Lĩnh vực AI chuyển biến mạnh sau 18 tháng triển khai Nghị quyết 57

Nhiều chuyển biến qua trọng sau Nghị quyết 57

Sau 1 năm 6 tháng triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ (KHCN), đổi mới sáng tạo (ĐMST) và chuyển đổi số (CĐS) quốc gia, Việt Nam đã ghi nhận nhiều chuyển biến quan trọng.

Điểm nổi bật nhất sau 18 tháng triển khai là sự thay đổi mạnh mẽ trong tư duy phát triển. Nếu trước đây khoa học, công nghệ và chuyển đổi số chủ yếu được xem là công cụ hỗ trợ, thì nay đã được xác định là động lực quan trọng hàng đầu để phát triển lực lượng sản xuất hiện đại, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và đổi mới phương thức quản trị.

Sau khi Nghị quyết 57 được ban hành, nhiều luật, nghị định, nghị quyết và quyết định quan trọng đã được ban hành, tạo cơ sở thúc đẩy nghiên cứu khoa học, chuyển đổi số và phát triển công nghệ chiến lược. Danh mục công nghệ chiến lược quốc gia cũng được xác lập với các lĩnh vực trọng điểm như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn, điện toán đám mây, blockchain, bán dẫn, robot, công nghệ lượng tử, vật liệu mới, an ninh mạng, năng lượng tiên tiến và hàng không - vũ trụ.

Bên cạnh đó, việc phát triển các nền tảng số dùng chung quốc gia được đẩy mạnh nhằm tránh đầu tư dàn trải, từng bước xây dựng Chính phủ số và quản trị công dựa trên dữ liệu.

Đề án 06 tiếp tục là điểm sáng trong quá trình chuyển đổi số quốc gia. Đến nay, Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư đã quản lý hơn 107 triệu dữ liệu công dân; ứng dụng VNeID có trên 70 triệu tài khoản được kích hoạt và tích hợp nhiều tiện ích phục vụ dịch vụ công, tài chính, ngân hàng, hàng không và y tế. Cổng Dịch vụ công quốc gia tiếp tục mở rộng các thủ tục trực tuyến, giúp tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng chi phí xã hội mỗi năm.

AI trở thành công nghệ chiến lược quốc gia

Một trong những dấu ấn nổi bật của Nghị quyết 57 là việc đưa AI trở thành một trong những công nghệ chiến lược của quốc gia. Từ chỗ chủ yếu ứng dụng các nền tảng AI nước ngoài, nhiều doanh nghiệp Việt Nam đã chuyển hướng đầu tư vào công nghệ lõi, phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và xây dựng hạ tầng tính toán trong nước.

AI cũng được ứng dụng ngày càng rộng rãi trong hoạt động quản lý nhà nước, tài chính, y tế, giáo dục, giao thông, đô thị thông minh và dịch vụ công. Nhiều địa phương như Hà Nội, Ninh Bình đã đưa robot lễ tân, trợ lý AI và các nền tảng hỗ trợ giải quyết thủ tục hành chính vào phục vụ người dân.

Đặc biệt, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành bộ tiêu chí đánh giá nền tảng AI phục vụ công vụ, trong đó yêu cầu các nền tảng phải bảo đảm an toàn dữ liệu, tuân thủ pháp luật và ưu tiên các mô hình AI do doanh nghiệp Việt Nam làm chủ công nghệ.

Ông Lưu Anh Tuấn, Phó Tổng Giám đốc VinSmart Future kiêm Giám đốc điều hành Trung tâm Nghiên cứu Trí tuệ Nhân tạo Trường Đại học VinUni cho rằng AI hiện nay đã vượt xa phạm vi một ứng dụng công nghệ.

Theo đó, AI là lớp năng lực xuyên suốt, có thể tăng tốc bán dẫn, robot, sản xuất thông minh, y tế, giáo dục, tài chính, đô thị thông minh, quản trị quốc gia và quốc phòng an ninh. Dữ liệu là nguyên liệu chiến lược; AI là động cơ chuyển hóa nguyên liệu đó thành tri thức, quyết định, năng suất và sản phẩm thương mại. Quốc gia nào làm chủ được dữ liệu, mô hình nền tảng và hạ tầng tính toán sẽ có quyền chủ động trong các chuỗi giá trị công nghệ mới.

Từ thực tiễn triển khai, Vingroup nhận thấy cơ hội của Việt Nam rất rõ khi có dân số lớn, thị trường số tăng nhanh, lực lượng kỹ sư trẻ và cộng đồng người Việt công nghệ trên toàn cầu và người Việt có thể làm chủ công nghệ phức tạp nếu có mục tiêu lớn, cách tổ chức đúng và cơ chế đủ mở.

Trên tinh thần đó, ông Lưu Anh Tuấn đề xuất xây dựng hạ tầng dữ liệu AI quốc gia. Theo đó, dữ liệu cần được coi là tài nguyên chiến lược của quốc gia. Hiện nay dữ liệu còn phân tán giữa các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp; thiếu tiêu chuẩn thống nhất và cơ chế chia sẻ an toàn. Ông kiến nghị Chính phủ triển khai Chương trình Hạ tầng dữ liệu AI quốc gia, bao gồm chuẩn hóa dữ liệu; xây dựng cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa Nhà nước, doanh nghiệp và viện trường; phát triển các kho dữ liệu mở; hình thành các Data Trust cho những lĩnh vực quan trọng. Đây sẽ là nền tảng để phát triển các mô hình AI mang bản sắc và lợi thế của Việt Nam.

Ông Tuấn cũng cho rằng cần đầu tư phát triển các mô hình AI nền tảng 'Make in Vietnam'. Theo ông, hiện nay phần lớn doanh nghiệp Việt Nam vẫn phụ thuộc vào các mô hình AI nước ngoài, kéo theo chi phí lớn, phụ thuộc công nghệ và rủi ro về dữ liệu. Chính phủ có thể xây dựng Chương trình AI Quốc gia với trọng tâm là phát triển các mô hình AI nền tảng như mô hình ngôn ngữ lớn, mô hình đa phương thức, mô hình AI cho robot, sản xuất thông minh và các lĩnh vực chiến lược. Các mô hình này cần được phát triển theo hướng nền tảng mở để cộng đồng doanh nghiệp có thể tiếp tục phát triển hàng nghìn ứng dụng khác nhau, hình thành hệ sinh thái AI Make in Vietnam.

Một kiến nghị nữa là phát triển hạ tầng tính toán AI quốc gia. Bên cạnh dữ liệu và mô hình, năng lực tính toán là điều kiện tiên quyết để phát triển AI. Ông Tuấn nhìn nhận đây hiện là điểm nghẽn lớn của Việt Nam khi chi phí đầu tư GPU rất cao và vượt quá khả năng của đa số doanh nghiệp và trường đại học. Do đó, Chính phủ cần đầu tư Hạ tầng tính toán AI quốc gia theo mô hình dùng chung, tương tự hạ tầng điện toán đám mây, cho phép các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp tiếp cận nguồn lực tính toán với chi phí hợp lý. Hạ tầng này cần được xác định là hạ tầng chiến lược quốc gia, giống như điện, viễn thông hay cao tốc.

Đại diện Vingroup cũng đề nghị đổi mới thể chế để thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Trong AI, rào cản lớn nhất hiện nay không còn là thuật toán mà là thể chế. Kiến nghị sớm ban hành khung pháp lý theo hướng xây dựng AI Sandbox cho các công nghệ mới; hoàn thiện quy định về dữ liệu; ưu tiên mua sắm công đối với các sản phẩm AI trong nước; xây dựng tiêu chuẩn đánh giá AI đáng tin cậy; đồng thời áp dụng cơ chế đầu tư và nghiệm thu linh hoạt đối với các chương trình nghiên cứu AI, phù hợp với đặc thù đổi mới sáng tạo.

Ngoài ra, ông Lưu Anh Tuấn cũng cho rằng cần phát triển nguồn nhân lực và thu hút nhân tài AI; xây dựng Chiến lược quốc gia về nhân tài AI, bao gồm đào tạo đội ngũ chuyên gia trình độ cao; thu hút các nhà khoa học Việt Nam ở nước ngoài và chuyên gia quốc tế; hình thành các trung tâm AI xuất sắc; khuyến khích khởi nghiệp DeepTech; đồng thời tăng cường liên kết giữa Nhà nước, doanh nghiệp và các trường đại học để rút ngắn quá trình chuyển giao kết quả nghiên cứu vào sản xuất.

Song song đó, thúc đẩy thương mại hóa và đưa AI Việt Nam ra toàn cầu. Để AI thực sự trở thành động lực tăng trưởng, cần hình thành các doanh nghiệp AI có quy mô khu vực và quốc tế. Kiến nghị Chính phủ triển khai Chương trình Vietnam AI Global, hỗ trợ doanh nghiệp phát triển sản phẩm đạt chuẩn quốc tế, bảo hộ sở hữu trí tuệ, kết nối với các quỹ đầu tư và mở rộng thị trường toàn cầu. Đồng thời, cần coi khu vực công là 'khách hàng đầu tiên' (Government as the First Customer) đối với các sản phẩm AI Make in Vietnam, tạo thị trường ban đầu để doanh nghiệp hoàn thiện công nghệ trước khi vươn ra quốc tế.

Đỗ Khuyến