Kết nối giao thương, đưa cà phê Sơn La chinh phục thị trường quốc tế

Chiều ngày 11/10, UBND tỉnh Sơn La phối hợp cùng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) tổ chức "Hội nghị kết nối giao thương cà phê Sơn La năm 2026". Sự kiện thuộc khuôn khổ Lễ hội Cà phê Sơn La lần thứ hai, thu hút sự tham gia của hệ thống Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cùng đông đảo doanh nghiệp, đối tác quốc tế.

Hội nghị không chỉ khẳng định vị thế vùng trồng cà phê Arabica lớn nhất cả nước mà còn mở ra chặng đường bứt phá, đưa sản phẩm tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Sơn La hiện là thủ phủ sản xuất cà phê Arabica lớn nhất Việt Nam với tổng diện tích khoảng 44.000 ha, cho sản lượng ước đạt 50.960 tấn cà phê nhân. Thương hiệu cà phê địa phương đã được cấp chứng nhận Chỉ dẫn địa lý "Cà phê Sơn La" và sở hữu 9 sản phẩm OCOP (trong đó có 1 sản phẩm 5 sao).

Đến nay, hạ tầng vùng nguyên liệu của tỉnh đã đạt được nhiều kết quả ấn tượng: 1.120 ha diện tích cà phê đặc sản; hơn 35.000 ha sản xuất đạt các chứng nhận bền vững quốc tế (như RA, 4C, CP...); duy trì 2 vùng ứng dụng công nghệ cao và 6 chuỗi liên kết sản xuất - tiêu thụ; tích cực rà soát, thu thập dữ liệu vùng trồng nhằm đáp ứng Quy định chống phá rừng của Liên minh Châu Âu (EUDR).

Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu cà phê Arabica Sơn La đạt trên 112 triệu USD, chiếm gần 50% tổng giá trị xuất khẩu toàn tỉnh và đã xuất hiện tại nhiều thị trường khắt khe như EU, Hoa Kỳ, Canada, Trung Quốc....Tuy nhiên, thực trạng sản xuất vẫn còn những điểm nghẽn: tỷ lệ chế biến sâu mới dừng ở mức 3% – 5%, các cơ sở chế biến công nghiệp đáp ứng hơn 50% sản lượng quả tươi, phần lớn sản phẩm vẫn xuất khẩu thô qua doanh nghiệp trung gian ngoài tỉnh. Việc liên kết chuỗi giá trị chưa thật sự bền vững khiến giá trị gia tăng thu về chưa tương xứng với tiềm năng.

Nhằm thích ứng với xu hướng tiêu dùng xanh và hàng rào kỹ thuật ngày càng khắt khe, tỉnh Sơn La đã xây dựng lộ trình phát triển với mục tiêu đến năm 2030, phấn đấu đạt kim ngạch xuất khẩu cà phê 186 triệu USD, sản lượng đạt 60.000 tấn cà phê nhân. Nâng tỷ lệ diện tích có chứng nhận bền vững, cấp mã số vùng trồng và chế biến công nghiệp lên trên 80%, đưa tỷ lệ chế biến sâu đạt hơn 15%.

Tầm nhìn đến năm 2035 đạt sản lượng 62.800 tấn cà phê nhân, hơn 90% diện tích được số hóa vùng trồng và chế biến công nghiệp, nâng tỷ lệ chế biến sâu lên vượt 20%.

Tại hội nghị Kết nối giao thương cà phê Sơn La năm 2026, ông Nguyễn Thành Công - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Sơn La nhấn mạnh: "Muốn thâm nhập những thị trường khó tính nhất, sản phẩm cà phê phải có chất lượng tốt nhất. Sơn La chọn hướng đi cho Arabica là xây dựng sản phẩm mang đặc trưng vùng miền, phát triển vùng trồng cà phê đặc sản và đẩy mạnh chế biến sâu để gia tăng giá trị kinh tế".

Thông qua hình thức kết nối trực tiếp và trực tuyến tới các điểm cầu quốc tế, đại diện các Thương vụ Việt Nam ở nước ngoài cùng đại diện các hiệp hội kinh doanh đã đưa ra nhiều giải pháp chiến lược. Ông Lê Đình Bá - Tham tán thương mại Thương vụ Việt Nam tại Vương quốc Anh cho biết, thị trường Anh có nhu cầu rất lớn về cà phê chất lượng cao, minh bạch nguồn gốc.

Ông khuyến nghị doanh nghiệp Sơn La cần đáp ứng 3 yêu cầu cốt lõi: Thứ nhất, bảo đảm chất lượng đồng đều và có thể kiểm chứng. Người mua cần nắm rõ giống cà phê, niên vụ, phương pháp sơ chế, độ ẩm và các chỉ tiêu chất lượng liên quan. Với sản phẩm hướng đến phân khúc cao cấp, doanh nghiệp cần có kết quả đánh giá đáng tin cậy; mẫu gửi đối tác phải đại diện cho chất lượng lô hàng dự kiến cung cấp.

Thứ hai, đáp ứng tiêu chuẩn và bảo đảm truy xuất nguồn gốc. Doanh nghiệp cần phối hợp với nhà nhập khẩu để xác định các yêu cầu áp dụng, từ giới hạn dư lượng, chất ô nhiễm đến quy định về nhãn hàng hóa và bao bì. Hồ sơ vùng trồng, cơ sở sản xuất, quy trình sơ chế và mã lô hàng cần được chuẩn bị đầy đủ, giúp doanh nghiệp chủ động đáp ứng yêu cầu của khách hàng.

Thứ ba, tính toán đầy đủ hiệu quả thương mại. Ngoài giá sản phẩm, doanh nghiệp cần tính đến chi phí vận chuyển, bảo hiểm, thanh toán và trách nhiệm xử lý khi hàng hóa không đạt chất lượng. Với cà phê rang xay, đóng gói, cần tính thêm độ tươi, hạn sử dụng, chi phí phân phối và tiếp cận thị trường.

Trong khi đó, ông Nguyễn Mạnh Hùng - Giám đốc Trung tâm Giới thiệu sản phẩm Việt Nam tại New York thông tin, năm 2025 Hoa Kỳ nhập khẩu tới 2,21 tỷ USD cà phê rang xay nhưng Việt Nam mới chỉ đóng góp 8,05 triệu USD (chiếm 0,37%). Do đó, doanh nghiệp Sơn La cần chuyển từ cạnh tranh về giá sang cạnh tranh bằng chất lượng, phát triển cà phê đặc sản (Specialty coffee) và xây dựng câu chuyện thương hiệu hấp dẫn.

Ông Cao Xuân Thắng - Tham tán thương mại Thương vụ Việt Nam tại Singapore chia sẻ, Singapore nhập khẩu khoảng 216,7 triệu USD cà phê mỗi năm và tái xuất khoảng 108,9 triệu USD. Đây là cửa ngõ quan trọng để kết nối ra thị trường thứ ba, trong đó Sơn La nên ưu tiên cung ứng dòng cà phê hòa tan, sản phẩm chế biến sâu và minh bạch thông tin nhãn mác.

Ông Lee Ho Sang - Phó Chủ tịch Hiệp hội Cà phê Hàn Quốc đánh giá cao tiềm năng Arabica Sơn La và đề xuất địa phương tăng cường tổ chức hội thảo, đưa sản phẩm tham gia các ngày hội cà phê và cuộc thi quốc tế tại Hàn Quốc.

Ông Vũ Bá Phú - Cục trưởng Cục Xúc tiến thương mại (Bộ Công Thương) khẳng định sẽ tiếp tục đồng hành và đề nghị Sơn La tập trung 5 định hướng: xây dựng kế hoạch xúc tiến theo ngành hàng, khai thác dữ liệu người mua, nâng cao chuẩn mực xuất khẩu, đẩy mạnh truyền thông số và liên kết chặt chẽ chuỗi giá trị.

Điểm nhấn quan trọng tại hội nghị là lễ ký kết 5 biên bản ghi nhớ hợp tác (MOU) giữa các doanh nghiệp, hợp tác xã của tỉnh Sơn La với các đối tác phân phối, xuất nhập khẩu trong và ngoài nước. Sự kiện ký kết không chỉ khẳng định uy tín, chất lượng của thương hiệu cà phê Arabica Sơn La mà còn mở ra cơ hội tiêu thụ bền vững, tạo động lực mạnh mẽ để nông sản Tây Bắc vươn rộng ra thị trường quốc tế.

Mai Anh