Củng cố năng lực sản xuất, kiến tạo động lực tăng trưởng kinh tế Việt Nam

Sáng ngày 18/9, tại thành phố Hải Phòng, Cục Phòng vệ thương mại (Bộ Công Thương) phối hợp với Sở Công Thương Hải Phòng tổ chức Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 với chủ đề: “Thúc đẩy năng lực sản xuất quốc gia - kiến tạo động lực cho tăng trưởng”. Diễn đàn mang đến thông điệp chiến lược: Sử dụng hiệu quả công cụ phòng vệ thương mại để bảo vệ cạnh tranh công bằng, củng cố năng lực sản xuất quốc gia và tạo động lực phát triển trong giai đoạn mới.

Phát biểu khai mạc diễn đàn, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân khẳng định: Việt Nam luôn nhất quán với chủ trương hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, thực hiện đầy đủ các cam kết và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, bình đẳng. Tuy nhiên, hội nhập đòi hỏi chúng ta phải biết sử dụng đầy đủ, hiệu quả các công cụ hợp pháp mà hệ thống thương mại quốc tế cho phép để bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của sản xuất nội địa.

Các biện pháp chống bán phá giá, chống trợ cấp và tự vệ khi áp dụng đúng điều kiện, dựa trên bằng chứng khách quan sẽ khôi phục môi trường cạnh tranh lành mạnh, tạo ra "khoảng thời gian chiến lược" để doanh nghiệp phục hồi và tái đầu tư. Tuy nhiên, Thứ trưởng nhấn mạnh tinh thần cốt lõi: "Bảo vệ để phát triển, chứ không phải bảo vệ để tránh cạnh tranh". Nếu doanh nghiệp chỉ trông chờ vào thuế phòng vệ mà không đổi mới công nghệ, nâng cao quản trị, giảm chi phí và nâng chất lượng sản phẩm thì lợi ích sẽ không thể bền vững.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, công tác phòng vệ thương mại trong giai đoạn tới cần có một bước chuyển quan trọng, từ phản ứng với từng vụ việc sang chủ động quản trị rủi ro thương mại.

“Muốn vậy, trước hết cần tăng cường cảnh báo sớm, theo dõi chặt chẽ biến động dòng thương mại, giá nhập khẩu, năng lực sản xuất và tình trạng dư thừa công suất tại các thị trường lớn.

Thứ hai là dữ liệu. Phòng vệ thương mại là lĩnh vực dựa trên bằng chứng. Doanh nghiệp và hiệp hội cần từng bước chuẩn hóa và xây dựng hệ thống dữ liệu ngành để có thể phát hiện sớm những dấu hiệu bất thường và sẵn sàng hành động khi cần thiết.

Thứ ba là phối hợp. Cần tăng cường hơn nữa sự phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội, doanh nghiệp, cơ quan hải quan, các bộ, ngành và địa phương, từ cảnh báo sớm, điều tra cho tới giám sát thực thi và chống lẩn tránh biện pháp. Cuối cùng, phải gắn phòng vệ thương mại với chính sách phát triển công nghiệp", Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh.

Tại diễn đàn, ông Nguyễn Ngọc Anh - Phó Vụ trưởng Vụ Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số (Ban Chính sách, chiến lược Trung ương) đánh giá: Mở cửa thị trường phải đi đôi với duy trì môi trường cạnh tranh công bằng; đẩy mạnh xuất khẩu phải gắn liền với đa dạng hóa thị trường và nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng nội địa.

Để xây dựng một nền sản xuất quốc gia tự chủ và có sức chống chịu cao, việc tập trung phát triển lực lượng sản xuất cần hướng vào hai nhóm ngành trọng tâm. Trong đó, nhóm ngành công nghiệp nền tảng gồm thép, hóa chất cơ bản, vật liệu mới, cơ khí chế tạo, năng lượng tái tạo. Đây là "nền móng" cung cấp đầu vào cơ bản cho toàn bộ nền kinh tế, quyết định mức độ tự chủ quốc gia. Nhóm ngành công nghệ chiến lược gồm bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ số, công nghệ xanh, tự động hóa nhằm tạo ra sức cạnh tranh đột phá.

Bên cạnh đó, thị trường nội địa với quy mô 100 triệu dân được xác định là bệ đỡ quan trọng giúp doanh nghiệp tích lũy quy mô, hoàn thiện công nghệ trước khi vươn ra thế giới. Trong bối cảnh thực thi 17 Hiệp định thương mại tự do (FTA), phát triển thị trường nội địa và bảo đảm cạnh tranh công bằng bằng công cụ phòng vệ thương mại phải được coi là hai mặt của cùng một chiến lược.

Trong khuôn khổ sự kiện, Diễn đàn đã tổ chức Hội thảo chuyên đề với chủ đề: “Từ nhận diện thiệt hại đến xây dựng hồ sơ yêu cầu điều tra phòng vệ thương mại”. Hội thảo tập trung hướng dẫn trực tiếp cho cộng đồng doanh nghiệp và các hiệp hội ngành hàng nhận diện sớm các dấu hiệu hàng nhập khẩu gây thiệt hại hoặc đe dọa gây thiệt hại cho ngành sản xuất trong nước;

Phương pháp thu thập dữ liệu, chuẩn bị thông tin và kỹ năng xây dựng hồ sơ yêu cầu khởi xướng điều tra chuẩn xác. Mổ xẻ các tình huống thực tế, giải đáp vướng mắc pháp lý và kỹ thuật nhằm giúp doanh nghiệp chủ động bảo vệ quyền lợi hợp pháp của mình trước các hành vi cạnh tranh không bình đẳng.

Diễn đàn Phòng vệ thương mại năm 2026 tiếp tục khẳng định vai trò là kênh trao đổi chính sách thường niên hiệu quả giữa cơ quan quản lý nhà nước, các chuyên gia và cộng đồng doanh nghiệp, góp phần xây dựng nền sản xuất Việt Nam vững chắc và chủ động hội nhập.

Tuấn Kiệt