Khởi tố nhiều bị can liên quan đến sai phạm trong xuất khẩu sầu riêng sang thị trường Trung Quốc

Theo kết quả điều tra, cơ quan chức năng đã phát hiện trong hoạt động xuất khẩu sầu riêng sang thị trường Trung Quốc có tình trạng mua bán mã vùng trồng, giấy kiểm nghiệm, cùng nhiều vi phạm trong lĩnh vực kế toán. Các hành vi này bị xác định gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho Nhà nước, ảnh hưởng hoạt động của doanh nghiệp chân chính và làm giảm uy tín, sức cạnh tranh của sầu riêng Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Căn cứ kết quả điều tra, Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố 17 bị can. Trong đó, 7 người bị khởi tố về tội Nhận hối lộ gồm: Trần Đăng Ninh (Giám đốc Retaq), Nguyễn Mạnh Duy (nhân viên Retaq), Hoàng Bá Nghị (Chủ tịch HĐTV Công ty NhoNho), Đinh Hoàng Thiện (Giám đốc Công ty NhoNho), Lê Sỹ Nghị (Giám đốc Trung tâm Kiểm nghiệm Công ty NhoNho), Nguyễn Trường (Phó Giám đốc Trung tâm Kiểm nghiệm Công ty NhoNho) và Vũ Đức Hải (Giám đốc Công ty Cổ phần Scitech). Bốn người bị khởi tố về tội Đưa hối lộ gồm: Nguyễn Thị Yến Nhi (Giám đốc Chi nhánh 3 Công ty Trái cây Thủy), Hà Thị Thủy (Giám đốc Công ty Thảo Nguyên Hà Giang), Đỗ Ngọc Trung (Giám đốc Công ty Đức Phúc) và Vũ Thành Trung (Giám đốc Công ty JiuYi). Một người là Lê Thị Bích Thủy (Giám đốc Công ty Trái cây Thủy) bị khởi tố về 2 tội Đưa hối lộ và Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng. Ba người khác gồm: Ngô Thị Lụa (Giám đốc Công ty Tân Hoàng Linh), Đoàn Thị Xuân và Vũ Quang Phúc (thành viên Hiệp hội Sầu riêng tỉnh Đắk Lắk) bị khởi tố về tội Môi giới hối lộ. Ngoài ra, Võ Phương Hoàng (kế toán Công ty Trái cây Thủy) bị khởi tố về tội Vi phạm quy định về kế toán gây hậu quả nghiêm trọng và Phạm Thành Trí bị khởi tố về tội Lợi dụng ảnh hưởng đối với người có chức vụ, quyền hạn để trục lợi. Ông Trí là Phó chủ tịch Hiệp hội Du lịch Golf Việt Nam.

Cơ quan điều tra áp dụng biện pháp cấm đi khỏi nơi cư trú với 3 bị can gồm: Đỗ Ngọc Trung, Vũ Quang Phúc và Nguyễn Thị Yến Nhi. 14 bị can còn lại bị bắt tạm giam. Sau khi Viện Kiểm sát nhân dân Tối cao phê chuẩn, các quyết định và lệnh trên đã được thi hành đúng quy định pháp luật.

Thời gian qua, khi nghị định thư xuất khẩu sầu riêng chính ngạch sang Trung Quốc được ký kết, kim ngạch xuất khẩu loại trái cây này tăng trưởng mạnh qua các năm. Năm 2024, xuất khẩu sầu riêng đem về 3,2 tỷ USD - trở thành loại trái cây có kim ngạch cao nhất ngành hàng rau quả. Trong 9 tháng năm 2025, xuất khẩu sầu riêng đạt 2,77 tỷ USD, thị trường Trung Quốc chiếm 93,6% kim ngạch xuất khẩu của toàn ngành sầu riêng Việt Nam.

Tuy nhiên, để vào được thị trường tỷ dân này phải đáp ứng các điều kiện nghiêm ngặt về mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói, lô hàng phải có giấy kiểm nghiệm chất vàng O và cadimi. Đáng chú ý, các mã số và phòng kiểm nghiệm đều phải được Tổng cục Hải quan Trung Quốc trực tiếp phê duyệt. Cơ quan chức năng Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã nhấn mạnh, nếu phát hiện sai phạm, Trung Quốc sẽ thu hồi mã số vùng trồng, giấy phép phòng kiểm nghiệm. Thậm chí, có thể bị đình chỉ hoặc “cấm cửa” mặt hàng này.

Song, dù đã được cảnh báo, song tình trạng gian lận trong xuất khẩu sầu riêng vẫn diễn ra. Trước tình trạng đó, cuối năm 2024, Hiệp hội Rau quả Việt Nam (Vinafruit) phải phát đi “thông báo khẩn cấp”, phản đối mạnh mẽ tình trạng một số đối tượng đã lợi dụng gian lận, sao chép trái phép mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói sầu riêng xuất khẩu. Cụ thể, các đối tượng đã thông qua hình thức hợp đồng ủy quyền sử dụng mã số với các con dấu, chữ ký giả, tự chế... để lừa đảo doanh nghiệp, qua mặt các cơ quan chức năng nhằm trục lợi, thông quan xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc.

Trước thực trạng này, Thủ tướng Chính phủ đã có chỉ đạo "nóng" về xuất khẩu sầu riêng. Trong đó, Thủ tướng yêu cầu Bộ Công an điều tra, xử lý nghiêm hành vi gian lận mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói. Điều tra và xử lý hành vi làm giả hồ sơ, chứng từ xuất khẩu và các hành vi vi phạm pháp luật khác trong sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất khẩu sầu riêng.

Hiện sầu riêng trở thành trái cây “tỷ đô” của nước ta, giúp người nông dân có thu nhập ổn định, thậm chí có thể làm giàu. Tuy nhiên, để tăng trưởng bền vững đòi hỏi chuỗi ngành hàng này phải làm bài bản và nghiêm túc hơn. 

Lâm Tới