Dệt may Việt góp lực lớn vào kỷ lục xuất nhập khẩu 1.000 tỷ USD

Trong 10 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam chính thức vượt mốc lịch sử 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025. Trong đó, nhóm hàng công nghiệp chế biến giữ vai trò chủ lực, chiếm 87,4% tổng kim ngạch, với sự đóng góp quan trọng từ ngành dệt may.

Số liệu 9 tháng năm 2026 cho thấy, xuất khẩu dệt may đạt khoảng 37,3 tỷ USD, tăng khoảng 3% so với cùng kỳ. Mức tăng trưởng này đáng chú ý bởi sức mua tại các thị trường lớn phục hồi chưa đồng đều, chính sách thương mại liên tục thay đổi, trong khi doanh nghiệp phải chịu áp lực về giá nguyên liệu, chi phí sản xuất và yêu cầu từ nhà mua hàng quốc tế.

Năm 2025, xuất khẩu hàng may mặc đạt 46 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm ba quốc gia xuất khẩu mặt hàng này lớn nhất thế giới. Năm 2026, ngành đặt mục tiêu đạt 47-48 tỷ USD. Kết quả này cho thấy dệt may tiếp tục duy trì quy mô sản xuất, xuất khẩu lớn và khả năng thích ứng trước những biến động của thị trường.

Tại Hội thảo “Thị trường dệt may 2026-2027 và Vật liệu dệt may bền vững” diễn ra gần đây, TS. Hoàng Mạnh Cầm, Chánh Văn phòng HĐQT Tập đoàn Dệt may Việt Nam nhận định, khả năng duy trì đơn hàng là điểm sáng của ngành trong năm 2026.

Cùng đó, việc Mỹ hoàn thuế đối ứng cho các nhà nhập khẩu góp phần cải thiện khả năng tài chính của đối tác, tạo điều kiện duy trì hoạt động đặt hàng. Bên cạnh đó, tâm lý lo ngại chính sách thuế thay đổi khiến nhiều nhà nhập khẩu đẩy sớm đơn hàng trước ngày 24/7 - thời điểm mức thuế theo Điều 122, Đạo luật Thương mại năm 1974 của Mỹ hết hạn. Đây cũng là yếu tố hỗ trợ xuất khẩu dệt may trong một giai đoạn nhất định.

Khảo sát từ Hiệp hội Thời trang Mỹ cho thấy có tới 60% doanh nghiệp lớn đang đặt hơn 10% đơn hàng từ Việt Nam, tỷ lệ cao hơn cả Trung Quốc và Bangladesh. Nhờ đó, sau 8 tháng năm 2026, Việt Nam duy trì vị trí nhà cung cấp hàng may mặc lớn nhất cho thị trường Mỹ với kim ngạch 10,98 tỷ USD, chiếm 22,4% thị phần (vượt xa Trung Quốc đạt 5,63 tỷ USD - 11,5% thị phần và Bangladesh đạt 5,39 tỷ USD - 11% thị phần).

Đánh giá về triển vọng năm 2027, Tập đoàn Dệt may Việt Nam (Vinatex) nhận định sức mua toàn cầu chưa thể bứt phá. Xung đột địa chính trị kéo dài tại Nga – Ukraine, căng thẳng Trung Đông cùng rủi ro gián đoạn các tuyến vận tải hàng hải tiếp tục đe dọa chuỗi cung ứng. Dù giá năng lượng có xu hướng hạ nhiệt nhưng vẫn duy trì ở mức cao, tạo áp lực dây chuyền lên chi phí nhiên liệu, vận chuyển và nguyên liệu gốc dầu mỏ.

Rào cản lớn nhất đối với dệt may Việt Nam tại Mỹ trong năm 2027 là sự thay đổi trong chính sách thuế quan. Từ ngày 24/7/2026, Mỹ áp dụng thuế bổ sung liên quan đến lao động cưỡng bức theo Section 301. Theo đó, Việt Nam và Trung Quốc chịu mức thuế 12,5%. Các đối thủ cạnh tranh (Bangladesh, Ấn Độ, Indonesia, Campuchia, Pakistan) chỉ chịu mức 10%.

Chênh lệch thuế 2,5 điểm phần trăm khiến Việt Nam mất lợi thế chi phí so với các quốc gia cạnh tranh. Trong bối cảnh sức mua suy yếu, mức chênh lệch này thường bị các nhà mua hàng chuyển thành áp lực yêu cầu giảm giá bán hoặc điều chỉnh phân bổ đơn hàng, gây ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp trong nước.

Bước sang năm 2027, các doanh nghiệp dệt may Việt Nam phải đồng thời xử lý gánh nặng chi phí từ ba yếu tố đầu vào: lao động, vốn và nguyên nhiên liệu.

Thứ nhất, về áp lực chi phí lao động. Đề xuất điều chỉnh lương tối thiểu vùng tăng bình quân 7,8% từ ngày 1/1/2027 sẽ làm gia tăng chi phí tiền lương và các khoản đóng góp bảo hiểm. Bên cạnh đó, sự tăng tốc của các dự án đầu tư công trọng điểm khiến áp lực cạnh tranh thu hút lao động tại các địa phương càng thêm gay gắt.

Thứ hai, chi phí vốn ở mức cao. Mặt bằng lãi suất cho vay bình quân của các ngân hàng dao động khoảng 8,4 – 10,7%/năm, cao hơn khoảng 2 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Lãi suất cao làm tăng gánh nặng tài chính đối với hàng tồn kho, khoản phải thu và cản trở kế hoạch đầu tư đổi mới công nghệ, dây chuyền sản xuất.

Thứ ba, giá nguyên liệu và điện năng. Lợi thế từ nguồn nguyên liệu mua giá thấp đầu năm 2026 dần cạn kiệt, buộc doanh nghiệp phải mua nguyên liệu bổ sung theo mặt bằng giá mới cao hơn, kết hợp với chi phí điện năng gia tăng.

Để duy trì tăng trưởng bền vững trong giai đoạn 2027 và các năm tiếp theo, ngành dệt may Việt Nam cần chuyển dịch mô hình tăng trưởng từ mở rộng quy mô sang nâng cao giá trị gia tăng và tăng cường tự chủ chuỗi cung ứng.

Tăng tỷ lệ nội địa hóa và tuân thủ quy tắc xuất xứ

Sự phụ thuộc vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước biến động giá thế giới và khó hưởng ưu đãi thuế quan. Việc thúc đẩy liên kết chuỗi Sợi – Dệt – Nhuộm – May nội địa là chìa khóa then chốt.

Cùng với Hiệp định VEFTA vừa ký kết giữa Việt Nam và Hiệp hội Mậu dịch Tự do châu Âu (EFTA), cơ hội mở rộng thị trường châu Âu là rất lớn. Tuy nhiên, doanh nghiệp bắt buộc phải đáp ứng đúng quy tắc xuất xứ từ sợi và vải.

Đồng thời, các đơn vị cần chuẩn hóa hệ thống quản trị dữ liệu, lưu trữ hồ sơ chứng từ nguồn gốc từng lô hàng nhằm chủ động ứng phó với các vụ việc phòng vệ thương mại và điều tra chống lẩn tránh thuế.

Đưa trí tuệ nhân tạo (AI) và robot vào sản xuất

Ứng dụng công nghệ được xem là giải pháp tối ưu hóa chi phí vận hành. Doanh nghiệp dệt may đang tập trung triển khai AI và tự động hóa vào các khâu cốt lõi: Dự báo nhu cầu thị trường và thiết kế mẫu. Tối ưu giác sơ đồ, kiểm tra lỗi vải bằng thị giác máy tính. Bảo trì dự báo thiết bị và điều độ dây chuyền sản xuất.

Sự đồng hành của Bộ Công Thương

Bộ Công Thương đang tiếp tục đồng hành cùng doanh nghiệp thông qua việc theo dõi sát diễn biến thị trường, đẩy mạnh đàm phán thương mại và khai thác hiệu quả các FTA. Định hướng này nằm trong Chiến lược xuất nhập khẩu hàng hóa đến năm 2030, với mục tiêu phấn đấu đạt tốc độ tăng trưởng xuất khẩu bình quân 15 – 16%/năm giai đoạn 2026–2030, chú trọng gia tăng hàm lượng chế biến, công nghệ và giá trị trong từng sản phẩm

Ngành dệt may Việt Nam đã chứng minh bản lĩnh vững vàng khi đóng góp tích cực vào kỷ lục xuất nhập khẩu 1.010,6 tỷ USD năm 2026. Dù năm 2027 đặt ra bài toán khó về bất lợi thuế quan và chi phí gia tăng, việc chủ động nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, ứng dụng công nghệ AI và tận dụng tối đa các FTA sẽ là bệ phóng giúp dệt may Việt Nam giữ vững vị thế trên bản đồ thương mại toàn cầu

Minh Anh