an, Việt Nam hoàn toàn có cơ sở để xây dựng một hệ sinh thái thanh toán số không chỉ thuận tiện mà còn an toàn hàng đầu, tạo động lực mạnh mẽ cho kinh tế số bứt phá.

Minh Anh