Đưa tiếng nói trẻ em vào quá trình xây dựng chính sách

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà vừa ký Quyết định số 1792/QĐ-TTg ngày 16/9/2026, ban hành Chương trình thúc đẩy quyền tham gia của trẻ em giai đoạn 2026–2030.

Chương trình hướng tới tạo lập môi trường thuận lợi để trẻ em được tham gia thực chất, an toàn, bình đẳng và có trách nhiệm vào những vấn đề liên quan trực tiếp đến mình. Cách tiếp cận được xác định là lấy trẻ em làm trung tâm, đồng thời nâng cao nhận thức và năng lực của gia đình, nhà trường, đội ngũ làm công tác trẻ em cùng các cơ quan, tổ chức liên quan.

Phấn đấu 100% chính sách liên quan được tham vấn trẻ em

Một trong những mục tiêu đáng chú ý là đến năm 2030, 100% chương trình, chính sách, văn bản quy phạm pháp luật, quy hoạch và kế hoạch phát triển kinh tế – xã hội về trẻ em hoặc có liên quan đến trẻ em được tham vấn, lấy ý kiến trẻ em hoặc tổ chức đại diện tiếng nói, nguyện vọng của trẻ em.

Cùng với đó, 100% tỉnh, thành phố được đặt mục tiêu xây dựng, hướng dẫn và triển khai mô hình thực hiện quyền tham gia do chính trẻ em khởi xướng.

Chương trình cũng phấn đấu có 90% trẻ em từ 6 tuổi trở lên được trang bị kiến thức, kỹ năng tham gia phù hợp với độ tuổi; 80% trẻ em được bày tỏ ý kiến, nguyện vọng trong gia đình, cơ sở giáo dục, cơ sở cung cấp dịch vụ bảo vệ trẻ em và cơ sở trợ giúp xã hội.

Đối với nhóm trẻ em từ 11 tuổi trở lên, mục tiêu đặt ra là 50% được tham gia ít nhất một mô hình thực hiện quyền tham gia của trẻ em.

Không chỉ tạo cơ hội để trẻ em lên tiếng, Chương trình còn chú trọng cơ chế tiếp nhận và phản hồi. Theo đó, 100% ý kiến, nguyện vọng của trẻ em tại Diễn đàn trẻ em quốc gia và Phiên họp giả định Quốc hội trẻ em phải được lắng nghe, xem xét, giải quyết và phản hồi đầy đủ, kịp thời. Tỷ lệ này được đặt ở mức tối thiểu 70% đối với Hội đồng trẻ em, diễn đàn trẻ em cấp tỉnh, cấp xã và các diễn đàn khác.

Không để việc lấy ý kiến chỉ mang tính hình thức

Để hiện thực hóa các mục tiêu trên, Chương trình yêu cầu nghiên cứu, xây dựng quy trình và tiêu chuẩn về sự tham gia của trẻ em; tổ chức lấy ý kiến trong cả quá trình xây dựng lẫn triển khai các chương trình, chính sách và kế hoạch phát triển có liên quan.

Các hình thức truyền thông, tài liệu và sản phẩm về quyền tham gia của trẻ em cũng sẽ được đa dạng hóa, bảo đảm phù hợp với đặc điểm tâm lý, văn hóa vùng miền và từng nhóm đối tượng.

Đồng thời, 100% người làm công tác trẻ em, cán bộ Đoàn, Đội, cán bộ quản lý cơ sở giáo dục và giáo viên được đặt mục tiêu nâng cao kiến thức, kỹ năng, phương pháp tổ chức hoạt động có sự tham gia của trẻ em. Đối với cha mẹ và người chăm sóc trẻ em, tỷ lệ này là 70%.

Những mô hình hiện có như Phiên họp giả định Quốc hội trẻ em, Phiên họp giả định Hội đồng nhân dân trẻ em, Diễn đàn trẻ em, Hội đồng trẻ em, Câu lạc bộ quyền trẻ em và đối thoại học đường sẽ tiếp tục được rà soát, nâng cao chất lượng và nhân rộng.

Bên cạnh đó, các địa phương được khuyến khích phát triển chương trình do trẻ em khởi xướng; tổ chức hoạt động tham vấn, thăm dò ý kiến và hình thành những nhóm gia đình đồng hành, giúp trẻ em mạnh dạn bày tỏ quan điểm trong môi trường an toàn.

Chuyển từ làm chính sách “cho trẻ em” sang “cùng trẻ em”

Quyền được bày tỏ ý kiến của trẻ em đã được ghi nhận tại Điều 34 Luật Trẻ em năm 2016. Chương V của Luật cũng quy định cụ thể phạm vi, hình thức và trách nhiệm bảo đảm để trẻ em tham gia vào những vấn đề có liên quan đến mình. Hệ thống văn bản Chính phủ⁠.

Ở bình diện quốc tế, Điều 12 Công ước Liên hợp quốc về quyền trẻ em khẳng định trẻ em có khả năng hình thành quan điểm riêng phải được tự do bày tỏ ý kiến về những vấn đề ảnh hưởng đến mình; ý kiến đó cần được xem xét phù hợp với độ tuổi và mức độ trưởng thành. UNICEF cũng nhấn mạnh sự tham gia có ý nghĩa không chỉ dừng ở việc để trẻ em phát biểu, mà còn đòi hỏi ý kiến của các em được cân nhắc nghiêm túc trong quá trình ra quyết định.

Việc đặt mục tiêu tham vấn trẻ em đối với toàn bộ chính sách liên quan cho thấy bước chuyển từ tư duy xây dựng chính sách “cho trẻ em” sang xây dựng chính sách “cùng trẻ em”. Tuy nhiên, hiệu quả thực chất sẽ phụ thuộc vào khả năng tiếp nhận, phản hồi và chuyển hóa những nguyện vọng chính đáng của trẻ em thành các giải pháp cụ thể trong đời sống.

Pv