Ngành hải quan sẽ đơn giản hóa mô hình kiểm tra hàng hóa nhập khẩu

Trên thực tế, công tác kiểm tra chuyên ngành hiện nay vẫn còn một số tồn tại, bất cập. Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, hết năm 2019 cả nước vẫn còn khoảng 70.000 mặt hàng thuộc diện cần điều chỉnh quy định liên quan đến quản lý và kiểm tra chuyên ngành.  Số lượng mặt hàng được cắt giảm là 12.600 trên tổng số 82.698 mặt hàng (số liệu quý 2/2015) là rất thấp (khoảng 15,2%). Chưa đúng chỉ đạo của Chính phủ là phải cắt giảm được 50% hàng hóa thuộc diện quản lý và kiểm tra chuyên ngành vào năm 2018 - 2019.

Cải cách kiểm tra chuyên ngành hàng hóa là tất yếu trong hội nhập kinh tế 

Bên cạnh đó, các trình tự, thủ tục và phương thức kiểm tra cũng chưa thống nhất, mỗi loại hình kiểm tra lại có trình tự, thủ tục khác nhau được quy định chi tiết tại các luật chuyên ngành và các nghị định hướng dẫn thuộc các bộ, ngành. Do đó, doanh nghiệp vẫn phải làm thủ tục tại nhiều cơ quan, tổ chức.

Tổng cục Hải quan cũng chỉ ra tỷ lệ kiểm tra chuyên ngành nhiều nhưng phát hiện vi phạm rất thấp. Cụ thể, tỷ lệ hàng hóa thuộc diện kiểm tra chuyên ngành trong những năm qua đã có xu hướng giảm dần từ khoảng 30% (năm 2015) xuống còn 19,1% (năm 2019),  trong đó tỷ lệ phát hiện lô hàng không đáp ứng chất lượng qua các năm rất thấp chỉ từ 0% - 0,03%. Tất cả những tồn tại, bất cập trong thủ tục kiểm tra chuyên ngành như vậy đối với hàng hóa nhập khẩu, đã trở thành một trong những nguyên nhân làm giảm năng lực cạnh tranh của Việt Nam trong trao đổi thương mại toàn cầu.

Trên cơ sở đánh giá, phân tích thực trạng nêu trên và nghiên cứu mô hình kiểm tra chất lượng của một số nước trên thế giới, Bộ Tài chính đã xây dựng Đề án “Cải cách mô hình kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu”.  Phạm vi của đề án nhằm cải cách hoạt động kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm áp dụng đối với hàng hóa nhập khẩu tại cửa khẩu với 7 nội dung cải cách lớn.

Cụ thể, cơ quan hải quan sẽ là đầu mối trong kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu. Phương thức kiểm tra áp dụng đồng bộ cho cả 3 lĩnh vực chất lượng, an toàn thực phẩm nhằm cắt giảm số lô hàng nhập khẩu phải kiểm tra, gồm kiểm tra chặt, kiểm tra thông thường, kiểm tra giả. Theo đó, các thủ tục kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu được đơn giản hóa.

Bên cạnh đó, đề án cũng đề xuất áp dụng kiểm tra theo mặt hàng để cắt giảm số lượng các lô hàng phải kiểm tra (chuyển đổi phương thức kiểm tra từ kiểm tra chặt sang kiểm tra thông thường, từ kiểm tra thông thường sang kiểm tra giảm áp dụng đối với hàng hóa giống hệt, không phân biệt nhà nhập khẩu).

Theo đề án, việc áp dụng đầy đủ, thực chất nguyên tắc quản lý rủi ro trong kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm đối với hàng hóa nhập khẩu để đảm bảo vai trò quản lý nhà nước và nâng cao tính tuân thủ của doanh nghiệp.

Thêm vào đó, các đối tượng được miễn kiểm tra chất lượng, kiểm tra an toàn thực phẩm sẽ được mở rộng, dự kiến bổ sung 18 nhóm đối tượng để giảm chi phí quản lý nhà nước và chi phí của doanh nghiệp. Để đáp ứng yêu cầu thực tế, đề án cũng đề xuất ứng dụng hệ thống công nghệ thông tin trong mô hình mới để cắt giảm thời gian, hỗ trợ doanh nghiệp và các cơ quan hữu quan. Khi hàng hóa đủ điều kiện được áp dụng chế độ miễn kiểm tra chất lượng hoặc kiểm tra giảm thì hệ thống điện tử hải quan tự động cập nhật, người nhập khẩu không phải làm thủ tục xin miễn giảm như hiện hành, sẽ giảm nhiều giấy tờ trùng lặp giữa hồ sơ hải quan và hồ sơ kiểm tra chất lượng.

Quốc Cường