Đề xuất quản lý giáo dục bắt buộc theo nơi cư trú thực tế

Dự thảo được xây dựng nhằm triển khai Nghị định số 353/2026/NĐ-CP ngày 11/9/2026 của Chính phủ quy định về phổ cập giáo dục mầm non cho trẻ em từ 5 đến 6 tuổi, giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ.

Theo dự thảo, đối tượng rà soát là người trong độ tuổi giáo dục bắt buộc và xóa mù chữ đang cư trú thực tế trên địa bàn cấp xã, không phân biệt nơi đăng kí hộ khẩu thường trú hoặc nơi đăng kí hộ tịch gốc.

Quy định này giúp địa phương chủ động rà soát, xác định đúng đối tượng, nắm bắt tình trạng học tập và xây dựng phương án huy động người học phù hợp. Đồng thời hạn chế bỏ sót trẻ em trong độ tuổi giáo dục bắt buộc, người chưa biết chữ và người có nguy cơ tái mù chữ, nhất là tại các địa bàn có biến động dân cư.

Việc rà soát không chỉ nhằm xác định số lượng người thuộc diện quản lí mà còn phục vụ theo dõi quá trình tham gia học tập, kết quả hoàn thành chương trình và nhu cầu hỗ trợ của từng nhóm đối tượng.

Theo dự thảo, mỗi cá nhân được quản lý bằng một mã định danh duy nhất trong hệ thống dữ liệu. Mã này góp phần theo dõi thống nhất quá trình học tập, kết quả hoàn thành chương trình và tình trạng đạt chuẩn theo quy định.

Dữ liệu được cập nhật, quản lý và khai thác trên môi trường số, làm căn cứ theo dõi, đánh giá kết quả thực hiện giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ. Đây cũng là cơ sở để lập báo cáo, thống kê và phục vụ việc kiểm tra, công nhận đạt chuẩn.

Cách tiếp cận này hướng tới giảm sự phụ thuộc vào việc tổng hợp hồ sơ thủ công, hạn chế trùng lặp và sai lệch số liệu. Đồng thời, việc quản lý dữ liệu trên môi trường số góp phần nâng cao khả năng đối chiếu, kiểm chứng kết quả.

Dự thảo cũng yêu cầu việc kết nối, chia sẻ dữ liệu phải tuân thủ quy định của pháp luật, bảo đảm an toàn thông tin và bảo vệ dữ liệu cá nhân. Đối với giáo dục bắt buộc cấp tiểu học và trung học cơ sở, dự thảo quy định các điều kiện bảo đảm về đội ngũ, mạng lưới trường lớp, cơ sở vật chất, thiết bị dạy học và kinh phí thực hiện.

Mạng lưới cơ sở giáo dục cần được quy hoạch, bố trí phù hợp, bảo đảm người học tiếp cận trường lớp thuận lợi, an toàn và đáp ứng nhu cầu giáo dục hòa nhập đối với người khuyết tật có khả năng học tập.  Địa phương phải phân công người theo dõi công tác giáo dục bắt buộc trên địa bàn.

Bên cạnh đó, dự thảo đề xuất mở cơ chế linh hoạt về nhân lực dạy xóa mù chữ tại những địa bàn đặc thù. Đối với xã có điều kiện kinh tế - xã hội đặc biệt khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi, xã biên giới, đặc khu, hải đảo, nếu không bố trí được người đáp ứng yêu cầu về trình độ đào tạo, có thể bố trí người tốt nghiệp Trung học cơ sở trở lên nếu đáp ứng các điều kiện khác theo dự thảo.

Dự thảo xác định việc ưu tiên huy động người biết tiếng dân tộc thiểu số, am hiểu văn hóa, phong tục, tập quán địa phương; người có uy tín trong cộng đồng; cán bộ, chiến sĩ lực lượng vũ trang đóng quân trên địa bàn tham gia dạy học xóa mù chữ.

Thời gian và địa điểm học được bố trí linh hoạt, phù hợp với điều kiện lao động, sản xuất, sinh hoạt, ngôn ngữ, văn hóa và khả năng tham gia của người học. Đối với lớp tổ chức ngoài cơ sở giáo dục, UBND cấp xã phối hợp với cơ sở giáo dục trên địa bàn tổ chức, quản lí về chuyên môn, hồ sơ lớp học và đánh giá kết quả học tập theo quy định.

Theo dự thảo nội dung kiểm tra công nhận gồm kiểm tra hồ sơ đề nghị công nhận, kiểm tra dữ liệu trên hệ thống thông tin và kiểm tra thực tế theo quy định. Quy trình kiểm tra, công nhận được quy định đối với cả cấp xã và cấp tỉnh, gắn với trách nhiệm tự kiểm tra, đánh giá, lập hồ sơ, tổ chức kiểm tra và quyết định công nhận theo thẩm quyền.

Dự thảo quy định, đối với xã không duy trì được mức độ đạt chuẩn giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ, việc kiểm tra công nhận khôi phục lại được thực hiện như kiểm tra công nhận lần đầu.

Đối với cấp tỉnh, trường hợp tỉnh hai năm liền không duy trì được kết quả đạt chuẩn theo mức độ về giáo dục bắt buộc, xóa mù chữ thì việc kiểm tra công nhận khôi phục lại được thực hiện như kiểm tra công nhận lần đầu.

PV