Đánh thức vùng đất trũng bằng khát vọng xây dựng thương hiệu Sen xứ Thanh

Biến những cánh đồng trũng thành vùng nguyên liệu sen quy mô lớn

Nhiều năm trước, khu đồng Sùng thuộc khu phố Tân Lương (nay thuộc TDP Tân Hồ, phường Đông Tiến, tỉnh Thanh Hóa) được xem là vùng đất khó. Địa hình trũng thấp khiến việc sản xuất nông nghiệp gặp nhiều trở ngại, người dân chủ yếu canh tác lúa một vụ, năng suất thấp, thu nhập bấp bênh. Không ít diện tích bị bỏ hoang hoặc khai thác chưa hiệu quả.

Nhưng với chị Lê Thị Thu, người sáng lập mô hình Sen xứ Thanh, những thửa ruộng ấy lại chứa đựng cơ hội.

Nhớ lại những ngày đầu khởi nghiệp, chị Thu chia sẻ: “Tôi luôn nghĩ phải tìm một loại cây phù hợp với vùng đất này. Nếu cứ tiếp tục trồng lúa như trước thì rất khó nâng cao thu nhập. Cây sen vừa thích nghi tốt với điều kiện tự nhiên, vừa có thể khai thác được nhiều giá trị nên tôi quyết định lựa chọn, dù biết phía trước sẽ có rất nhiều khó khăn.”

Năm 2020, chị Thu mạnh dạn thuê lại đất của người dân để trồng sen. Từ diện tích thử nghiệm ban đầu khoảng 1ha, sau khi nhận thấy cây sen sinh trưởng tốt và mang lại hiệu quả kinh tế khả quan, chị tiếp tục mở rộng vùng nguyên liệu lên 5ha. Gia đình đã đầu tư hàng tỷ đồng để cải tạo mặt bằng, làm đường nội đồng, đào ao, xây dựng hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất.

Đó không chỉ là một quyết định đầu tư kinh tế mà còn là hành trình của lòng kiên trì. Những ngày đầu, chị cùng gia đình phải tự học hỏi kỹ thuật trồng sen, tìm kiếm các giống sen phù hợp, nghiên cứu thị trường tiêu thụ và từng bước hoàn thiện quy trình sản xuất. Nhiều lần thất bại, nhiều vụ sen chưa đạt như kỳ vọng nhưng chưa bao giờ chị nghĩ đến việc bỏ cuộc.

Hiện nay, trên cánh đồng Sùng, nhiều giống sen chất lượng cao như Tiên nữ Ánh hồng, Kim cương đỏ, Cung đình Huế... đang được canh tác.

Theo chị Thu, cái khó nhất không phải là trồng được sen mà là làm sao tạo ra sản phẩm có chất lượng ổn định và mang bản sắc riêng.

“Muốn xây dựng thương hiệu thì phải bắt đầu từ chất lượng. Mỗi bông sen, mỗi hạt sen đến tay khách hàng đều phải đảm bảo sự chỉn chu. Chúng tôi không coi đây đơn thuần là sản phẩm nông nghiệp mà là sản phẩm mang hình ảnh quê hương mình.”

Chính tư duy đó đã giúp mô hình phát triển theo hướng khai thác tối đa giá trị của cây sen. Từ hoa sen, hạt sen, lá sen, tâm sen đến củ sen đều được tận dụng để chế biến thành các sản phẩm có giá trị gia tăng cao. Những công đoạn tưởng chừng đơn giản như thu hoạch hạt sen, tách tâm sen hay sấy khô nguyên liệu đều đòi hỏi sự tỉ mỉ, kinh nghiệm và tay nghề của người làm nghề.

Đơn cử, tâm sen phải thu hoạch đúng thời điểm, nếu non quá hoặc già quá thì chất lượng trà sẽ không đạt. Hạt sen cũng vậy, phải lựa chọn kỹ lưỡng mới giữ được độ thơm, bùi và bảo quản lâu dài. Làm sản phẩm từ sen cần sự kiên nhẫn và cẩn thận trong từng công đoạn.

Nhờ mô hình này, từ những người nông dân thuần túy, các thành viên dần trở thành những người làm sản phẩm, làm thương hiệu. Họ không chỉ bán nông sản mà đang bán cả giá trị văn hóa, giá trị bản địa và câu chuyện của quê hương Đông Tiến.

Hợp tác xã Sen xứ Thanh và chiến lược nâng tầm nông sản địa phương

Khi vùng nguyên liệu dần ổn định, một câu hỏi lớn được đặt ra: Làm thế nào để cây sen không chỉ mang lại thu nhập từ sản xuất mà còn tạo ra giá trị bền vững lâu dài? Câu trả lời chính là xây dựng chuỗi giá trị khép kín.

Tháng 3/2024, chị Thu đứng ra thành lập Hợp tác xã Sen xứ Thanh, với mục tiêu liên kết các hộ sản xuất, xây dựng vùng nguyên liệu tập trung và phát triển các sản phẩm chế biến từ sen.

Chị Thu cho biết thêm: “Chúng tôi xác định nếu chỉ bán sen tươi thì rất khó phát triển bền vững. Muốn nâng cao giá trị phải chế biến sâu, xây dựng thương hiệu và tạo ra những sản phẩm có chỗ đứng trên thị trường.”

Từ định hướng đó, HTX đã nghiên cứu và phát triển khoảng 10 sản phẩm từ sen như hạt sen sấy khô, trà tâm sen, trà lá sen, bột củ sen, miến củ sen... Mỗi sản phẩm đều trải qua quá trình nghiên cứu, thử nghiệm và hoàn thiện trong thời gian dài. Không chỉ chú trọng chất lượng bên trong, HTX còn quan tâm đến mẫu mã, bao bì, truy xuất nguồn gốc và câu chuyện thương hiệu.

Theo các thành viên HTX, mục tiêu không chỉ là bán được sản phẩm mà còn phải để người tiêu dùng nhớ đến Sen xứ Thanh như một thương hiệu đặc trưng của vùng đất Thanh Hóa.

Hiện nay, HTX đang hoàn thiện hồ sơ để tham gia Chương trình “Mỗi xã một sản phẩm” (OCOP). Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm chuẩn hóa chất lượng, nâng cao uy tín và mở rộng thị trường tiêu thụ. Không dừng lại ở sản xuất và chế biến, Sen xứ Thanh còn phát triển theo mô hình kinh tế đa giá trị “3 trong 1”, kết hợp sản xuất nông nghiệp, chế biến sản phẩm và du lịch trải nghiệm.

Trên cánh đồng sen hôm nay, đã hình thành các lều nghỉ, tham quan sản phẩm, cùng các trang phục áo dài để chụp ảnh lưu niệm và các dịch vụ trải nghiệm đã được đầu tư. Mỗi mùa sen nở, nơi đây đón hàng nghìn lượt khách đến tham quan, check-in và mua sắm sản phẩm tại chỗ.
Chị Lê Thị Thu chia sẻ thêm: “Điều tôi mong muốn không chỉ là bán sản phẩm từ sen mà còn để du khách hiểu hơn về văn hóa sen, về vùng đất Đông Tiến và những giá trị mà người nông dân tạo ra. Khi khách đến trải nghiệm, họ sẽ cảm nhận rõ hơn câu chuyện phía sau mỗi sản phẩm.”

Đây cũng là hướng phát triển đang được nhiều địa phương lựa chọn, khi sản phẩm OCOP không chỉ là hàng hóa mà còn trở thành “đại sứ” quảng bá văn hóa, du lịch và hình ảnh địa phương.

Với những gì đã và đang xây dựng, Sen xứ Thanh không còn là câu chuyện của riêng một mô hình sản xuất. Đó là câu chuyện về sự đổi mới tư duy trong nông nghiệp; về hành trình biến vùng đất trũng thành vùng kinh tế đa giá trị; về khát vọng đưa tài nguyên bản địa trở thành sản phẩm thương hiệu.

Con đường phía trước vẫn còn nhiều thử thách, từ việc hoàn thiện tiêu chuẩn OCOP, mở rộng thị trường đến nâng cao năng lực cạnh tranh. Nhưng với nền tảng đã được tạo dựng từ vùng nguyên liệu, sản phẩm chế biến và du lịch trải nghiệm, Sen xứ Thanh đang từng bước hiện thực hóa mục tiêu xây dựng một thương hiệu nông sản mang đậm hồn cốt xứ Thanh, góp phần khẳng định vị thế của nông sản địa phương trên thị trường trong nước và hướng tới những cơ hội lớn hơn trong tương lai.

Bài & ảnh: Ngọc Thuận