Linh hoạt điều chỉnh thị trường xuất khẩu nông sản, giữ vững đà tăng trưởng tỷ USD

Xuất khẩu nông nghiệp ấn tượng

Trong bối cảnh kinh tế toàn cầu nhiều biến động, hoạt động xuất nhập khẩu nông, lâm, thủy sản của Việt Nam vẫn ghi nhận những con số ấn tượng. Theo báo cáo từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường (Bộ NN&MT), tổng kim ngạch xuất khẩu 2 tháng đầu năm 2026 ước đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước.

Ở chiều ngược lại, kim ngạch nhập khẩu đạt khoảng 7.81 tỷ USD (+6,9%). Tính chung, thặng dư thương mại của toàn ngành ước đạt 3,48 tỷ USD, tăng mạnh 48,7% so với cùng kỳ 2025. Kết quả này khẳng định vai trò trụ đỡ của nông nghiệp trong cán cân thương mại quốc gia.

Dù thị trường Trung Đông chỉ chiếm khoảng 2% tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản Việt Nam (khoảng 1,4 - 1,5 tỷ USD/năm), nhưng xung đột tại khu vực này đang tạo ra những "gợn sóng" lớn.

Một số hãng tàu đã thông báo tạm ngừng hoặc hạn chế vận chuyển qua các tuyến chiến lược như eo biển Hormuz. Thời gian vận chuyển kéo dài khiến chi phí bảo hiểm hàng hải tăng mạnh. Đặc biệt, giá dầu thế giới biến động đẩy giá dầu diesel tại nhiều thị trường (như Hà Lan) vượt ngưỡng 2,50 Euro/lít, làm tăng giá thành sản phẩm và chi phí sản xuất.

Với các nhóm hàng như: hạt điều (490 triệu USD/năm), thủy sản (400 triệu USD/năm), hồ tiêu, rau quả và cà phê đang chịu áp lực trực tiếp nếu xung đột kéo dài.

Trước thực trạng trên, Bộ NN&MT đã đưa ra 3 kịch bản dự báo về mức độ thiệt hại của ngành nông sản tùy theo diễn biến chiến sự tại Trung Đông:

Kịch bản 1 (Xung đột kéo dài 1 tháng): Tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản có thể giảm hơn 1 tỷ USD. Trong đó, thiệt hại lớn nhất nằm ở thị trường châu Âu (giảm 770 triệu USD) do ách tắc logistics.

Kịch bản 2 (Xung đột kéo dài 3 tháng): Mức thiệt hại dự kiến từ 3 - 3,5 tỷ USD. Xuất khẩu sang châu Âu có thể sụt giảm tới 1,5 - 1,6 tỷ USD.

Kịch bản 3 (Xung đột kéo dài 1 năm): Toàn ngành có thể mất từ 7 - 8 tỷ USD. Xuất khẩu sang Trung Đông có nguy cơ bị gián đoạn hoàn toàn, trong khi các thị trường Bắc Phi và châu Âu giảm ít nhất 50 - 60%.

Linh hoạt điều chỉnh và đa dạng hóa thị trường

Để ứng phó với tình hình, Cục Chất lượng, Chế biến và Phát triển thị trường cho biết, Việt Nam cần linh hoạt chuyển hướng sang các thị trường đang có điều kiện thuận lợi hơn để bù đắp thâm hụt.

Trong đó, Mỹ hiện chiếm hơn 31% kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam. Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc là những điểm đến quan trọng nhờ khoảng cách địa lý gần, giảm bớt áp lực chi phí vận tải biển quốc tế.

Bên cạnh đó, có thể tận dụng vai trò "cửa ngõ logistics" của Hà Lan để thâm nhập sâu hơn vào EU. Trong 2 tháng đầu năm 2026, xuất khẩu sang Hà Lan vẫn tăng 14,4%, đặc biệt gỗ và sản phẩm gỗ tăng tới 150%, rau quả tăng trên 55%.

Nhận định về triển vọng thị trường Hà Lan, bà Võ Thị Ngọc Diệp, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Hà Lan cho rằng: “Trong bối cảnh Hà Lan đẩy mạnh chiến lược thương mại gắn với chuyển đổi xanh, năng lượng tái tạo và đổi mới công nghệ, doanh nghiệp Việt Nam cần chủ động nâng cao chất lượng sản phẩm, đáp ứng các tiêu chuẩn bền vững để tận dụng tốt hơn cơ hội xuất khẩu hàng hóa và hợp tác đầu tư vào thị trường này”.

Với lợi thế là trung tâm logistics hàng đầu châu Âu, cùng chính sách thúc đẩy thương mại tự do và đầu tư ra nước ngoài, Hà Lan sẽ tiếp tục là cầu nối quan trọng đưa hàng hóa Việt Nam thâm nhập sâu hơn vào EU. Ngược lại, Việt Nam cũng là điểm đến hấp dẫn cho dòng vốn đầu tư chất lượng cao từ Hà Lan, đặc biệt trong các lĩnh vực công nghệ, năng lượng và đổi mới sáng tạo.

Triển vọng hợp tác thương mại song phương giữa Việt Nam - Hà Lan vì vậy được dự báo sẽ tiếp tục duy trì đà tăng trưởng ổn định, hướng tới cân bằng hơn về chất lượng, gia tăng giá trị và phát triển bền vững trong thời gian tới.

Minh Phương