Hà Tĩnh: Khai lễ đền thánh mẫu Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao

Tham dự buổi lễ có đại diện lãnh đạo các sở, ban, ngành các cấp và đông đảo nhân dân trong và ngoài vùng.

Di tích lịch sử văn hóa đền Làng Tràng Cần là ngôi đền duy nhất trên dải đất  xứ Hoan châu Nghệ An cổ xưa, và nay là vùng Bắc Trung Bộ, nơi chính cung thờ thánh mẫu Quang Thục Hoàng Thái Hậu Ngô Thị Ngọc Dao. Được tọa lạc ven bờ sông Nhà Lê thuộc thôn Đồng Cần xã Thanh Bình Thịnh, huyện Đức Thọ, tỉnh Hà Tĩnh. Hiện tại ngôi đền đã trải qua nhiều cuộc chiến tranh bị tàn phá, nay chỉ còn lưu giữ được 2 ngôi nhà (Thượng điện. Hạ điện); đã được nhà nước xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp Quốc gia năm 1998.

Năm 2008, được sự quan tâm của Đảng và nhà nước, chính quyền nơi đây đã đầu tư xây dựng phục dựng thêm 1 căn nhà 3 gian làm nơi tiếp lễ cho dân chúng về soạn lễ hành hương thường niên….Còn trên nền móng cổ xưa, do các tác nhân thiên tai lũ lụt và chiến tranh tàn phá, chỉ còn lại dấu tích đã được phục dựng ngôi miếu nhỏ làm nơi thờ tự, trưng bày các đồ vật dụng trang sức, vũ khí của Ngô Thị Ngọc Dao…

Khuôn viên nơi thờ tự Thánh mẫu Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao. Ảnh: Phan Xuân

Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao (1421 - 26 tháng 2, 1496), còn gọi là Quang Thục thái hậu, Quang Thục hoàng hậu hay Thái Tông Ngô hoàng hậu, là một phi tần của vua Lê Thái Tông, mẹ đẻ của Lê Thánh Tông, triều đại Nhà Hậu Lê.

Ngô Thái hậu là người đã hết lòng cùng con chăm lo sự nghiệp đế vương, là một trong những chỗ dựa tin cậy của Lê Thánh Tông. Đại Việt sử ký toàn thư ghi rõ rằng, chính bà là người đã không quản đường sá dặm dài, đón Lê Thánh Tông trở về từ cuộc tấn công vào đất Chiêm Thành, cuối năm 1470, đầu năm 1471.

Quang Thục hoàng thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao người làng Động Bàng huyện Yên Định, phủ Thanh Hóa (nay là xã Định Hòa, huyện Yên Định tỉnh Thanh Hóa ). Có nguồn cho rằng quê bà ở làng Thịnh Mỹ (làng Mía), nay thuộc xã Thọ Diên, huyện Thọ Xuân, tỉnh Thanh Hóa.

Cụ cao tổ là Ngô Rô, một dòng họ lớn thời Trần, cụ bà là Định Thị Quỳnh, được ban tước Khôi Á Quận chúa, Đại hoàng bà cung Bảo Từ. Cụ tằng tổ là Ngô Tây, được tặng Kiến Tường hầu, cụ bà là Đinh Thị Ngọc Luân, tặng Kiến Tường quận phu nhân. Ông nội bà là Ngô Kinh gia thần của Lê Khoáng và sau đó là Lê Lợi, mất trước khởi nghĩa Lam Sơn, sau được truy Thái Phó tước Hưng quốc công; cụ bà là Đinh Thị Mai được tặng Hưng Quốc phu nhân.

Cha bà là Ngô Từ, gia thần của Lê Lợi, giữ vai trò cung cấp quân lương trong những ngày đầu Khởi nghĩa Lam Sơn, khai quốc công thần nhà Hậu Lê. Sau được tặng Tuyên phủ sứ Thái từ Thiếu bảo Quan nội hầu, được tặng Chương Khánh công, gia tặng Ý Quốc công; mẹ bà là Đinh thị Ngọc Kế được tặng Ý Quốc thái phu nhân. Bà ngoại họ Trần, húy là Ngọc Huy, là hậu duệ của Chiêu Văn vương Trần Nhật Duật.

Bà từ nhỏ mồ côi mẹ, được bà ngoại nuôi. Có lần gặp một người lạ nói rằng: "Cô bé này sẽ đáng làm mẫu nghi thiên hạ". Nói xong người ấy đi mất. Đó là điềm tốt. Chị ruột của Hoàng thái hậu là Ngọc Xuân được vào hầu Lê Thái Tổ là nơi vinh hiển, tiếng thơm lây sang từ đó.

Năm Thiệu Bình thứ 3 (1436) Ngô thị được 14 tuổi, con nhà lương thiện được tuyển vào cung. Lời nói thành giáo huấn, nết na hợp khuôn phép. Đối bậc trên đúng lễ độ, tiếp kẻ dưới có ân tình, được Lê Thái Tông rất mến yêu. Năm Đại Bảo thứ nhất (1440) bà được phong Tiệp Dư, ngự ở  cung Khánh Phương. Tuy nhiên, theo văn bia mộ của bà, khi được sách phong làm Tiệp dư, theo lễ được phép ở hẳn tại cung Khánh Phương nhưng bà cho rằng cung này Lê Chiêu Nghi đang ở nên không nỡ chiếm lấy mà cố từ chối, khiến cho Thái Tông và cận thần rất nể phục.

Trước đây, Lê Thái Tông đã có 2 bà phi là Nguyên phi Lê Ngọc Dao, con gái của Đại tư đồ Lê Sát và Huệ phi Lê Nhật Lệ, con gái của Tư khấu Lê Ngân. Khi Lê Sát và Lê Ngân bị xử chết năm 1437, hai người bị phế. Lê Ngọc Dao xuống làm dân thường, còn Lê Nhật Lệ xuống làm Tu dung. Sau đó Thái Tông sủng ái bà Dương Thị Bí và sinh ra con trưởng là Lê Nghi Dân vào năm 1439.

Khoảng năm 1440,Thái Tông bắt đầu sủng ái Nguyễn thần Phi và lấy cớ Dương phi kiêu ngạo nên truất làm Chiêu nghi. Năm sau, một người con trai thứ hai là Lê Khắc Xương ra đời, nhưng mẹ là Bùi Quý Nhân không được yêu mến. Cùng năm đó Nguyễn Thị Anh sinh được Lê băng Cơ, liền truất Lê Nghi Dân, con của Dương chiêu nghi, khi ấy mới 2 tuổi, làm Lạng Sơn vương và lập Bang Cơ làm Thái tử kế nhiệm.

Năm Đại Bảo thứ 3 (1442), ngày 20 tháng 07 âm lịch, Ngô tiệp dư sinh hạ người con trai Lê Tư Thành. Ngô Tiệp dư mới sinh vài tháng thì Lê Thái Tông qua đời. Lê Nhân Tông lên ngôi, phong Tư Thành làm Bình Nguyên vương. Nguyễn Thần phi trở thành Hoàng Thái Hậu, vì Ngô Tiệp dư là mẹ của thân vương, nên đặc cách thăng Sung viên coi việc phụng thờ ở Thái Miếu. Ngoài Lê Tư Thành, văn bia cho biết bà còn sinh ra Thao quốc trưởng Công Chúa, công chúa thứ năm của Lê Thái Tông. Trong bản dịch khác của văn bia dịch phong hiệu của công chúa là Diệu quốc trưởng Công chúa.

Năm Diên Ninh thứ 6 (1459), vào tháng 10 âm lịch, mùa đông, Hoàng thái hậu và Nhân Tông Tuyên hoàng đế bị giết hại. Lê Tư Thành được cải phong làm Gia vương, Ngô sung viên vẫn sống bình yên cùng con trai trong cung.

Năm Quang Thuận thứ 1 (1460), các đại thần, Nguyễn Xí, Đinh Liệt, Lê Niệm, Lê Đăng, Nguyễn Đức Trung làm binh biến giết chết Lê Nghi Dân và đưa Gia vương lên ngôi, tức Lê Thánh Tông. Lê Thánh Tông tôn mẹ làm Thánh mẫu Hoàng thái hậu, ở điện Thừa Hoa. Vua còn ra lệnh cho xây dựng Thuần Mậu đường ở xã Động Bàn để thờ tổ tiên bà. Bà thường về ở Đông triều ăn chay niệm phật thanh đạm, sáng suốt, khỏe mạnh sống lâu rất là vui vẻ, lấy kiệm cần mà răn dạy người đời, lấy nhân hậu mà nhắc nhủ vua.

Năm Hồng Đức thứ 4 (1473 ), khi nhà Vua về Lam Sơn đã ghé vào bái yết tổ tiên bên ngoại ở Thuần Mậu đường. Vua cất nhắc hai người cậu là Ngô Hễ và Ngô Lan làm chức Kiểm điểm.

Đại biểu và ban khánh tiết dâng hương và dâng chúc văn, thực hành tế lễ. Ảnh: Phan Xuân

Lễ hội diễn ra 3 ngày từ 24 đến 26 tháng 3 âm lịch thường niên với các nghi thức tế lễ, dâng hương hoa, mâm sơn trang và các hoạt động giao lưu văn hóa - thể thao, như: Thi bóng chuyền hơi, thi đấu cờ tướng, thi kéo co, đi cầu treo, giao lưu văn nghệ... Lễ hội thu hút đông đảo Nhân dân và du khách thập phương tới dâng hương, vãn cảnh. Thông qua lễ hội nhằm tuyên truyền, giáo dục truyền thống yêu nước, tri ân tưởng nhớ công ơn tiền nhân hiển thánh khai quốc công thần có công với dân tộc,truyền thống " Uống nước nhớ nguồn" và niềm tự hào của quê hương với công đức, phẩm hạnh của Thánh mẫu Hoàng Thái hậu Ngô Thị Ngọc Dao, gìn giữ, bảo tồn, phát huy những giá trị di tích lịch sử cấp Quốc gia Đền Thánh mẫu Ngô Thị Ngọc Dao nơi đây.

Di tích lịch sử cấp Quốc gia Đền Thánh mẫu Ngô Thị Ngọc Dao là một trong những chuỗi điểm du lịch văn hóa tâm linh kết nối với quần thể di tích lịch sử văn hóa Tiên sơn, Đền cả Chùa Thiên Tượng, chùa Long Đàm, Chùa đại Hùng và một số điểm di tích cách mạng, di tích lịch sử - văn hóa khác trên địa bàn thị xã Hồng Lĩnh.                                                               

Thanh Huyền - Phan Công Xuân