Dữ liệu và AI trở thành hướng đi mới cho chuyển đổi số ngành Tài chính

Ngày 24/9, Bộ Tài chính tổ chức Hội thảo - Triển lãm về Tài chính số trong quản lý ngân sách nhà nước năm 2026 (Vietnam Digital Finance 2026 - VDF-2026) với chủ đề "Xây dựng hệ sinh thái tài chính số thông minh, an toàn, kết nối và bền vững". Sự kiện đánh dấu bước chuyển giai đoạn quan trọng của ngành Tài chính: từ số hóa quy trình đơn thuần sang quản trị dựa trên dữ liệu và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) toàn diện.

Bốn cuộc chuyển đổi lớn tái định hình ngành Tài chính giai đoạn 2026–2030

Phát biểu tại hội thảo, ông Nguyễn Việt Hà - Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính) nhận định chuyển đổi số của ngành tài chính đang bước sang một giai đoạn phát triển hoàn toàn mới.

Nếu như giai đoạn trước tập trung đưa các dịch vụ và quy trình lên môi trường số, thì giai đoạn 2026–2030 đòi hỏi ngành phải tiến xa hơn: lấy dữ liệu làm nguồn lực cốt lõi, kết nối chia sẻ làm phương thức vận hành, AI cùng công nghệ số làm công cụ đắc lực, và lấy chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp làm thước đo.

Theo đó, ngành Tài chính cần thực hiện bốn chuyển đổi lớn:

Chuyển từ số hóa đơn thuần sang quản trị dựa trên dữ liệu: Tối ưu hóa mô hình điều hành, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng, chính xác và gia tăng tính minh bạch.

Chuyển từ ứng dụng AI riêng lẻ sang xây dựng năng lực AI toàn ngành: Đưa trí tuệ nhân tạo tham gia sâu vào công tác phân tích, dự báo và xử lý nghiệp vụ.

Chuyển từ hệ thống khép kín sang hệ sinh thái kết nối đồng bộ: Đảm bảo luồng dữ liệu liên thông và chia sẻ hiệu quả giữa các đơn vị.

Chuyển từ tư duy "an toàn đi sau" sang nguyên tắc "an toàn ngay từ thiết kế": Chuyển đổi số phải song hành với an toàn số, kiểm soát rủi ro và bảo vệ dữ liệu.

Tham luận tại phiên toàn thể, Đại tá Hà Nam Trung - Phó Giám đốc Trung tâm Dữ liệu quốc gia (Bộ Công an) nhấn mạnh, Việt Nam đã sở hữu những nền tảng quan trọng như hành lang pháp lý hoàn thiện về dữ liệu, hạ tầng Trung tâm Dữ liệu quốc gia cùng các cơ sở dữ liệu quy mô lớn của Bộ Tài chính và Ngân hàng Nhà nước.

Tuy nhiên, bài toán trọng tâm trong thời gian tới không nằm ở số lượng dữ liệu, mà nằm ở chất lượng dữ liệu, tính liên thông và khả năng chuyển hóa dữ liệu thành giá trị thực tiễn. Dữ liệu cần được chuẩn hóa và bảo đảm an ninh, kiểm toán xuyên suốt vòng đời. Khi dữ liệu được tái sử dụng hiệu quả, người dân và doanh nghiệp không còn phải kê khai lại những thông tin đã có trong hệ thống, giúp giảm đáng kể thời gian và chi phí tuân thủ thủ tục hành chính.

Đẩy mạnh ứng dụng AI thực chất và tháo gỡ điểm nghẽn

Cung cấp thêm thông tin chuyên môn, ông Nguyễn Minh Ngọc - Phó Cục trưởng Cục Công nghệ thông tin và Chuyển đổi số (Bộ Tài chính) cho biết: "Các lĩnh vực trọng yếu như thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, dự trữ nhà nước, doanh nghiệp, thống kê và bảo hiểm xã hội đang đẩy mạnh ứng dụng AI, dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây. Nhằm đảm bảo an toàn vận hành, Bộ Tài chính đang duy trì Trung tâm quản lý, giám sát an toàn, bảo mật 24/7."

Bên cạnh những kết quả đạt được, đại diện Cục CNTT & CĐS cũng thẳng thắn chỉ ra các điểm hạn chế cần khắc phục: Mức độ chuyển đổi số giữa các lĩnh vực chưa thực sự đồng đều. Dữ liệu ở một số nơi vẫn phân mảnh, việc chia sẻ và tái sử dụng chưa đồng bộ. Ứng dụng AI và Big Data mới dừng ở bước đầu, trong khi nguồn nhân lực chuyên sâu vẫn là bài toán thách thức.

Ông Ngọc dẫn chứng, nếu người dân đã nhập thông tin ở một hệ thống nhưng sang thủ tục khác vẫn phải nhập lại, thì về mặt kỹ thuật hệ thống đó mới dừng lại ở "số hóa", chưa đạt được mục tiêu thực sự của chuyển đổi số về mặt trải nghiệm và quản trị.

Theo ông Ngọc, bước sang giai đoạn mới, ngành Tài chính cần tiến tới quản trị dựa trên dữ liệu được kết nối, chia sẻ và khai thác hiệu quả; từng bước đưa AI vào hỗ trợ nghiệp vụ, phân tích, dự báo và quá trình ra quyết định.

Định hướng này được triển khai trên nhiều lĩnh vực trọng yếu như thuế, hải quan, kho bạc, chứng khoán, dự trữ nhà nước, doanh nghiệp, thống kê và bảo hiểm xã hội.

Theo đó, việc ứng dụng AI, phân tích dữ liệu lớn, điện toán đám mây cùng các công nghệ tiên tiến được kỳ vọng tạo thêm năng lực xử lý dữ liệu, nhận diện rủi ro và nâng cao hiệu quả quản lý tài chính.

Mục tiêu chiến lược đến năm 2030: 100% dữ liệu "đúng, đủ, sạch, sống"

Những định hướng chuyển đổi số của ngành Tài chính đã được cụ thể hóa trong Chiến lược Chuyển đổi số của Bộ Tài chính đến năm 2030 (phê duyệt theo Quyết định số 3546/QĐ-BTC ngày 20/10/2025). Chiến lược đặt ra các mục tiêu cốt lõi: 100% cơ sở dữ liệu chuyên ngành của Bộ Tài chính được tạo lập, cập nhật, khai thác và chia sẻ theo nguyên tắc "đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung", đồng thời tích hợp vào Cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính.

100% thủ tục hành chính đủ điều kiện được cung cấp dịch vụ công trực tuyến toàn trình; 100% hồ sơ và kết quả được số hóa, định danh và xác thực thông suốt qua VNeID. 100% cơ sở dữ liệu đạt cấp độ 4 và 90% đạt cấp độ 5 về mức độ trưởng thành trong quản trị dữ liệu...

Đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa, mục tiêu được đặt ra là hỗ trợ tối thiểu 500.000 doanh nghiệp chuyển đổi số. Hoạt động hỗ trợ không chỉ dừng ở tuyên truyền mà còn hướng tới đánh giá mức độ chuyển đổi số, giới thiệu giải pháp và hỗ trợ ứng dụng công nghệ phù hợp.

Trong lĩnh vực thuế và hóa đơn điện tử, việc hình thành dữ liệu có cấu trúc vừa tạo thuận lợi cho người nộp thuế, vừa góp phần nâng cao năng lực quản lý rủi ro và giảm các thao tác thủ công. Trong lĩnh vực hải quan, tăng cường kiểm tra dựa trên quản lý rủi ro cho phép tập trung nguồn lực vào những trường hợp có nguy cơ cao, thay vì kiểm tra dàn trải, qua đó góp phần giảm thời gian thông quan. Đối với công tác thống kê, việc tăng cường sử dụng dữ liệu hành chính giúp giảm hoạt động thu thập trùng lặp, đồng thời nâng cao tính cập nhật của thông tin.

"Hiệu quả của chuyển đổi số phải được thể hiện qua việc rút ngắn thời gian, giảm chi phí, tăng khả năng tái sử dụng dữ liệu và nâng cao chất lượng ra quyết định", ông Ngọc nhấn mạnh.

Minh Anh