Đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia trước biến động toàn cầu

Đa dạng hóa nguồn cung "chìa khóa" ổn định thị trường xăng dầu

Trước diễn biến phức tạp của cuộc khủng hoảng năng lượng toàn cầu, ngày 20/3/2026, Thường trực Ban Bí thư đã thay mặt Bộ Chính trị ký ban hành Kết luận số 14-KL/TW về bảo đảm nguồn cung và giá nhiên liệu ổn định.

Chỉ đạo nêu rõ yêu cầu bám sát dự báo tình hình thế giới, sử dụng linh hoạt các công cụ tài khóa, tiền tệ và quản lý giá để hạn chế biến động tiêu cực đến thị trường trong nước.

Ngay sau đó, Thủ tướng Chính phủ cũng đã ban hành Chỉ thị số 09/CT-TTg về tiết kiệm năng lượng và thúc đẩy chuyển dịch sang giao thông điện, coi đây là trụ cột dài hạn để giảm phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch.

Hiện nay, hai nhà máy lọc dầu trong nước là Dung Quất và Nghi Sơn đã giúp Việt Nam chủ động được khoảng 70% nhu cầu xăng dầu, 30% còn lại được nhập khẩu bổ sung.

Để ứng phó với rủi ro gián đoạn chuỗi cung ứng, các giải pháp cấp bách đã được triển khai. Trong đó, nhà máy lọc dầu Dung Quất đang vận hành trên 100% công suất. Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (Petrovietnam) đã kiến nghị dừng xuất khẩu dầu thô để ưu tiên nguyên liệu cho chế biến trong nước.

Dù khai thác được dầu thô, Việt Nam vẫn thực hiện xuất-nhập khẩu song song để phù hợp với đặc tính kỹ thuật của các nhà máy lọc dầu và tối ưu hóa chi phí.

Các doanh nghiệp đầu mối tích cực ký kết hợp đồng dài hạn với đối tác quốc tế, đồng thời tăng cường nhập khẩu xăng dầu thành phẩm (tăng 41,4% về sản lượng trong nửa đầu tháng 3/2026).

Một trong những bước đi chiến lược là lộ trình thay thế xăng khoáng bằng xăng sinh học. Theo kế hoạch, từ ngày 1/6/2026, xăng sinh học E5 và E10 sẽ chính thức thay thế hoàn toàn xăng khoáng trên toàn quốc.

Các doanh nghiệp lớn như Petrolimex và PVOIL đang đẩy nhanh việc mua Ethanol từ các nhà máy trong nước và nhập khẩu từ Mỹ, Brazil – những nơi có nguồn cung dồi dào và ít bị ảnh hưởng bởi xung đột Trung Đông. Việc này không chỉ giảm áp lực cho xăng khoáng mà còn góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng "0".

Bên cạnh xăng dầu, an ninh nguồn điện cũng được đặt lên hàng đầu để phục vụ mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao trong năm 2026. Trong đó, Việt Nam đang đẩy nhanh tiến độ các dự án năng lượng tái tạo (điện gió ngoài khơi, hydrogen xanh) và chuẩn bị nguồn lực cho dự án điện hạt nhân Ninh Thuận 1.

Mở rộng nhập khẩu điện từ Lào, Trung Quốc và Campuchia. Đặc biệt, mục tiêu nâng công suất nhập khẩu điện từ Lào lên khoảng 8.000 MW vào năm 2030. Các đơn vị điện lực (EVN, EVNNPT) đã xây dựng phương án chi tiết cho mùa khô 2026, tập trung giảm tổn thất điện năng và điều phối hiệu quả các nguồn điện phân tán.

Xây dựng hệ thống dự trữ bền vững

Điểm cốt lõi trong chiến lược ứng phó lần này là sự đóng góp ý kiến từ các chuyên gia đầu ngành, tập trung vào việc tối ưu hóa nội lực và xây dựng hệ thống dự trữ bền vững.

Theo TS Nguyễn Hồng Minh, nguyên Phó Viện trưởng Viện Dầu khí Việt Nam cho rằng, việc Việt Nam vừa xuất khẩu vừa nhập khẩu dầu thô là một cấu trúc phổ biến toàn cầu để tối ưu hóa chế biến. Mỗi nhà máy (Dung Quất, Nghi Sơn) được thiết kế cho các loại dầu có đặc tính riêng biệt. Việc nhập khẩu giúp đa dạng hóa nguồn cung khi sản lượng mỏ nội địa suy giảm, trong khi xuất khẩu các loại dầu không phù hợp với nhà máy trong nước giúp tối ưu hóa giá trị kinh tế.

Tương tự, chuyên gia năng lượng Đào Nhật Đình nhấn mạnh rằng dự trữ là yêu cầu bắt buộc để ứng phó với cú sốc thị trường. Hiện nay dự trữ phần lớn vẫn nằm tại các doanh nghiệp (như PVOIL) theo cơ chế Nhà nước hỗ trợ, vốn chỉ là giải pháp trước mắt.  Về lâu dài, Việt Nam cần xây dựng hệ thống kho dự trữ quốc gia độc lập và tách biệt hoàn toàn với kho thương mại của doanh nghiệp để tiệm cận thông lệ quốc tế.

Chuyên gia Hà Đăng Sơn, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu năng lượng và tăng trưởng xanh, kiến nghị cần có cơ chế đặc thù cho Petrovietnam. Petrovietnam cần được trao quyền chủ động hơn về vốn và tài chính để phát triển hạ tầng dự trữ quy mô lớn. Bên cạnh dầu khí truyền thống, chuyên gia đề xuất đa dạng hóa sang các dạng năng lượng sạch như điện gió ngoài khơi và hydrogen xanh – những mảng mà Việt Nam có lợi thế lớn.

Ông Bùi Ngọc Bảo (Chủ tịch Hiệp hội Xăng dầu Việt Nam) đề xuất Chính phủ sớm nghiên cứu chính sách thuế thuận lợi (như bỏ thuế nhà thầu 1% tại kho ngoại quan) để thu hút nhà cung cấp nước ngoài đưa Ethanol và xăng dầu về gửi tại Việt Nam, giúp doanh nghiệp trong nước rút ngắn thời gian và chi phí nhập hàng.

Ông Phạm Trung Linh (Petrovietnam) gợi ý các biện pháp cấp bách để giảm tiêu thụ như: đẩy mạnh làm việc/học tập trực tuyến; phát triển phương tiện công cộng điện khí hóa; và dịch chuyển vận tải bộ sang đường thủy, đường sắt.

Việc bảo đảm an ninh năng lượng quốc gia năm 2026 không chỉ dừng lại ở câu chuyện "đủ hàng", mà là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa điều hành giá linh hoạt, đa dạng hóa nguồn cung và chiến lược dự trữ dài hạn. Với sự đồng lòng từ Chính phủ đến các chuyên gia, Việt Nam đang tự tin nâng cao năng lực chống chịu trước những "cú sốc" năng lượng khó lường từ bên ngoài.

Minh Phương