Doanh nghiệp F&B đối mặt "bão chi phí", người tiêu dùng siết truy xuất nguồn gốc

Thị trường F&B Việt Nam phục hồi quy mô nhưng phân hóa sâu sắc

Thị trường Thực phẩm – Đồ uống Việt Nam đang chứng kiến sự mở rộng quy mô đáng kể nhưng đi kèm với sự phân hóa rõ nét về năng lực thích ứng giữa các nhóm ngành.

Năm 2025, Chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) ngành chế biến thực phẩm tăng 11,0% và sản xuất đồ uống tăng 4,5%. Trong 6 tháng đầu năm 2026, IIP toàn ngành công nghiệp tăng 10,8%, trong đó sản xuất, chế biến thực phẩm tăng 11,1% và sản xuất đồ uống tăng 5,4%.

Theo Statista, quy mô thị trường thực phẩm tại Việt Nam đạt khoảng 96,7 tỷ USD (năm 2025) và dự kiến tăng lên 104,2 tỷ USD (năm 2026). Mordor Intelligence ước tính thị trường dịch vụ ăn uống đạt 24,77 tỷ USD (năm 2025), dự kiến tăng lên 27,38 tỷ USD (năm 2026) và chạm mốc 45,21 tỷ USD vào năm 2031 (tương ứng CAGR 10,55%/năm giai đoạn 2026–2031).

Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng 6 tháng đầu năm 2026 đạt khoảng 3.889,5 nghìn tỷ đồng, tăng 12,9% danh nghĩa (tăng thực 7,3%). Mặc dù vậy, chỉ số CPI 6 tháng đầu năm 2026 tăng 4,38%, trong đó giá thực phẩm tăng 4,7% và nhóm đồ uống, thuốc lá tăng 3,52%, tạo áp lực lên chi phí sinh hoạt của người dân.

Với nhóm thực phẩm, trong 6 tháng đầu năm 2026, 47,7% doanh nghiệp ghi nhận doanh thu tăng trưởng nhưng tỷ lệ doanh nghiệp suy giảm cũng tăng lên 31,4%. Tỷ lệ doanh nghiệp có lợi nhuận suy giảm tăng từ 31,1% (năm 2025) lên 39,5% (6 tháng đầu năm 2026).

Nhóm đồ uống ghi nhận sự bứt phá mạnh mẽ trong 6 tháng đầu năm 2026 với 75,0% doanh nghiệp tăng trưởng doanh thu (so với mức 20,0% của năm 2025) và 80,0% doanh nghiệp ghi nhận lợi nhuận tăng.

Ba khó khăn hàng đầu của doanh nghiệp F&B

Kết quả khảo sát của Vietnam Report chỉ ra rằng các doanh nghiệp F&B đang phải căng mình đối phó với nhiều rào cản gắt gao về chi phí, quản trị và quy định tuân thủ. Trong đó, chi phí vận hành gia tăng là trở ngại được đề cập nhiều nhất (88,9%), tiếp đến là biến động giá nông sản, nguyên vật liệu (85,3%) và cạnh tranh ngày càng gay gắt (77,8%). Điều này cho thấy bài toán chi phí đang trở thành rào cản trực tiếp đối với hiệu quả kinh doanh.

Thứ nhất, áp lực chi phí vận hành không chỉ đến từ sản xuất mà còn từ logistics, lưu kho, nhân công và chi phí tuân thủ pháp lý. Đặc biệt, biến động giá nhiên liệu và gián đoạn tại các tuyến hàng hải đã gây sức ép lên chi phí vận chuyển; chỉ số giá dịch vụ vận tải, kho bãi 6 tháng đầu năm 2026 tăng 7,26% so với cùng kỳ.

Bên cạnh đó, các yêu cầu về thuế, hóa đơn, chứng từ, an toàn thực phẩm, nhãn hàng hóa và truy xuất nguồn gốc đòi hỏi doanh nghiệp gia tăng nguồn lực quản lý, đặc biệt tạo áp lực đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Trong bối cảnh đó, nâng cao hiệu quả vận hành, chuẩn hóa quản trị và kiểm soát logistics, tồn kho, phân phối là yêu cầu ngày càng quan trọng.

Thứ hai, giá nông sản, nguyên liệu đầu vào chịu ảnh hưởng đồng thời bởi mùa vụ, thời tiết, dịch bệnh, nguồn cung và diễn biến thị trường hàng hóa thế giới; trong khi doanh nghiệp phụ thuộc nguyên liệu nhập khẩu còn chịu thêm rủi ro từ tỷ giá và chi phí vận chuyển quốc tế.

Vì vậy, đa dạng hóa nhà cung cấp, tăng tỷ trọng nguyên liệu trong nước, xây dựng liên kết dài hạn với vùng nguyên liệu và nâng cao năng lực dự báo trở nên cần thiết để giảm biến động chi phí. Đồng thời, doanh nghiệp cần cân đối tồn kho nhằm đảm bảo sản xuất nhưng hạn chế chi phí lưu kho, hao hụt và lãng phí.

Thứ ba, ngành F&B cạnh tranh không chỉ giữa các doanh nghiệp trong nước mà còn với sự gia nhập và mở rộng của các thương hiệu F&B quốc tế, đặc biệt trong các phân khúc đồ uống, cà phê, trà sữa, thức ăn nhanh và nhà hàng chuỗi. Áp lực cạnh tranh ngày càng tập trung vào giá, chất lượng, vị trí, tốc độ mở rộng và sức mạnh thương hiệu, đồng thời thúc đẩy quá trình sàng lọc hiệu quả điểm bán.

Sự phát triển của thương mại điện tử, nền tảng giao hàng và mạng xã hội cũng khiến doanh nghiệp phải duy trì hiện diện trên nhiều kênh, qua đó mở rộng cơ hội tiếp cận người tiêu dùng nhưng đồng thời làm gia tăng chi phí marketing, quản lý kênh và duy trì thương hiệu.

Kỳ vọng của người tiêu dùng đối với doanh nghiệp F&B năm 2026

Sau những vấn đề liên quan đến vệ sinh an toàn thực phẩm, thực phẩm giả, hàng kém chất lượng và thông tin sai lệch về sản phẩm xảy ra trong thời gian vừa qua, người tiêu dùng ngày càng quan tâm đến nguồn gốc và mức độ an toàn của sản phẩm.

Kết quả khảo sát của Vietnam Report cho thấy người tiêu dùng kỳ vọng doanh nghiệp thực hiện đồng thời nhiều giải pháp nhằm củng cố niềm tin. Nổi bật là minh bạch về nguồn gốc, xuất xứ và nguyên liệu, giúp người tiêu dùng xác định rõ sản phẩm đến từ đâu và được sản xuất từ nguyên liệu nào.

Bên cạnh đó, doanh nghiệp được kỳ vọng công khai kết quả kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng và quy trình sản xuất, kiểm soát an toàn, qua đó cung cấp thông tin có thể kiểm chứng thay vì chỉ dựa vào quảng cáo. Người tiêu dùng cũng mong muốn có công cụ truy xuất nguồn gốc thuận tiện như mã QR để chủ động kiểm tra thông tin sản phẩm, đồng thời doanh nghiệp cần chủ động thông báo và xử lý khi phát sinh vấn đề về an toàn, qua đó duy trì sự minh bạch và củng cố niềm tin.

Để củng cố niềm tin và thuyết phục khách hàng xuống tiền, người tiêu dùng kỳ vọng các doanh nghiệp F&B phải thực hiện nghiêm túc 4 nhóm giải pháp: Thứ nhất, minh bạch thông tin nguồn gốc. Công khai rõ ràng xuất xứ nguyên liệu và quy trình cấu thành sản phẩm. Thứ hai, cung cấp bằng chứng có thể kiểm chứng. Công khai kết quả kiểm nghiệm, chứng nhận chất lượng và quy trình kiểm soát an toàn thực phẩm thay vì chỉ dựa vào quảng cáo PR.

Thứ ba, tích hợp công cụ tra cứu số (Mã QR). Cung cấp các công cụ truy xuất nguồn gốc tiện lợi để người mua chủ động kiểm tra thông tin sản phẩm. Cuối cùng, chủ động và trách nhiệm khi phát sinh sự cố. Khi có vấn đề về an toàn thực phẩm, doanh nghiệp cần chủ động thông báo, giải trình minh bạch và xử lý thỏa đáng.

Để vượt qua "cơn bão" chi phí và đáp ứng đúng kỳ vọng của thị trường, các doanh nghiệp F&B cần tập trung tối ưu hóa quy trình vận hành, đa dạng hóa chuỗi cung ứng nguyên liệu trong nước, liên kết vùng nguyên liệu dài hạn và đẩy nhanh số hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc theo chuẩn pháp lý.

Nhằm tôn vinh những thương hiệu xuất sắc có năng lực tài chính vững vàng và uy tín truyền thông vượt trội, Vietnam Report đã chính thức công bố Top 10 Công ty uy tín ngành Thực phẩm – Đồ uống năm 2026. Các doanh nghiệp nổi bật được ghi nhận trải dài trên nhiều nhóm ngành trọng điểm như: Sữa và sản phẩm từ sữa; Bánh kẹo & thực phẩm dinh dưỡng; Đường, nước chấm, gia vị; Dầu ăn; Thực phẩm khô & ăn liền; Thực phẩm tươi sống & đông lạnh; Đồ uống có cồn & không cồn; Chuỗi nhà hàng & cà phê nhượng quyền.

Tuấn Kiệt