Đạo diễn Trần Trung: “Khoác áo mới” cho cảnh quan, di sản bằng nghệ thuật và công nghệ!

Gắn bó với nghề đạo diễn sân khấu hơn 20 năm, đạo diễn Trần Trung là cái tên quen thuộc trong giới tổ chức sự kiện với những chương trình quy mô lớn, mang dấu ấn văn hoá đặc biệt. Mới đây anh lại tiếp tục gây dậy sóng khi “tung” ra show “Long mạch Nà Hang- Huyền thoại trên mặt nước”. Đây là show thực cảnh nhập vai đầu tiên tại Việt Nam, hoàn toàn do doanh nghiệp Việt Nam thực hiện, được tổ chức trải rộng cả chục hec-ta trên mặt nước, tại một địa danh có nhiều kỳ quan cảnh đẹp nổi tiếng thuộc tỉnh miền núi vùng Đông Bắc Bộ Việt Nam.

Phóng viên Tạp chí Thương hiệu và Pháp luật đã có cuộc trò chuyện với đạo diễn Trần Trung để nghe vị “phù thuỷ” của các lễ hội, sự kiện văn hoá này chia sẻ chuyện nghề.

Tôn vinh cảnh đẹp và di sản văn hoá người Việt

- Show “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước” đang gây sự chú ý đặc biệt trong những ngày gần đây. Nếu nói nhanh về điểm khác biệt lớn nhất của show này anh sẽ nói gì?

Đạo diễn Trần Trung: Khác với các show diễn trong sân khấu kín, show “Long mạch Nà Hang- Huyền thoại trên mặt nước” được thực hiện hoàn toàn ngoài trời, tận dụng cảnh quan thiên nhiên thực tế. Sân khấu được thiết kế ngay trên hồ Na Hang với diện tích gần 10ha, tận dụng mặt hồ rộng lớn (hơn 300ha) của khu vực này.

Đây là vở diễn lồng ghép ba di sản lớn mang tính đặc trưng của vùng đất Tuyên Quang và Đông Bắc.

Thứ nhất là tín ngưỡng thờ Bà Chúa Then (Thiên Tổ Thánh Then) và di sản Thực hành Then của người Tày, Nùng, Thái, bằng cách tái hiện hình thức nghệ thuật hát Then (đã được UNESCO ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại).

Hai là hào khí Đông A, tái hiện hình ảnh tướng quân Trần Nhật Duật, vị tướng nhà Trần bảo vệ bờ cõi phía Tây Bắc.

Cuối cùng là Con đường muối. Show sẽ tái hiện hành trình vận chuyển muối từ miền Trung lên vùng cao qua các dòng sông, làm nổi bật giá trị của muối (từng đắt như bạc) đối với sự sống nơi đây.

Điểm đặc biệt nhất, chưa từng được tổ chức tại Việt Nam, đó là khán giả sẽ có những trải nghiệm nhập vai chân thực như tham gia vào "Đại tiệc thưởng trà" của tướng quân Trần Nhật Duật với sự góp mặt của hàng trăm nghệ nhân pha trà, qua đây giới thiệu đặc sản trà Shan tuyết Hồng Thái của địa phương.

Khán giả không ngồi xem từ xa mà sẽ xuống thuyền để trực tiếp tham gia vào không gian của đại tiệc. Ngoài ra còn tham gia nghi thức nhận ấn và viết những điều tốt đẹp lên tấm vải trắng để cầu nguyện quốc thái dân an và gửi gắm ước nguyện của mình.

Điểm nhấn của show còn có hình ảnh chim phượng hoàng bay (sải cánh hơn mười mét) để kể câu chuyện truyền thuyết 99 con chim phượng hoàng về làm tổ, tạo nên 99 ngọn núi tại mặt hồ Nà Hang. Khán giả thấy được sự hùng vĩ của mảnh đất này ngay trong không gian thực cảnh của hồ Nà Hang.

Ngoài những nghệ sĩ chuyên nghiệp, chương trình có sự tham gia của khoảng 400 diễn viên quần chúng là người dân địa phương. Ban tổ chức đã phối hợp với chính quyền địa phương để huy động được 64 chiếc thuyền từ chính người dân để tham gia show diễn và nhận được sự ủng hỗ hỗ trợ rất nhiệt tình của người dân.

Ban tổ chức kỳ vọng show thực cảnh nhập vai “Long mạch Nà Hang - Huyền thoại trên mặt nước” sẽ trở thành một sản phẩm văn hóa - du lịch đặc trưng, có sức hấp dẫn riêng đặc biệt.

- Tại sao lại là Nà Hang, địa phương thuộc một tỉnh miền núi còn nhiều khó khăn về hạ tầng, cơ sở vật chất cũng như điều kiện vận chuyển, mà không phải một địa điểm khác thuận lợi hơn, thưa anh?

Đạo diễn Trần Trung: Trước tiên bởi nơi đây có cảnh quan thiên nhiên quá đẹp. Trong khi các show thực cảnh ở nước ngoài họ phải bỏ cả núi tiền để tạo cảnh quan thì ở đây chúng ta có sẵn một bức tranh thủy mặc với núi non hùng vĩ, mây ôm đỉnh đá và mặt nước xanh ngọc phẳng lặng. Nà Hang lại có một bề dày hình thành với những câu chuyện lịch sử, những di sản văn hoá đặc sắc. Bà con nơi đây còn khó khăn, kinh tế chưa phát triển trong khi địa phương lại có rất nhiều sản vật quý hiếm, rất nhiều tiềm năng kinh tế, du lịch chưa được khai thác hiệu quả.

Túm lại, Nà Hang, một vùng đất có lịch sử, văn hóa, truyền thuyết, cảnh quan và con người hội tụ các yếu tố để chúng tôi có thể kiến tạo một sản phẩm du lịch mới.

Ở Việt Nam, chúng ta có hàng nghìn cảnh quan đẹp. Có rất nhiều những vùng đất giàu truyền thuyết với hàng nghìn câu chuyện văn hóa. Có những cộng đồng sở hữu những di sản vô cùng đặc sắc. Chúng ta có thể biến những giá trị ấy thành một sản phẩm du lịch đủ hấp dẫn để du khách muốn đến, muốn trải nghiệm và muốn quay trở lại. Show “Long mạch Nà Hang- Huyền thoại trên mặt nước” chính là một thử nghiệm cho hướng đi ấy.  

Chúng tôi dùng nghệ thuật, kỹ thuật để cảnh quan, di sản văn hoá không chỉ được bảo tồn mà được kể lại bằng một ngôn ngữ mới, hiện đại, hấp dẫn, đầy cảm xúc, tạo hiệu ứng giúp đánh thức ký ức, truyền thuyết và nâng cao, lan những giá trị của một vùng đất.

Doanh nghiệp Việt thiếu sự liên kết và chia sẻ

- Làm Show nói chung và Show “Long mạch Nà Hang- Huyền thoại trên mặt nước” nói riêng, anh thấy khó nhất là gì?

Đạo diễn Trần Trung: Tổ chức sự kiện là một nghề luôn đối mặt với áp lực và thách thức. Từ khâu xây dựng ý tưởng, lên kịch bản, khảo sát địa điểm, tập luyện, thi công cho đến lúc chương trình diễn ra,… khâu nào cũng đòi hỏi phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng.

Với những chương trình có quy mô lớn, khó nhất chính là công tác tổ chức tổng thể và kiểm soát rủi ro. Đây không chỉ là một chương trình nghệ thuật mà còn là sự kiện có tính chất cộng đồng rất cao, thu hút hàng chục nghìn khán giả cùng tham gia. Do đó, các vấn đề như an ninh, giao thông, điều phối nhân sự, thời gian chạy chương trình, kỹ thuật âm thanh, ánh sáng, sân khấu đều cần được tính toán kỹ lưỡng. Đặc biệt, yếu tố thời tiết cũng là một thách thức lớn đối với các sự kiện ngoài trời.

Trong khi đó ở Việt Nam chúng ta chưa có trường lớp nào đào tạo bài bản chuyên nghiệp cho nghề này. Từng lĩnh vực chúng ta đều có người giỏi, ví dụ như: biểu diễn, thiết kế nghệ thuật, ánh sáng, âm thanh, công nghệ… nhưng chúng ta chưa có những đạo diễn tổng thể giỏi, được đào tạo bài bản, am hiểu các kiến thức, kỹ năng chuyên môn để kết nối, điều hành nhuần nhuyễn, hiệu quả cả chương trình lớn.

Ở các nước trên thế giới, các ngành nghề đều có hiệp hội để liên kết và chia sẻ, tuy nhiên ở Việt Nam, tính liên kết, chia sẻ, kết nối đang là điểm yếu dẫn tới chúng ta chưa tổng hợp được sức mạnh cũng như điều tiết chi phí, giá thành.

Đối với show "Long mạch Nà Hang", chúng tôi gom tất cả những gì mình có: con người, nghệ thuật, công nghệ, âm nhạc, điện ảnh, ánh sáng, văn hóa và chính thiên nhiên Nà Hang để tạo nên một trải nghiệm mới.

Thách thức nhất của show này chính là nước. Đó vừa là lợi thế nhưng cũng đồng thời là khó khăn. Tổ chức sự kiện đông người trên mặt đất đã khó rồi, thì tổ chức dưới nước, còn khó hơn nhiều với rất nhiều khâu phải chuẩn bị để đảm bản an toàn, nhịp nhàng, đồng bộ. Không chỉ dựng một sân khấu để biểu diễn.

Chúng tôi đưa sân khấu ra giữa thiên nhiên. Mà thiên nhiên thì luôn có sự thay đổi khó lường, chúng tôi đã phải tính toán đưa ra tới 2-3 phương án dự phòng. Nhưng tôi thích làm việc khó. Càng khó, thì càng muốn được thử thách, muốn làm cho bằng được. Tới mức thậm chí nhiều người từng nói tôi “điên”. Nhưng nhờ đó, tôi cùng đội ngũ Viettimes (Công ty tổ chức sự kiện Viettimes Media) đã có thể mang đến cho khán giả những bữa tiệc hoành tráng và mới lạ nhất.

- Như anh đã nói ở Việt Nam, chúng ta có hàng nghìn cảnh quan đẹp; Có rất nhiều những vùng đất giàu truyền thuyết với những câu chuyện văn hóa, nhưng chúng ta vẫn chưa có những thương hiệu, những doanh nghiệp Việt thực sự đủ mạnh để tổ chức và xây dựng các show biểu diễn lớn, gây được tiếng vang trên thế giới, những show “sáng đèn” đều đặn và mang lại doanh thu cao.

Đạo diễn Trần Trung: Các sự kiện lớn tại Việt Nam hiện nay đã có bước tiến rất xa về quy mô, công nghệ và hình thức tổ chức. Chúng ta đã tổ chức được nhiều chương trình có chất lượng, thu hút đông đảo khán giả, tạo dấu ấn cả trong nước lẫn quốc tế. Các yếu tố như âm thanh, ánh sáng, sân khấu, hiệu ứng hình ảnh đều đang tiệm cận với các sự kiện tầm thế giới.

Tuy nhiên như tôi đã nói tại Việt Nam có rất ít, hay nói đúng hơn là chưa có những trường lớp đào tạo bài bản, chính quy cho ngành tổ chức sự kiện, trong khi đây lại là một ngành hot, trở thành trào lưu trong những năm trở lại đây. Điều đó dẫn tới khả năng đáp ứng của các doanh nghiệp cung cấp thiết bị, nhà thầu, đơn vị thi công… bị co kéo, chưa đồng bộ; Các show biểu diễn lớn của chúng ta vẫn phải hợp tác với các đối tác, đạo diễn nước ngoài, đặc biệt là khâu kịch bản.

Mặc dù vậy theo tôi, việc được học bài bản chỉ là một bước đệm, quan trọng vẫn là kinh nghiệm được tích lũy, đúc rút từ chính thành bại của mỗi chương trình. Với hơn 20 năm hoạt động trong lĩnh vực tổ chức sự kiện, tôi có thể tự tin nói rằng doanh nghiệp Việt Nam, người Việt Nam hoàn toàn có thể tự mình tổ chức các sự kiện văn hoá, chương trình biểu diễn lớn, ấn tượng.

Show Long mạch Nà Hang hoàn toàn do Viettimes Media, là một doanh nghiệp Việt Nam, tự tổ chức từ khâu kịch bản, thiết kế sân khấu, âm thanh, ánh sáng, kỹ thuật, kỹ xảo, biểu diễn… Lần đầu tiên tại Việt Nam, có một show diễn thực cảnh nhập vai trên qui mô hàng chục hec ta mặt nước với sự tham gia của khoảng 400 diễn viên quần chúng là người bản địa. Show ứng dụng những công nghệ trình diễn hiện đại để tái hiện một thế giới kỳ ảo ngay giữa thiên nhiên hùng vĩ.

Tôi nghĩ cái chúng ta còn thiếu chính là tính độc bản, thiếu những chương trình có dấu ấn riêng biệt, không trùng lặp hay bị ảnh hưởng quá nhiều bởi mô hình nước ngoài. Chính vì vậy, với mỗi chương trình mình làm, tôi đều có ý tưởng riêng, không trùng lặp với các chương trình trước. 

Ngoài ra, một số sự kiện vẫn thiên về phần nhìn mà chưa thực sự chạm đến cảm xúc khán giả. Theo tôi, để thu hút công chúng hơn nữa, chúng ta cần tập trung vào nội dung, câu chuyện và sự gắn kết với văn hóa bản địa, thay vì chỉ chạy theo xu hướng công nghệ.

Điều quan trọng nhất đối với tôi khi tổ chức một lễ hội là không chỉ tạo ra những màn trình diễn mãn nhãn, mà còn là mang đến một trải nghiệm thăng hoa cho khán giả. Tôi muốn mỗi người khi rời khỏi sự kiện đều mang theo cảm giác hứng khởi, ấn tượng và những ký ức đẹp về khoảnh khắc họ được trải qua.

Cùng với đó việc liên tục học hỏi, nghiên cứu văn hóa và cập nhật những công nghệ mới nhất trên thế giới để áp dụng vào chương trình là yếu tố quan trọng tạo nên sự khác biệt và thành công cho mỗi sự kiện.

Phát triển du lịch là phát triển hàng chục ngành nghề tại địa phương

- Các show biểu diễn hoành tráng, thường là nơi khoe công nghệ đỉnh cao, Nhưng chúng ta không thể chạy đuổi theo công nghệ mãi được, cá nhân tôi nghĩ, chúng ta khó có thể bằng thế giới hay so với bên cạnh chúng ta là nước láng giềng Trung Quốc, họ đã đạt được những thành tựu đỉnh cao về công nghệ biểu diễn. Vậy con đường đi của chúng ta là gì thưa anh?

Đạo diễn Trần Trung: Điều giúp tôi luôn được "gọi tên" trong các sự kiện lớn chính là sự kết hợp hài hòa giữa yếu tố truyền thống và hiện đại. Tôi đặc biệt đam mê những sự kiện mang đậm giá trị văn hóa dân tộc, bởi tôi tin rằng bản sắc là điều khiến một chương trình trở nên khác biệt.

Công nghệ có thể thay đổi theo thời gian, nhưng những câu chuyện, những giá trị văn hóa thì luôn trường tồn.

Thế giới sự kiện thay đổi không ngừng, đặc biệt là với sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ. Nhưng thay vì coi đó là áp lực, tôi xem đây là động lực để tiếp tục học hỏi và sáng tạo, tìm cách làm mới mình trong từng dự án.

Công nghệ trong sự kiện không chỉ đơn thuần là màn hình led, hiệu ứng ánh sáng hay kỹ xảo hình ảnh, mà quan trọng hơn, đó là cách kể chuyện, cách tạo nên những cung bậc cảm xúc cho khán giả. Vì vậy, tôi luôn đặt yếu tố nội dung lên hàng đầu. Dù công nghệ có hiện đại đến đâu, nhưng nếu không có nội dung đủ hấp dẫn, đủ sâu sắc, thì cũng không thể tạo nên một chương trình thực sự chạm đến trái tim người xem.

Ví dụ như với Nà Hang, khán giả sẽ thấy công nghệ, kỹ xảo không phải để khoe, mà đã trở thành công cụ giúp đánh thức ký ức, truyền thuyết và những giá trị của một vùng đất. Đó là hành trình nơi di sản gặp công nghệ, nơi truyền thuyết được kể bằng ngôn ngữ của thế kỷ XXI.

- Việt Nam đã và đang có nhiều show biểu diễn, tuy nhiên để các show này sáng đèn đều đặn và có doanh thu, có lãi từ các chương trình này không dễ. Nói thật, tôi cảm thấy “ngợp” trước khối lượng công việc cũng như những kỳ vọng mong muốn đạt được của Long mạch Nà Hang. Tiền đâu để làm những cái hoàng tráng như vậy và làm sao để duy trì được hoạt động của Show thưa đạo diễn?

Đạo diễn Trần Trung: Nói tôi lấy tiền cá nhân để làm show thì nghe có vẻ hoang đường. Nhưng thực tế là tôi đã làm nhiều chương trình bằng tiền cá nhân. Ví dụ 3 năm liền tôi tổ chức chương trình Countdown (sự kiện đếm ngược những giây phút cuối cùng của năm cũ chào đón năm mới) miễn phí cho bà con ở Cao Bằng. Tôi làm vì yêu thích vùng đất, con người nơi đây, thấy tự hào, vinh dự được mang lại những chương trình ý nghĩa cho bà con, nơi ít có cơ hội tiếp xúc với các chương trình biểu diễn lớn.

Còn nói thực tế hơn thì đó là ngân sách làm thương hiệu của công ty kinh doanh sản phẩm sữa của tôi. Và người làm show không chỉ có cái tài của đạo diễn chương trình mà còn phải có “cái đầu” của một doanh nhân.

Tổ chức sự kiện là để kéo đông người đến tham gia, để nhiều biết đến một điểm đến, trải nghiệm văn hoá, con người, vùng đất. Đó là cái được lớn.

Cái được tiếp theo là người tham gia đông thì chi tiêu, tiêu dùng lớn, lợi ích kinh tế không chỉ đơn thuần đến từ bán vé, mà đến từ các dịch vụ lưu trú, phương tiện di chuyển, ăn uống, mua sắm sản vật địa phương. Và bà con địa phương sẽ là người được hưởng lợi.

Hay với Long mạch Nà Hang, như đã nói, đây không chỉ là một show thực cảnh nhập vai, mà là một sản phẩm du lịch văn hóa được đầu tư bài bản với mong muốn tạo ra giá trị lâu dài cho địa phương.

Một sản phẩm du lịch thì không đơn giản là chỉ được tạo nên từ sân khấu với ánh sáng, âm nhạc hay công nghệ trình diễn mà còn được tạo nên từ từng chi tiết nhỏ nhất.

Chúng tôi dành nhiều thời gian hơn cho những thứ tưởng như rất nhỏ: một chiếc cốc mang dấu ấn chương trình, một bộ nhận diện, một món quà lưu niệm, một góc check-in, một tấm vé, hay cách bài trí từng không gian trải nghiệm. Chúng tôi đưa sản phẩm địa phương lồng vào buổi biểu diễn; chúng tôi có các gian hàng giới thiệu kinh tế, văn hoá, làng nghề…Tất cả đều được nghiên cứu, thiết kế và đầu tư với cùng một tư duy, để mỗi chi tiết đều kể chung một câu chuyện.

Chúng tôi tin rằng, khi một du khách cầm trên tay một chiếc cốc hay một món quà lưu niệm của chương trình, đó không còn là một vật dụng đơn thuần. Đó là ký ức về một vùng đất, về con người và về một hành trình đáng nhớ.

Có những vùng đất không có nhiều điều kiện để phát triển công nghiệp hay các ngành kinh tế quy mô lớn. Nhưng thiên nhiên lại ban tặng cho họ những cảnh quan hùng vĩ, những cánh rừng nguyên sinh, những dãy núi huyền ảo và một kho tàng văn hóa bản địa vô cùng đặc sắc. Với những địa phương như vậy, du lịch không chỉ là một ngành kinh tế, mà còn là cơ hội để tạo sinh kế, giữ gìn bản sắc văn hóa và mở ra một hướng phát triển bền vững cho người dân.

Đó cũng là lý do chúng tôi lựa chọn đồng hành cùng những vùng đất còn nhiều tiềm năng nhưng chưa được đánh thức đúng mức như Cao Bằng, Lạng Sơn, Tuyên Quang... Chúng tôi mong muốn góp phần kiến tạo những sản phẩm du lịch đủ sức cạnh tranh, đủ sức kể câu chuyện của địa phương và đủ sức để kéo du khách tìm đến, quay trở lại nhiều lần. Và khi du lịch phát triển, sẽ kéo theo hàng chục ngành nghề địa phương khác phát triển. Đó chính là đầu tư, đó chính là làm kinh tế.

 - Xin cảm ơn anh đã dành thời gian cho cuộc trò chuyện này!

Hà Phương (thực hiện)